Historia Tunezji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa Tunezji z 1760 roku

Historia Tunezji – Tunezja jest najmniejszym państwem Maghrebu i jedną z najstarszych republik na świecie.

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Ruiny Kartaginy

W przeszłości obszar dzisiejszej Tunezji nosił następujące nazwy: Numidia, Lidia, Africa, Ifrikija, Berberia. W Afryce Tunezja jest najbardziej wysuniętym państwem na północ kontynentu. Ludem pierwotnym zamieszkującym ten obszar byli Berberowie, nazywani przez starożytnych Makalami. W XII wieku p.n.e. obszar północnej Afryki uległ wpływom fenickim i był obiektem zainteresowania greckich kolonizatorów, w czasie trwającej wielkiej kolonizacji prowadzonej na obszarze Morza Śródziemnego. Efektem tego były wpływy kultury greckiej i fenickiej na mieszkańców zamieszkujących ten obszar. W 814 p.n.e. osadnicy feniccy osiedlili się w Kartaginie, założonej przez fenicką księżniczkę Dydonę. Odtąd nierozerwalnie ziemie wokół miasta uległy wpływom i uzależnieniu od miasta, który w niedługim czasie wyrosło na główny ośrodek handlu śródziemnomorskiego. Stał się on głównym rywalem Rzymu w podboju świata śródziemnomorskiego, w wyniku wojen punickich, Kartagina upadła w 146 roku p.n.e. stając się rzymską prowincją jako Africa. Pełniła ona funkcję spichlerza Rzymu, przykładem tego są pozostałości miasta Dougga, z którego dzisiejsi archeolodzy mogą się dowiedzieć bardzo wiele o rzymskiej prowincji. Gajusz Juliusz Cezar w 44 roku p.n.e. przywrócił dawną nazwę Kartaginie. W epoce cesarstwa prowincja została nazwana Africa Proconsularis.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W V wieku n.e. Africa Proconsularis została podbita przez Wandalów. Podbita została przez rzymskie wojska z Bizancjum dowodzone przez Belizariusza. Wpływy chrześcijaństwa były w tym czasie bardzo silne, istniało kilka biskupstw, dopiero podbój arabski w w drugiej połowie VII wieku spowodował rozszerzenie się Islamu, z czym wiążą się powstanie miasta Kairuan, które jest jednym ze świętych miast Islamu. W IX w. państwem obejmującym dzisiejszą Tunezję rządzili Aghlabidzi, pierwszym przedstawicielem tej dynastii był Ibrahim I ibn al-Aghlab który został wyznaczony na emira Ifrikiji, przez kalifa Haruna ar-Raszida. Wówczas założono nową stolicę al-Abbasijje. Rządy Zijadata Allaha I nie znalazły poparcia u Arabów, którzy wzniecili bunt w 824 roku, stłumiony przy pomocy Berberów. Szczytowy okres panowania dynastii w Tunezji to rządy Abu Ibrahima Ahmada, który wspierał rozwój rolnictwa i handlu wykorzystując korzystne położenie geograficzne swojego państwa. Upadek dynastii rządzącej obszarem Tunezji można datować od rządów Ibrahima II ibn Ahmada. Ostatecznie na początku IX wieku władzę w Ifrikijji przejęli Fatymidzi. Założycielem tej dynastii był Ubajd Allah al-Mahdi. Będący szyitami Fatymidzi stworzyli własny, niezależny od sunnickich Abbasydów kalifat, obejmujący Afrykę Północną. Al-Mu’izz podbił Egipt i przeniósł tam ośrodek swojego państwa. Po dynastii fatymidzkiej krajem rządziła dynastia Almohadów, która zjednoczyła Maghreb. Od 1228 roku rządy zaczęła sprawować berberyjska dynastia Hafsydów. Pierwszym władcą był Jahja I który ogłosił niepodległość państwa. W 1300 roku nastąpił podział państwa na część wschodnią z Tunisem i zachodnią z Badżą. Ostatnim przedstawicielem dynastii był Ahmad III.

Panowanie tureckie do odzyskania niepodległości[edytuj | edytuj kod]

Obszar Tunezji został zajęty przez Turcję, która zdobyła w 1574 roku Tunis i obaliła Muhammada VII.

Tunis w 1690 roku (reprodukcja)

Kraj stał się prowincją Imperium Osmańskiego.

