Historia socjologii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Historia socjologii, w zależności od sposobu widzenia jej przedmiotu, może obejmować różne zakresy. Jerzy Szacki wyróżnia trzy zakresy historii socjologii:

  1. Historia socjologii jako takiej, czyli wszelkich działań prowadzonych pod szyldem „socjologii” począwszy od Auguste’a Comte’a – twórcy nazwy nauki. Podejście takie prowadzi jednak, z jednej strony, do przesadnego eksponowania wielu mniej ważnych autorów będących „socjologami” z nazwy, z drugiej – do pomijania innych, którzy nimi nie byli, ale przyczynili się do rozwoju nauki.
  2. Historia myśli socjologicznej, która dotyczy zagadnień związanych z rozwojem problemów socjologicznych znajdujących się w ośrodku zainteresowań socjologii współczesnej. Obejmuje myślicieli, którzy podejmowali takie problemy, nawet jeśli sami nie uważali się za socjologów lub nawet nigdy o socjologii nie słyszeli, czy też się od niej odżegnywali.
  3. Historia analizy socjologicznej zajmuje się rozwojem naukowej analizy badania zjawisk społecznych, czyli ważniejszymi socjologami i ich wypowiedziami, o ile przyczynili się oni do szczególnych osiągnięć badawczych, odpowiadających przyjętym przez badacza standardom naukowości. Wtedy należałoby dokonać rozdziału pomiędzy właściwą nauką społeczną a wczesną socjologią, która nauką jeszcze nie była, i myślą socjologiczną.

Spór o to, kiedy właściwie zaczyna się historia socjologii jest, zdaniem Szackiego, bezzasadny. Na jednym jego biegunie znajdują się bowiem opinie, że socjologia istniała niemal zawsze i wszędzie, gdyż zgodnie ze słowami Émile’a Durkheima: „Ludzie nie czekali na pojawienie się nauki społecznej, by wytworzyć sobie ideę prawa, moralności, rodziny, państwa, a nawet społeczeństwa, ponieważ bez tych idei nie mogliby się w życiu obejść”. Drugim skrajnym podejściem jest stwierdzenie, że socjologia nie istnieje nawet do tej pory, ponieważ nie spełnia jeszcze zasad naukowości jak np. fizyka (nie dysponuje równie niezawodnymi metodami naukowymi). Każde ze stanowisk zależy od przyjętego poglądu na to, czym jest socjologia i co jest w niej najważniejsze. Zdaniem Szackiego historia myśli socjologicznej najpełniej przedstawia historyczne tło socjologii współczesnej oraz ukazuje kolejne rewolucje, przez które przeszło myślenie o życiu społecznym. Szacki wymienia cztery takie rewolucje:

  • wyodrębnienie porządku ludzkiego z porządku przyrody (starożytni myśliciele greccy);
  • odróżnienie społeczeństwa od państwa (czasy nowożytne, zwłaszcza XVII i XVIII wiek);
  • uczynienie społeczeństwa przedmiotem systematycznej refleksji oraz stworzenie pojęcia nauki o społeczeństwie (XIX wiek);
  • unaukowienie refleksji o społeczeństwie (wciąż trwa).

Na podstawie[edytuj | edytuj kod]

Szacki, Jerzy „Historia myśli socjologicznej”.PWN, Warszawa 2006. ​ISBN 83-01-13844-0​.

