Historia Poznania 1253–1320

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Poznań COA.svg
Historia Poznania
Okresy w historii Poznania:
Do chrztu Polski
Stołeczny gród Piastów (966–1034)
Upadek grodu i odbudowa (1034–1253)
Od lokacji do zjednoczenia państwa (1253–1320)
Poznań w późnym średniowieczu (1320–1500)
Poznań w renesansie (1500–1650)
Od potopu do epoki stanisławowskiej (1650–1768)
Poznań za Stanisława Augusta (1768–1793)
W Prusach Południowych (1793–1806)
W Księstwie Warszawskim (1806–1815)
W Wielkim Księstwie Poznańskim (1815–1848)
W Prowincji Poznańskiej (1848–1918)
Okres międzywojenny (1919–1939)
Okupacja niemiecka (1939–1945)
Poznań w okresie PRL (1946–1989)
Pozostałe:
→Przywilej Lokacyjny Poznania 1253
→Oblężenie Poznania 1146
→Oblężenie Poznania 1331
→Oblężenie Poznania 1657
→Zdobycie Poznania 1703
→Oblężenie Poznania 1704
→Oblężenie Poznania 1716
→Powstanie wielkopolskie 1846
→Powstanie wielkopolskie 1848
Armia Wielkopolska
→Powstanie wielkopolskie 1918-1919
→Bitwa o Ławicę 1919
→Strajk kolejarzy 1920
Wysiedlenia Polaków z Wielkopolski 1939–1941
→Bitwa o Poznań 1945
→Poznański Czerwiec 1956
→Twierdza Poznań
→Prezydenci Poznania
→Historia budowy Rataj
Historia Polski

W roku 1253 książę Przemysł I lokował na prawie magdeburskim, w pobliżu osady przy kościele św. Gotarda, nowe miasto. Osadę tę uzyskał książę w 1244 od biskupa poznańskiego w zamian za osadę przy kościele św. Wojciecha. Lokowanie miasta powierzył Tomaszowi z Gubina.[1]. Na dokumencie (znanym tylko z odpisów) za nadawców prawa podaje się zarówno księcia Przemysła I i jego brata Bolesława Pobożnego.

Pierwsze fortyfikacje powstały już w 1253, a w 1300 roku miasto w pełni było otoczone murem obronnym. Obszar wewnątrz fortyfikacji miał długość nieco ponad 530 m, a szerokość nieco ponad 350 m i zorientowany był wzdłuż osi NE-SW. Do miasta wiodły cztery niesymetrycznie położone bramy: Wrocławska, Wodna, Wielka i Wroniecka, oraz kilka furt, z których najsławniejsze były Ciemna Bramka, Furta Zamkowa i Furta Dominikańska. Wraz z miastem i fortyfikacjami powstał na południowo-zachodnim skraju miasta, na górze nazywanej dziś górą Przemysła, poznański zamek – nowa siedziba władców Wielkopolski, którzy przenieśli się tu z Ostrowa Tumskiego, a od 1295 również siedziba króla Polski. Osie symetrii przecinały się w miejscu, gdzie stanął pręgierz (nazywany niekiedy mediastinus). Prawdopodobnie stanął on w miejscu znaku mierniczego, względem którego wytyczono ulice i parcele. Najważniejszym obszarem nowo wytyczonego miasta był, kwadratowy rynek o powierzchni 2 ha, co stanowiło około 10% powierzchni Poznania. Na tym placu powstały instytucje kluczowe dla mieszkańców: ratusz i waga, a także pełnił on funkcję placu targowego.

Regularny układ uliczek załamywał się nieco w północno-wschodniej części miasta, gdzie istniały zabudowania przedlokacyjnej osady wokół kościoła św. Gotarda (na zachodzie której ukształtowała się miejska gmina żydowska) oraz na południu, gdzie powstał kolejny symbol miejskiej niezależności – kościół farny. Przy kościele została erygowana pierwsza szkoła (poza katedralną), a także powstał najstarszy cmentarz miejski.

Z treści dokumentu wnioskuje się, że akt lokacyjny był jedynie dopełnieniem całego, starannie zaplanowanego procesu (jest prawdopodobne, że szczegółowe plany powstały już w 1252). Dał on nową jakość miastu, nadając mu samorząd i autonomię sądowniczą (szerszą niż później otrzymały niektóre inne miasta, np. Kraków). Był to początek integracji średniowiecznej konurbacji w jeden organizm miejski.

Zawarte w akcie lokacyjnym przywileje były w krótkim czasie jeszcze poszerzone. Już w 1253 Przemysł I nadał stałą wolność od opłat i ceł w oktawie św. Dominika, a jego syn, Przemysł II w 1280 zrzekł się wszelkich praw do opłat z kramów i jatek, a w 1283 nadał miastu pełną wolność celną w całym państwie Przemysła. W 1274 roku miasto zostało spalone przez Brandenburczyków, którzy najechali na Wielkopolskę.

Po królobójstwie w Rogoźnie w 1296 Poznań znalazł się pod panowaniem Władysława Łokietka, który w tym okresie potwierdził przywilej lokacyjny, rozszerzając go o nowe przywileje oraz nadania ziemskie dla miasta, w tym część Górczyna (mimo to mieszczanie poparli ostatecznie kandydaturę Wacława II). Przyczyną takiego posunięcia były prawdopodobnie bardzo silne więzy ekonomiczne z proczeskim Śląskiem. Po wymarciu w 1306 roku Przemyślidów z tego samego powodu poparcie uzyskał Henryk III Głogowczyk. W roku 1309 wójt Przemko oddał miasto Henrykowi głogowskiemu.[2] Śląski Piast sprawował rządy silnej ręki, co szybko zraziło do niego rycerstwo Wielkopolski. Po śmierci Głogowczyka w 1309 roku rycerstwo Wielkopolskie wystąpiło w 1314 roku zbrojnie przeciwko jego synom, którzy opierali się na poparciu miast, w tym Poznania. Opór przeciwko rycerstwu zorganizował w Poznaniu wójt Przemko, jednak w 1314 Poznań został zdobyty i w tym samym roku wszedł w skład państwa Łokietka, którego koronacja w 1320 zakończyła rozbicie dzielnicowe.


Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. Księga Pamiątkowa Miasta Poznania- Przegląd dziejów miasta Poznania, Nakładem Magistratu Stołecznego Miasta Poznania, Poznań, 1929, s. 35
  2. Księga Pamiątkowa Miasta Poznania- Przegląd dziejów miasta Poznania, Nakładem Magistratu Stołecznego Miasta Poznania, Poznań, 1929, s. 53