Meczet w Tunisie z 1899 roku

Od XVIII wieku państwa europejskie dążyły do kolonizacji obszaru tunezyjskiego, w 1881 roku Francja uzyskała protektorat nad Tunisem, przy czym tureccy bejowie zachowali władzę nominalną. W 1920 roku powstała partia Dustur która uległa rozłamowi w 1934 roku i powstała liberalna partia Neo-Dustur z Habibem Burgibą na czele. Podczas II wojny światowej, Tunezja opowiedziała się po stronie Francji, a następnie w 1940 roku, podlegała kolaboracyjnemu rządowi z Vichy, co w następstwie spowodowało w 1942 roku okupację obszaru Północnej Afryki przez wojska włosko-niemieckie. Tereny te zostały opanowane przez Aliantów w 1943 roku w wyniku kampanii tunezyjskiej. Tunezja dostała się pod bezpośrednie panowanie francuskie. Po wojnie idee niepodległościowe nasiliły się. W 1954 roku Tunezja została przyjęta do Wspólnoty Francuskiej, otrzymując autonomię w ramach wspólnoty.

Niepodległa Tunezja[edytuj | edytuj kod]

W 1956 roku Tunezja otrzymała niepodległość i została przyjęta do ONZ. Premierem został Habib Burgiba, w 1957 roku parlament zniósł monarchię, wprowadzając republikę, Burgiba został jej dożywotnim prezydentem w 1974. Priorytetowymi reformami Habibia Burgiby były te, dotyczące praw kobiet i poprawienia ich warunków życia. Nie sposób nie upatrywać w tym zasług jego pierwszej żony, która była Francuzką. Burgiba wprowadził równouprawnienie kobiet, zakazał rodzinnego decydowania o zamążpójściu oraz ustanowił minimalny wiek dla dziewcząt wychodzących za maż na 17 lat. Zniósł rozwody dokonywane drogą cywilnego zerwania umowy i dał kobietom równe szanse w uzyskaniu rozwodu. Umożliwił kobietom dostęp do nauki, zakazał ubierania dziewczynek w hidżab do szkoły nazywając go 'wstrętną szmatą’. W swojej polityce społecznej zakazał również związków poligamicznych. Wprowadził kodeks prawny nie zważając na niektóre tradycyjne zasady islamu. W religii upatrywał zagrożenie dla rozwoju kraju dlatego jego polityka, również w myśl socjalizmu, prowadziła do laicyzacji. Zniósł nauczanie w szkołach muzułmańskich. W sferze gospodarki początkowo realizował politykę zawierającą elementy socjalistyczne, znacjonalizował niektóre przedsiębiorstwa zagraniczne, przekazał ziemie obcokrajowców tubylcom. Za jego urzędowania Tunezja została przyjęta do Ligi Państw Arabskich w 1958 roku. W 1964 roku Burgiba przekształcił dotychczasową partię, Neo-destur w ugrupowanie o nazwie Desturowska Partia Socjalistyczna[1]. Od 1969 roku powrócił do zasad liberalizmu gospodarczego.

Od lat 60. rząd Tunezji wspierał zagranicznych bojowników niepodległościowych, wsparł m.in. Afrykański Kongres Narodowy walczący z reżimem apartheidu poprzez dotacje na zakup uzbrojenia[2][3], wsparł też ugrupowania niepodległościowe toczące angolską wojnę o niepodległość oraz Front Wyzwolenia Erytrei toczący wojnę o niepodległość tego kraju[4] oraz [5][6]. W styczniu 1974 roku Libia i Tunezja ogłosiły unię polityczną o nazwie Arabską Republikę Islamską. Ruch okazał się być w Tunezji bardzo niepopularny i wkrótce upadł[7] na co w odwecie Libia rozpoczęła w latach 80. sponsorowanie tunezyjskich bojowników antyrządowych[8]. Prezydent udzielił wsparcia bojownikom niepodległościowej Organizacji Wyzwolenia Palestyny oraz zgodził się na stacjonowaniu w kraju oddziałów OWP a w kraju schronienie znalazł lider grupy, Jasir Arafat. W 1985 roku obóz OWP w Tunezji został zaatakowany przez armię Izraela w ramach Operacji Drewniana Noga, Izrael stwierdził, iż około 60 członków OWP zostało zabitych,. Ponadto podczas nalotu zginęła nieznana liczba cywili[9]. W rezolucji 573, Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, zatwierdzonej jednogłośnie (Stany Zjednoczone wstrzymały się od głosu), potępiano atak, jako rażące naruszenie suwerenności Tunezji oraz uznano, iż zaatakowana strona ma prawo do otrzymania odpowiedniego odszkodowania[10].

 Osobny artykuł: rewolucja w Tunezji.