Historia ważniejszych odkryć i koncepcji socjologicznych w zestawieniu chronologicznym

Odkrycie/koncepcja Rok odkrycia Nazwisko odkrywcy/teoretyka Tytuł publikacji, w której opublikowano koncepcję/odkrycie
Odkrycia myśli socjologicznej do XIX wieku
rozróżnienie prawa naturalnego i stanowionego sofiści
pierwszy model organizmu społecznego Platon Państwo
politikon zoon Arystoteles Polityka
analizy porównawcze ustrojów polis Arystoteles Polityka
państwo jako wynik władzy i prawa Marek Tulliusz Cyceron O państwie
przeciwstawienie państwa Bożego i świeckiego 413-426 święty Augustyn O państwie Bożym
podział pracy 1225-1273 święty Tomasz z Akwinu Suma teologiczna
hierarchiczny schemat społeczeństwa 1225-1273 święty Tomasz z Akwinu Suma teologiczna
pierwsza nowożytna utopia 1516 Tomasz Morus Utopia
pierwsze dyrektywy socjotechniczne 1532 Niccolò Machiavelli Książę
suwerenność 1566 Jean Bodin Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej
państwo narodowe 1566 Jean Bodin Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej
prekursorskie rozważania na temat relatywizmu kulturowego 1580 Michel de Montaigne Próby
stan natury jest stanem wojny każdy z każdym 1651 Thomas Hobbes Lewiatan
umowa społeczna 1651 Thomas Hobbes Lewiatan
prekursorska koncepcja społeczeństwa obywatelskiego John Locke Dwa traktaty o rządzie
krytyka geometrycznego, racjonalnego ujmowania człowieka 1725 Giambattista Vico Nauka Nowa
działania wynikające z popędów poprzedzają działania racjonalne 1739-1740 David Hume Traktat o naturze ludzkiej
metoda obserwacji 1748 Montesquieu O duchu praw
pierwsza typologia społeczeństw 1748 Montesquieu O duchu praw
rozdzielenie pojęć natury i kultury 1762 Jan Jakub Rousseau Umowa społeczna
krytyka społeczeństwa jako wytwórcy sztucznych potrzeb 1762 Jan Jakub Rousseau Umowa społeczna
fazy rozwoju społecznego:dzikość, barbarzyństwo, cywilizacja 1767 Adam Ferguson An Essay on the History of Civil Society
samoregulacja ładu społecznego 1776 Adam Smith Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów
naród 1784-1791 Johann Gottfried von Herder Myśli o filozofii dziejów
determinizm geograficzny 1784-1791 Johann Gottfried von Herder Myśli o filozofii dziejów
konserwatywna myśl społeczna 1790 Edmund Burke Rozważania o rewolucji we Francji
Odkrycia i koncepcje socjologiczne XIX wieku
projekt nauki społecznej na wzór nauk przyrodniczych 1807-1808 Henri de Saint-Simon Wprowadzenie do prac naukowych dziewiętnastego wieku
fizjologia społeczna 1813 Henri de Saint-Simon La physiologie sociale
społeczeństwo przemysłowe 1823-1824 Henri de Saint-Simon Katechizm industrialistów
więź społeczna Henri de Saint-Simon O systemie industrialnym
klasy społeczne: rolnicza, przemysłowa i „myśląca” 1821 Georg Wilhelm Friedrich Hegel Zasady filozofii prawa
socjologia jako nauka pozytywna 1830-1842 August Comte Kurs filozofii pozytywnej
podział socjologii na statykę społeczną i dynamikę społeczną 1830-1842 August Comte Kurs filozofii pozytywnej
pierwszy obszerny opis społeczeństwa demokratycznego 1835-1840 Alexis de Tocqueville O demokracji w Ameryce
ujęcie praw społecznych jako praw statystycznych 1843 John Stuart Mill System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej
alienacja pracy 1844 Karol Marks Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne
formacje społeczne 1844 Karol Marks Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne
