Hipodrom Konstantynopolitański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hipodrom Konstantynopolitański
Ilustracja
Ruiny Hipodromu na XVI-wiecznej rycinie
Państwo  Turcja
Miejscowość Stambuł
Styl architektoniczny bizantyński
Położenie na mapie Turcji
Mapa lokalizacyjna Turcji
Hipodrom Konstantynopolitański
Hipodrom Konstantynopolitański
Ziemia41°00′23″N 28°58′33″E/41,006389 28,975833

Hipodrom Konstantynopolitański (gr. Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης) – nieistniejący bizantyjski tor wyścigowy dla koni i rydwanów, obecnie plac w Stambule.

Obelisk Totmesa III
Cokół pod obeliskiem
Wężowa kolumna
Obelisk Konstantyna
Lokalizacja hipodromu w Konstantynopolu
Fontanna Wilhelma II

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według szóstowiecznej tradycji budowę hipodromu w Konstantynopolu rozpoczął ok. 196 roku Septymiusz Sewer (niektórzy uczeni kwestionują tę datę)[1]. Po przeniesieniu stolicy cesarstwa rzymskiego, Konstantyn Wielki, rozbudował i upiększył istniejący budynek cyrku, w którym rozgrywano wyścigi rydwanów. Oficjalna inauguracja budowli odbyła się 11 maja 330 roku – w tym samym dniu, co fundacja samego Konstantynopola[1]. Jedynym zachowanym elementem z tego okresu[potrzebny przypis] jest obelisk sprowadzony z Egiptu przez Teodozjusza i ustawiony w 390 roku już na zbudowanym cokole[2]. Cokół pokrywają marmurowe płyty ozdobione płaskorzeźbami z wizerunkiem cesarza (przykład wczesnobizantyjskiej sztuki). Sam obelisk (o wysokości ok. 19 m[2]), pokryty hieroglifami z imieniem Totmesa III znajdował się przed świątynią w Karnaku i datowany jest na XV w. p.n.e.[2] Pierwotnie obelisk mierzył ok. 30 m, lecz prawdopodobnie został uszkodzony w trakcie transportu[2].

W środkowej części hipodromu znajduje się Wężowa Kolumna. Według legendy pochodzi ona ze świątyni Apolla w Delfach, skąd została prawdopodobnie sprowadzona przez Konstantyna Wielkiego (pierwsza informacja o sprowadzeniu kolumny przez Konstantyna pochodzi z IX wieku)[3]. Została ufundowana przez greckie miasta, po zwycięskiej bitwie pod Salaminą i Platejami. W pewnym momencie kolumnę przekształcono w fontannę[3]. Trzy spiralnie splecione żmije z brązu miały wysokość ok. 8,0 m, obecnie 5,5 m. Jedna głowa węża zaginęła, zaś pozostałe ocalały i dzisiaj znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Stambule oraz w British Museum w Londynie[3].

Na południowym krańcu hipodromu znajduje się drugi, kamienny obelisk o wysokości 32 m[4]. Nie wiadomo, kto i kiedy go ustawił. Najprawdopodobniej pochodzi z IV wieku[4]. Odnowiono go w X wieku za panowania Konstantyna VII Porfirogenety. Być może za panowania Konstantyna VII obelisk ozdobiono złoconymi plombami z brązu[4]. Płyty z brązu wywieziono podczas IV wyprawy krzyżowej w 1204 roku[4]. Podobny los spotkał rzeźbę przedstawiającą czwórkę koni ciągnących kwadrygę. Konie, na polecenie Enrico Dandolo, zostały także wywiezione do Wenecji, gdzie zdobią Bazylikę św. Marka.[potrzebny przypis]

Na północnym krańcu hipodromu znajduje się fontanna cesarza Wilhelma II, dar dla dynastii Osmanów. Fontanna została zaprojektowana i wykonana po wizycie cesarza.

W początkowym okresie hipodrom był budowlą o wymiarach 480 m (długość) na 117,0 m (szerokość). Tory, na których rozgrywano wyścigi kwadryg dzieliła spina, a widownia (cavea) mogła pomieścić około 100 tysięcy widzów.[potrzebny przypis] Za panowania cesarzy bizantyjskich rywalizowały ze sobą cztery fakcje kibicujące poszczególnym jeźdźcom, posiadające jako znak rozpoznawczy własną barwę (niebieski, zielony, biały i czerwony)[5]. Fakcje włączyły się w działalność polityczną. Najsilniejszymi fakcjami w Konstantynopolu byli Błękitni (współpracujący z Białymi) oraz Zieloni (współpracujący z Czerwonymi)[5]. Poparcie którejkolwiek z drużyn było równoznaczne z opowiedzeniem się za konkretnym ugrupowaniem. W 532 roku na hipodromie doszło do starcia pomiędzy Niebieskimi a Zielonymi, podczas którego zginęło ok. 30 tysięcy osób[6]. Było to tzw. powstanie Nika[7].

W 1204 roku, po zdobyciu Konstantynopola przez krzyżowców, rozpoczął się proces niszczenia i grabieży miasta, w tym także hipodromu. Za panowania sułtana Ahmeta Camisi wykorzystano pozostały kamień z hipodromu do budowy Błękitnego Meczetu. Zaś sam hipodrom przemianowano na At Meydans, czyli „Koński Plac”.

W 1826 roku na placu doszło do rzezi janczarów zbuntowanych przeciwko edyktowi sułtana Mahmuda II, który postanowił rozwiązać ich korpus. Sułtan Abd-ul-Hamid II został usunięty z tronu po zamieszkach w 1909 roku, które miały tu miejsce.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mirosław J. Leszka, Teresa Wolińska: Konstantynopol Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyjskim. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16521-5.