W 1987 Burgiba został odsunięty od władzy, a prezydentem kraju został 7 listopada generał Zajn al-Abidin ibn Ali. Nastąpiły zmiany w konstytucji, wprowadzono wielopartyjność, Partia Neo-Dustur została przekształcona w Zgromadzenie Demokratyczno Konstytucyjne. W polityce zagranicznej w 1983 roku podpisano traktat o przyjaźni z Algierią. Starano się utrzymywać poprawne stosunki dyplomatyczne z USA i Francją. Mimo reform wprowadzających wielopartyjność, Amnesty International zarzucała prezydentowi represje wobec opozycji tunezyjskiej między innymi prześladowanie nielegalnego ruchu muzułmańskiego: el-Nahda (Odrodzenie). 14 stycznia 2011 roku Zajn al-Abidin ibn Ali uciekł z kraju pod wpływem rozpoczętych 17 grudnia 2010 masowych protestów społecznych. Obowiązki prezydenta przejął wówczas premier Mohamed Ghannouchi a następnego dnia przewodniczący parlamentu Fu’ad al-Mubazza. Rewolucja doprowadziła do zalegalizowania wielu tępionych podczas rządów ibn Alego partii politycznych oraz rozpoczęła proces transformacji ustrojowej. Po wydarzeniach arabskiej wiosny, 23 października 2011 odbyły się wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego, które miało pełnić rolę tymczasowego parlamentu. Zwyciężyła w nich konserwatywna Partia Odrodzenia (Hizb an-Nahda) zdobywając 41,47% głosów[11]. 13 grudnia 2011 na nowego prezydenta kraju został zaprzysiężony Al-Munsif al-Marzuki, przywódca partii Kongres Republiki.

Na podstawie uchwalonej 27 stycznia 2014 nowej konstytucji, 26 października 2014 odbyły się wybory parlamentarne do Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, w których zwyciężyła laicka partia Wezwanie Tunezji. W wyborach prezydenckich, które odbyły się 23 listopada i 21 grudnia 2014 były premier Al-Badżi Ka’id as-Sibsi zdobył 55,68% głosów w drugiej turze i pokonał urzędującego prezydenta Al-Munsifa al-Marzukiego, który otrzymał 44,32% głosów[12]. 31 grudnia 2014 as-Sibsi został oficjalnie zaprzysiężony na stanowisku głowy państwa[13].

18 marca 2015 doszło w Tunisie do zamachu terrorystycznego przeprowadzonego przez bojowników Państwa Islamskiego na turystów zwiedzających Muzeum Bardo. Śmierć poniosły 23 osoby, obywatele wielu państw świata.

Prezydenci Tunezji[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Prezydenci Tunezji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Michel Camau i Vincent Geisser, Habib Bourguiba. La trace et l'héritage, éd. Karthala, Paryż, 2004, s. 229
  2. Sampson, Anthony (2011) [1999]. Mandela: The Authorised Biography. s.165–167, London: HarperCollins. ISBN 978-0007437979.
  3. Mandela, Nelson (1994). Long Walk to Freedom Volume I: 1918–1962. s. 432–440, Little, Brown and Company. ISBN 978-0754087236.
  4. Contested Power in Angola: 1840s to the Present, 2000, s. 167.
  5. African Freedom Annual, 1978. s.109
  6. Tunisia, a Country Study, 1979. s.220.
  7. Blundy & Lycett 1987, s. 76; Kawczynski 2011, s. 71–72; Bruce St John 2012, s. 183
  8. Kawczynski 2011, s. 72; Bruce St John 2012, s. 183.
  9. Talcott W. Seelye: Ben Ali Visit Marks Third Stage in 200-Year-Old US-Tunisian Special Relationship (ang.). The Washington Report, 1990-03. [dostęp 2009-06-15].
  10. S-RES-573(1985) Security Council Resolution 573 (1985) (ang.). Rada Bezpieczeństwa ONZ, 1985-11-04. [dostęp 2009-06-15].
  11. Obalili prezydenta i wybrali islamistów (pol.). wp.pl. [dostęp 2015-03-03].
  12. Veteran Essebsi wins Tunisia’s first free presidential vote.
  13. Weteran polityczny zaprzysiężony na prezydenta Tunezji.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Blundy, David; Lycett, Andrew (1987). Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co. ISBN 978-0-316-10042-7.
  • Bruce St. John, Ronald (2012). Libya: From Colony to Revolution (revised edition). Oxford: Oneworld. ISBN 978-1-85168-919-4.
  • Kawczynski, Daniel (2011). Seeking Gaddafi: Libya, the West and the Arab Spring. Biteback. ISBN 978-1-84954-148-0.