Hierarchia potrzeb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Hierarchia potrzeb (ang. needs hierarchy) – sekwencja potrzeb od najbardziej podstawowych (wynikających z funkcji życiowych), do potrzeb wyższego poziomu, które aktywizują się dopiero po zaspokojeniu niższych.

Model Abrahama Maslowa[edytuj]

Abraham Maslow opisał własną teorie psychologiczną pod nazwą ”Hierarchia potrzeb” w roku 1943 w artykule “Teoria motywacji człowieka”  w naukowym czasopiśmie ”Psychological Review”. Następnie, Maslow dołączył do teorii obserwacje dotyczące wrodzonej ludzkiej ciekawości. W tym samym czasie pojawiły się inne teorie dotyczące psychologii rozwoju, niektóre z nich skupiały się na opisie etapów rozwoju u ludzi. Żeby opisać wzór na podstawie którego ludzkie motywacje są uwzględnione, Maslow użył następujące słowa: “fizjologiczny”, “bezpieczeństwo”,”przynależność”, “miłość”, “szacunek”, “samorealizacja”.

Maslow nie zbadał ludzi chorych psychicznie lub nerwicowych, tylko osoby wybrane, na przykład: Albert Einstein, Jane Addams, Eleanor Roosevelt i Frederick Douglass, usprawiedliwiając się że “badanie kalekich, niedorozwiniętych, niedojrzałych i niezdrowych pacjentów może tylko produkować psychologię i filozofię kalek”. Zbadał również najzdrowszy 1%  populacji studentów uniwersyteckich.

Teoria Maslowa została w pełni wyrażona w 1954 roku w książce “Motywacja i osobowość”. Hierarchia jest do dziś bardzo popularną strukturą w badaniach socjologii, szkoleniach w zakresie zarządzania i w średniej i wyższej instrukcji psychologicznej. 

Hierarchia

Hierarchia potrzeb Maslowa jest często przedstawiona w kształcie piramidy. Na niższych poziomach znajdują się największe i najbardziej podstawowe potrzeby. Na najwyższym poziomie jest potrzeba samorealizacji. Piramida stała się faktycznie sposobem do reprezentacji hierarchii. Maslow nigdy nie skorzystał z niej, żeby opisać poziomy potrzeb w żadnym z jego pism.

Cztery podstawowe warstwy piramidy obejmują: potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwo, przyjaźń,  miłość i szacunek. Fizyczne wskazania mogą nie wystąpić, kiedy te potrzeby nie są zaspokojone - z wyjątkiem fizycznych potrzeb – taka osoba będzie czuła się niespokojna i napięta. Według Maslowa najbardziej podstawowe poziomy potrzeb muszą być zaspokojone, dopiero później osoba poczuje pragnienie następujących poziomów potrzeb. Nie wszyscy ludzie wychodzą poza zakres podstawowych potrzeb i dążą do ciągłego doskonalenia się.

Ludzki umysł i mózg są skomplikowane i uruchamiają równoległe procesy w tym samym czasie, z tego powodu wiele różnych motywacji w różnych poziomach hierarchii Maslowa mogą nastąpić w tym samym czasie. Maslow omówił wyraźnie te poziomy, i ich satysfakcje w terminach "względny", "ogólny" i "główny”. Zamiast oświadczyć, że osoba skupia się na pewnej potrzebie w danej chwili, Maslow twierdził, że pewna potrzeba dominuje ludzki organizm. W ten sposób Maslow przyznał prawdopodobieństwo, iż różne poziomy motywacji mogą nastąpić w dowolnym momencie w ludzkim umyśle, ale on skupia się na określeniu podstawowych rodzajów motywacji i kolejności, w jakiej powinny być spełnione.

Piramida potrzeb[edytuj]

posiadania celów, spełniania swojego
potencjału, estetyczne, poznawcze
POTRZEBY
SAMOREALIZACJI
zaufanie do siebie, poczucie własnej
wartości
, kompetencja, poważanie
POTRZEBY SZACUNKU I UZNANIA
więzi, afiliacja, miłość, bycie kochanym
zależność, opieka i oparcie, protekcja,
wygoda, spokój, wolność od strachu
POTRZEBY FIZJOLOGICZNE

Potrzeby:

  • samorealizacji – potrzeby samorealizacji – wyrażają się w dążeniu człowieka do rozwoju swoich możliwości,
  • szacunku i uznania – potrzeby uznania i prestiżu we własnych oczach i w oczach innych ludzi;
    • pragnienie potęgi, wyczynu i wolności,
    • potrzeba respektu i uznania ze strony innych ludzi, dobrego statusu społecznego, sławy, dominacji, zwracania na siebie uwagi.
  • przynależności - występują w usiłowaniach przezwyciężenia osamotnienia, alienacji i obcości, tendencji do nawiązywania bliskich intymnych stosunków, uczestnictwa w życiu grupy,
  • bezpieczeństwa - pobudzają do działania, zapewniając nienaruszalność, ujawniają się gdy dotychczasowe nawyki okazują się mało przydatne,
  • fizjologiczne - gdy nie są zaspokojone, dominują nad wszystkimi innymi potrzebami, wypierają je na dalszy plan i decydują o przebiegu zachowania człowieka.