postulat zmatematyzowania nauk społecznych 1848 Lambert Quételet Układ społeczny i jego prawa
ogólne zasady liberalizmu 1859 John Stuart Mill O wolności
teoria klasowej struktury społeczeństwa 1867 Karol Marks Kapitał
baza (marksizm) i nadbudowa 1867 Karol Marks Kapitał
świadomość społeczna 1867 Karol Marks Kapitał
prawa rozwoju społecznego 1867 Karol Marks Kapitał
norma społeczna 1869 Lambert Quételet Physique sociale
badania ewolucji kultury 1871 Edward Tylor Cywilizacja pierwotna
instytucja społeczna 1876-1896 Herbert Spencer Zasady socjologii
podział społeczeństw na produkcyjne – o współdziałaniu dobrowolnym i wojownicze – o współdziałaniu przymusowym 1876-1896 Herbert Spencer Zasady socjologii
ewolucja instytucji z zarodków myśli 1877 Lewis Morgan Społeczeństwo pierwotne
dyfuzja kulturowa 1882-1891 Friedrich Ratzel Anthropogeographia
grupa społeczna 1885 Ludwik Gumplowicz Grundriss der Soziologie
podział typologiczny społeczeństw na wspólnoty i stowarzyszenia 1887 Ferdinand Tönnies Wspólnota i stowarzyszenie
koncepcja jaźni społecznej 1890 William James The Principles of Psychology
solidarność mechaniczna i organiczna 1893 Émile Durkheim O podziale pracy społecznej
komunikacja 1894 Charles Cooley The Theory of Transportation
postulat badania faktów społecznych jak rzeczy 1895 Émile Durkheim Zasady metody socjologicznej
morfologia społeczna 1895 Émile Durkheim Zasady metody socjologicznej
analiza i klasyfikacja tłumów 1895 Gustave Le Bon Psychologia tłumu
wartość 1899 Heinrich Rickert Kulturwissensdraft und Naturwissensdraft
Odkrycia i koncepcje socjologiczne pierwszej połowy XX wieku
teoria nasladownictwa 1901 Gabriel Tarde Opinia i tłum
publiczność 1901 Gabriel Tarde Opinia i tłum
rozróżnienie obyczaju i mody 1901 Gabriel Tarde Opinia i tłum
psychologia społeczna 1904 William Thomas
molekularna teoria zachowania się 1908 William McDougall An Introduction to Social Psychology
interakcja społeczna 1908 Georg Simmel Socjologia
socjologia formalna 1908 Georg Simmel Socjologia
grupa pierwotna 1909 Charles Cooley Social Organization
anomia 1912 Émile Durkheim Elementarne formy życia religijnego
metoda analizy dokumentów osobistych 1912 Florian Znaniecki, William Thomas
case study, początek szkoły chicagowskiej 1915 Robert Ezra Park The City
system społeczny 1916 Vilfredo Pareto Trattato di sociologia generale
teoria krążenia elit 1916 Vilfredo Pareto Trattato di sociologia generale
postawa 1918-1920 William Thomas i Florian Znaniecki Chłop polski w Europie i Ameryce
cykle życiowe kultur 1918-1922 Oswald Spengler Zmierzch Zachodu
przeciwstawienie kultury i cywilizacji 1918–1920 Oswald Spengler Zmierzch Zachodu
typ idealny Max Weber Obiektywność poznania
rola społeczna 1921 Robert Ezra Park Introduction to the Science of Sociology
miasto jako laboratorium badawcze 1921 Robert Ezra Park Introduction to the Science of Sociology
założenia ekologii społecznej 1921 Robert Ezra Park Introduction to the Science of Sociology
grupa wtórna 1921 Robert Ezra Park Introduction to the Science of Sociology
działanie społeczne 1922 Max Weber Gospodarka i społeczeństwo
model biurokracji 1922 Max Weber Gospodarka i społeczeństwo
początek funkcjonalizmu w socjologii 1922 Bronisław Malinowski Argonauci zachodniego Pacyfiku
współczynnik humanistyczny 1922 Florian Znaniecki Wstęp do socjologii
pamięć zbiorowa 1925 Maurice Halbwachs Społeczne ramy pamięci
