Higieja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Higieja
Ὑγίεια
bogini zdrowia
Ilustracja
Higieja, marmurowa kopia rzymska z II wieku n.e. według oryginału greckiego z IV wieku p.n.e. Los Angeles County Museum of Art
Inne imiona Hygieja, Hygea, Hygia
Występowanie mitologia grecka
Atrybuty miska, czara, puchar, wąż
Teren kultu starożytna Grecja
Odpowiednik Salus (rzymski)
Rodzina
Ojciec Asklepios
Matka Epione
Rodzeństwo Panakeja, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejrios, Machaon

Higieja (także Hygieja, Hygea, Hygia, Zdrowie; gr. Ὑγίεια Hygíeia ‘zdrowie’, łac. Hygea, Salus ‘zdrowie’) – bogini i uosobienie zdrowia w mitologii greckiej[1][2].

Mitologia grecka[edytuj]

Uchodziła za córkę boga Asklepiosa i Epione oraz za siostrę Panakei (Panacei), Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona[1][2][3][4], przypuszczalnie także Telesforosa (Akesisa)[5]. Czczona była wraz z Asklepiosem. Należała do jego orszaku[1][6]. Jej rzymską odpowiedniczką była Salus[7][8]. W sztuce przedstawiana jest zwykle jako młoda kobieta z atrybutami – miską (lub czarą albo pucharem) i wężem (ze względu na swe linienie – „odradzanie się” – symbolizuje ciągłą samoodnowę życia, ozdrowienie, długowieczność, uzdrawianie) – które obecnie stanowią symbol (emblemat) farmacji[2][9][10][11]. Wyobrażenie o bogini przejawia się w sztukach plastycznych, między innymi w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (np. rzeźby w parkach uzdrowiskowych)[2]. Wizerunek Higjei jak i puchar Higjei są symbolami farmacji i aptek. Ignacy Kraszewski pisze w Dzieciach Wieku w 1869 roku: "Pan Skalski od dawna zamyślał i kłopotał się jakby pozybyć apteki [..] ale ilekroć przychodziło do pozbycia się oficyny sanitatis, na której starych okiennicach odmalowanym był Eskulap i Hygia, żal się robiło [..]"[12].

Od Hygiei pochodzi nazwa dziedziny medycyny o wpływie środowiska na zdrowie ludzkie – higiena[2][13][14]. Imieniem bogini została nazwana jedna z planetoid – (10) Hygiea.


Polonica[edytuj]

Polskie nazewnictwo[edytuj]

Poradnik językowy z 1920 roku omawia użycie słowa Higiea (albo Hygiaea) twierdząc,że pisownia Hygiaea nie jest ani łacinska (Hygea i Hygia), ani nie jest transkrypcją formy greckiej, więc "jej bezwarunkowo używać nie można". Wyrazy pokrewne higjena, higjeniczny "domagałyby się jednolitej pisowni: Higjea". Autor argumentuje, że w "Słowniku wyr. obcych" M. Arcta (1913, s. 302). przejrzanym i poprawionym przez prof. H. Ułaszyna" użyte jest: Higjea"[15].


Posąg Higiei w Poznaniu[edytuj]

Posąg Higiei noszący rysy żony fundatora, hr. Konstancji z Potockich Raczyńskiej umieszczony został w Poznaniu w roku 1908[16]. Na posągu jest też charakterystyczny kielich Higiei.


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 149. ISBN 83-04-04673-3.
  2. a b c d e Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 192. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  3. Pierre Grimal, op.cit., s. 45. ISBN 83-04-04673-3.
  4. Młodsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 266. ISBN 83-7391-077-8.
  5. Aaron J. Atsma: Telesphoros (ang.). theoi.com. [dostęp 2011-01-06].
  6. Mity o herosach. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 177. ISBN 83-221-0111-2.
  7. Pierre Grimal, op.cit., s. 317. ISBN 83-04-04673-3.
  8. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 658. ISBN 83-01-03529-3.
  9. Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, s. 451–455. ISBN 83-214-0746-3.
  10. Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991, s. 171. ISBN 83-85344-23-3.
  11. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 146.
  12. Dzieci Wieku, powieść J. I. Kr., Kłosy : czasopismo illustrowane, tygodniowe. 1869, t.9, nr 209 (1 lipca) + spis treści nr 209-235 + wkł. Dostęp https://polona.pl/item/7941887/4/
  13. Higiena. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-05-07].
  14. higiena. swo.pwn.pl. [dostęp 2012-04-30].
  15. Poradnik Językowy R.17, z. 16 (czerwiec 1920) R.17, str. 84. Dostęp: https://polona.pl/item/8900354/11/
  16. Założycielowi wodociagów poznańskich. Napis na pomniku "Higiei", Kurjer Poznański R.22, nr 109 (9 marca 1927) - wyd. poranne. Dostęp: https://polona.pl/item/17786113/2/

Bibliografia[edytuj]

  • Aaron J. Atsma: Hygeia (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-05-07].
  • Hygeia (ang.). mythindex.com. [dostęp 2010-10-13].
  • Hezjod: Narodziny bogów (Theogonia); Prace i dni; Tarcza. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 83-7255-040-9.
  • Carlos Parada: Hygia (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-10-13].
  • Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 311–312: Hygieia (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-25].
  • William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Hygieia (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-03-28].
  • Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Hygiēa (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-03-28].