Piramida potrzeb nie tłumaczy jednakże wszystkich zachowań ludzkich. Pozornie według niej człowiek podejmuje działania z gatunku potrzeb wyższego rzędu, dopiero po zaspokojeniu potrzeb niższego stopnia, np. człowiek głodny nie będzie zajmować się kulturą. Od tej reguły zdarzają się istotne wyjątki. Sprzeczne bowiem z hierarchią potrzeb było zjawisko, np. teatru polskiego w czasie okupacji niemieckiej przy niezaspokojonej potrzebie bezpieczeństwa. Dlatego też na stosunek jednostki wobec swoich potrzeb wpływają jeszcze czynniki genetyczne, środowiskowe oraz aktywność własna jednostki lub też behawioralny system bodźców i reakcji.

Potrzeby fizjologiczne[edytuj]

Potrzeby fizjologiczne są  to wymagania fizyczne potrzebne do przetrwania człowieka. Jeżeli te potrzeby nie są zaspokojone, ludzki organizm nie może prawidłowo funkcjonować i ostatecznie nie będzie w stanie przetrwać. Potrzeby fizjologiczne są uważane za najważniejsze; dlatego powinny być spełnione w pierwszej kolejności.

Powietrze, woda i jedzenie to wymagania metaboliczne na przetrwanie wszystkich zwierząt i ludzi. Odzież i schronienie zapewniają niezbędną ochronę przed czynnikami atmosferycznymi. Natomiast intensywność ludzkiego instynktu seksualnego kształtuje się na podstawie utrzymywania odpowiedniego wskaźnika urodzeń, także konkurencja seksualna może kształcić ten instynkt.

Potrzeby bezpieczeństwa[edytuj]

Zaraz po zaspokojeniu fizjologicznych potrzeb, ma pierwszeństwo bezpieczeństwo osoby i ono kieruje zachowanie. Ludzie mogą doświadczyć pourazowego stresu w przypadku braku bezpieczeństwa fizycznego, np: katastrofy naturalne, wojny, przemoc w rodzinie lub w dzieciństwie. W przypadku braku bezpieczeństwa ekonomicznego – ze względu na kryzys gospodarczy i brak możliwości pracy – potrzeby bezpieczeństwa ludzi objawiają się w różny sposób, takie jak: preferencja dla bezpieczeństwa pracy, procedury składania skarg dla ochrony ludzi przed władzą, rachunki oszczędnościowe, polisy ubezpieczeniowe, odpowiednich przystosowań niepełnosprawności, itp. Jest bardziej prawdopodobne istnienie tego poziomu u dzieci, gdyż zazwyczaj to one mają większą potrzebę czuć się bezpiecznie.

Potrzeby ochrony i bezpieczeństwa obejmują:

·         bezpieczeństwo osobiste

·         bezpieczeństwo ekonomiczne

·         zdrowie i dobre samopoczucie

·         zabezpieczenie przed wypadkami / chorobami i ich negatywnych skutków

Miłość i przynależność[edytuj]

Po zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych i bezpieczeństwa, trzeci poziom ludzkich potrzeb jest interpersonalny i obejmuje uczucia przynależności. Ta potrzeba jest szczególnie silna w dzieciństwie i może zastąpić potrzebę bezpieczeństwa. Przykładem są małe dzieci związane emocjonalnie z rodzicami którzy je krzywdzą. Braki w tym poziomie hierarchii mogą mieć wpływ na umiejętność tworzenia i utrzymywania relacji międzyludzkich, na przykład:

·         Przyjaźń

·         Intymność

·         Rodzina

Według Maslowa, ludzie potrzebują poczucia przynależności i akceptacji wśród swoich grup społecznych, niezależnie od tego czy te grupy są duże czy małe. Na przykład niektóre duże grupy społeczne mogą obejmować kluby, współpracowników, grupy religijne, organizacje zawodowe i drużyny sportowe. Natomiast małe związki społeczne obejmują członków rodziny, partnerów, mentorów, współpracowników i powierników. Ludzie potrzebują kochać i być kochanymi - zarówno seksualnie jak i  nie-seksualnie. W przypadku braku tej miłości lub przynależności, wiele osób staje się podatnych na samotność, lęk społeczny, i depresję kliniczną. Potrzeba przynależności może przezwyciężyć potrzeby fizjologiczne i bezpieczeństwa.

Szacunek[edytuj]

Wszyscy ludzie odczuwają potrzebę aby czuć się szanowanym, dotyczy to także poczucia własnej wartości i szacunku dla samego siebie. Potrzeba szacunku jest  typowym ludzkim pragnieniem, aby być zaakceptowany, i ceniony przez innych. Ludzie często angażują się w pewien zawód lub hobby, aby zyskać uznanie. Te działalności dają człowiekowi poczucie udziału lub wartości. Niska samoocena lub kompleks niższości mogą wynikać z braku równowagi w tym poziomie w hierarchii. Osoby z niską samooceną często potrzebują szacunku od innych; czują potrzebę poszukiwania sławy czy chwały. Jednak sława i chwała nie pomogą osobie zbudować poczucia własnej wartości, dopóki sam nie zaakceptuje samego siebe. Nierównowagi psychologiczne, takie jak depresja mogą utrudnić osobom uzyskania wyższego poziomu samooceny i szacunku dla samego siebie.

Większość ludzi potrzebuje stabilnego szacunku dla samego siebie i poczucie własnej wartości. Maslow zauważył dwa rodzaje potrzeby szacunku: wersja "niższa" i wersja "wyższa". Niższa wersja własnej wartości to potrzeba szacunku ze strony innych. Może to obejmować potrzebę uznania, sławy, prestiżu i uwagi. „Wyższa" wersja objawia się potrzebą szacunku do samego siebie. Na przykład, osoba może mieć wytrzymałość, kompetencje, opanowanie, pewność siebie, niezależność i wolność. Ta "wyższa" wersja ma pierwszeństwo w stosunku "dolnej" wersji ponieważ opiera się na wewnętrznej kompetencji ustanowionej przez doświadczenie. Pozbawienie tych potrzeb może prowadzić do kompleksu niższości, słabości i bezradności.

Maslow stwierdził że „poziomy hierarchii są ze sobą powiązane, a nie zupełnie rozdzielone”. To oznacza że poczucie własnej wartości i kolejne poziomy nie są ściśle rozdzielone; natomiast te poziomy są ściśle związane.

Samorealizacja[edytuj]

"Kim człowiek może być, on musi tym zostać". Ten cytat stanowi podstawę postrzeganej potrzeby samorealizacji. Ten poziom świadczy jaki jest pełny potencjał człowieka i zrealizowanie tego potencjału. Maslow określa ten poziom jako pragnienie, żeby stać się najlepszym i osiągnąć wszystko to co możliwe. Osoby mogą postrzegać lub skupić się na tej potrzebie bardzo intensywnie. Na przykład, pewna osoba może mieć silne pragnienie, aby stać się idealnym rodzicem. Inny może wyraźić pragnienie posiadania atletycznej sylwetki. Dla innych, ta potrzeba może wyraźić się w malarstwie, zdjęciach lub wynalazkach. Jak wcześniej wspomniano, Maslow uważa, żeby dosięgnąć ten poziom potrzeb, osoba nie musi tylko osiągnąć poprzednich potrzeb, ale także opanować ich.

Badania[edytuj]

Ostatnie badania prawdopodobnie potwierdzają istnienie uniwersalnych ludzkich potrzeb, jednak hierarchia zaproponowana przez Maslowa została podważona.

Po II wojnie światowej, niezaspokojone potrzeby bezdomnych i osieroconych dzieci, przedstawiły trudności często adresowane za pomocą teorii przywiązania, która początkowo opierała się na pracy psychologii rozwojowej Maslowa i Johna Bowlby. Początkowo dotyczyła przede wszystkim pozbawienia matki i związanych strat niezbędnych i pierwotnych potrzeb, teoria przywiązania została rozszerzona żeby wyjaśnić niemal wszystkie ludzkie potrzeby, od pożywienia i dobierania się w pary i przynależności do grupy i sprawiedliwości.

Krytyka[edytuj]

Wahba i Bridwell, analizując teorię Maslowa, nie udowodnili klasyfikacji potrzeb i istnienia określonej hierarchii.

Kolejność poziomów hierarchii została skrytykowana jako etnocentryczna przez Geerta Hofsteda. Hierarchia potrzeb Maslowa nie przedstawia i nie rozszerza różnicy pomiędzy potrzebami w społeczeństwach indywidualistycznych i w społeczeństwach kolektywistycznych. Potrzeby w społeczeństwach indywidualistycznych są bardziej egocentryczne niż w społeczeństwach kolektywistycznych, skupiają  się na poprawie siebie, i samorealizacja jest na szczycie samodoskonalenia. W społeczeństwach kolektywistycznych, potrzeby akceptacji i wspólnoty będą większe niż potrzeby wolności i indywidualności.

Termin "samorealizacja" może nie opisuje całkowicie spostrzeżenia Maslowa; ta motywacja dąży do bycia najlepszym dla innych ludzi jak również dla samego siebie . Termin używany przez Maslowa "samorealizacja" nie opisuje prawidłowo tego poziomu. Osoba, która znajduje się na poziomie samorealizacji, może osiągnąć korzyści dla siebie i  społeczeństwa.

Pozycja i wartość seksu w piramidzie jest również źródłem krytyki dotyczące hierarchii Maslowa. Hierarchia potrzeb Maslowa mieści seks w potrzebach fizjologicznych razem z jedzeniem i oddychaniem. Autor teorii wyszczególnia seks wyłącznie z perspektywy indywidualistycznej. Na przykład, seks jest umieszczony z innymi potrzebami fizjologicznymi, które muszą być spełnione, zanim dana osoba weźmie pod uwagę "wyższe" poziomy motywacji. Niektórzy krytycy uważają, że umieszczenie seksu w tej pozycji zaniedbuje emocjonalne, rodzinne i ewolucyjne konsekwencje seksu w społeczeństwie, chociaż inni podkreślają, że dotyczy to wszystkich podstawowych potrzeb.

Zmiany w hierarchii przez okoliczności[edytuj]

Wyższe poziomy (poczucie własnej wartości i samorealizacja) i niższe poziomy (potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwa i miłości) hierarchii potrzeb Maslowa nie są uniwersalne i mogą różnić się ze względu na indywidualne różnice i dostępności środków w regionie lub kraju.

W jednym badaniu, rozpoznawcza analiza czynnikowa pokazała że w USA w czasie pokoju z 1993 do 1994 roku były dwa szczególnie istotne poziomy potrzeb: przetrwanie (potrzeby fizjologiczne i bezpieczeństwa) oraz psychologiczne (miłość, poczucie własnej wartości i samorealizacja). W 1991 roku, powstały wspomnienia z czasu pokoju podczas wojny w Zatoce Perskiej. Zapytano obywateli USA czy pamiętali znaczenie potrzeb z poprzedniego roku. Okazało się, że zostały zidentyfikowane tylko dwa poziomy potrzeb. W związku z tym ludzie mają zdolność i umiejętność, by przypomnieć i oszacować ich znaczenie. Dla obywateli Bliskiego Wschodu, pojawiły się trzy poziomy potrzeb w zakresie znaczenia i zadowolenia w 1990 roku podczas wspomnienia z czasu pokoju. Te trzy poziomy były zupełnie inne od tych obywateli USA.

W różnych kulturach z powodu stresu wojennego nastąpiły zmiany ważności i zaspokojenia potrzeb. W czasie pokoju obywatele USA uznali wszystkie potrzeby za równie ważne więc był tylko jeden ich poziom. W odniesieniu do zaspokojenia potrzeb w czasie wojny, w Stanach Zjednoczonych były trzy poziomy: potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwa i potrzeby psychologiczne. Podczas wojny, zaspokojenie potrzeb fizjologicznych i bezpieczeństwa stanowiły dwie niezależne potrzeby, natomiast w czasie pokoju, były połączone w jedną. Dla mieszkańców Bliskiego Wschodu, w czasie wojny  zaspokojenie potrzeb zmieniło się z trzech poziomów, na dwa.

W 1981 roku przeprowadzono badanie jak hierarchia Maslowa może różnić się między grupami wiekowymi. Ankieterzy zadali pytania uczestnikom o wyrażenie swoich potrzeb od najważniejszych do najmniej ważnych. Naukowcy odkryli, że dzieci miały wyższe oceny potrzeb fizycznych w porównaniu z innymi grupami. Potrzeba miłości pojawiła się od dzieciństwa do dorosłości. Wśród młodzieży najwyższa była potrzeba szacunku. Osoby dorosłe mieli najwyższy poziom samorealizacji. Natomiast, ludzie w starszym wieku mieli najwyższy poziom bezpieczeństwa. Autorzy zasugerowali, że hierarchia proponowana przez Maslowa może być ograniczona jako teoria kolejności rozwojowej, ponieważ kolejność potrzeby miłości i samooceny powinny zostać odwrócone w zależności od wieku.

Naukowa teoria kultury Bronisława Malinowskiego[edytuj]

Zgodnie z teoriami instynktywistycznymi człowiek posiada pewną liczbę wrodzonych predyspozycji, "podstawowych potrzeb", na których nadbudowuje się dopiero kultura. Kultura jest więc ogromnym aparatem do zaspokojenia potrzeb i zespołem reakcji na te potrzeby. Opisać kulturę to opisać warunki, jakie muszą być spełnione aby zbiorowość była w stanie przetrwać.

7 potrzeb według Malinowskiego, to:

Miało im odpowiadać 7 podstawowych imperatywów kulturowych:

Bibliografia[edytuj]

  • J. Szacki: Historia myśli socjologicznej.