analiza społecznego uwarunkowania myślenia 1929 Karl Mannheim Ideologia i utopia
komunikacja symboliczna 1934 George Herbert Mead Umysł, osobowość i społeczeństwo
uogólniony inny 1934 George Herbert Mead Umysł, osobowość i społeczeństwo
mechanizm przyjmowania ról 1934 George Herbert Mead Umysł, osobowość i społeczeństwo
technika socjometryczna 1934 Jacob Moreno Who Shall Survive
zależności między kulturą i osobowością 1934 Ruth Benedict Wzory kultury
ujęcie cywilizacji jako społeczności 1934-1961 Arnold Joseph Toynbee Studium historii
teoria systemów 1937-1941 Pitirim Sorokin Social and Cultural Dynamics
interakcjonizm symboliczny 1937-1941 Pitirim Sorokin Social and Cultural Dynamics
instytucje pierwotne i wtórne 1939 Abram Kardiner The Individual and His Society
habitus 1939 Norbert Elias Über der Prozess der Zivilisation
prestiż jako wyróżnik warstw społecznych
teoria potrzeb 1944 Bronisław Malinowski Naukowa teoria kultury
teoria średniego zasięgu 1949 Robert K. Merton Teoria socjologiczna i struktura społeczna
teoria grup odniesienia 1949 Robert K. Merton Teoria socjologiczna i struktura społeczna
Odkrycia i koncepcje socjologiczne drugiej połowy XX wieku
próba budowy ogólnej teorii socjologicznej 1951 Talcott Parsons The Social System
AGIL 1951 Talcott Parsons The Social System
typy struktur komunikacyjnych 1951 Harold Leavitt Some Effect of Certain Communication Patterns on Group Performance
strukturalizm 1955 Claude Levi-Strauss Smutek tropików
osobowość statusowa 1955 Ralph Linton Kulturowe podstawy osobowości
osobowość modalna 1955 Ralph Linton Kulturowe podstawy osobowości
konfliktowy model społeczeństwa 1957 Ralph Dahrendorf Soziale Klassen und Klassenkonflikt in der industriallen Gesellschaft
koncepcja struktury głębokiej 1958 Claude Levi-Strauss Antropologia strukturalna
ZIS 1958 Ralph Dahrendorf Out of Utopia
perspektywa dramaturgiczna 1959 Erving Goffman Człowiek w teatrze życia codziennego
rama odniesienia 1959 Erving Goffman Człowiek w teatrze życia codziennego
teoria wymiany 1961 George Homans Social Behavior
interakcje zogniskowane i niezogniskowane 1961 Erving Goffman Encounters: Two Studies in the Sociology of Interaction
ekskluzja 1963 Michel Foucault Narodziny kliniki
triada eksternalizacja-obiektywizacja-internalizacja 1966 Peter Berger, Thomas Luckmann Społeczne tworzenie rzeczywistości
uprawomocnienie społecznego świata 1966 Peter Berger, Thomas Luckmann Społeczne tworzenie rzeczywistości
eksperyment przerywania 1967 Harold Garfinkel Studies in Ethnomethodology
formacje dyskursywne 1969 Michel Foucault Archeologia wiedzy
początek analizy sieciowej 1969 Social Networks in Urban Situations
struktura sieci społecznych 1972 Richard Emerson Exchange Theory
początek badań nad społecznym zachowaniem szympansów 1974 Jane Goodall W cieniu człowieka
system światowy 1974 Immanuel Wallerstein The Modern World System
społeczeństwa owadów, początek socjobiologii 1975 Edward Osborne Wilson Socjobiologia
koncepcja memu 1976 Richard Dawkins Samolubny gen
manifest postmodernizmu 1979 Jean-François Lyotard Kondycja ponowoczesna
racjonalność komunikacyjna 1981 Jürgen Habermas Teoria działania komunikacyjnego
mutacja symboliczna 1982 Niklas Luhmann The Differentiation of Society
teoria strukturacji 1984 Anthony Giddens Stanowienie społeczeństwa
fakcja społeczna 1985 Pierre Bourdieu Social Space and the Genesis of Groups
społeczeństwo ryzyka 1986 Ulrich Beck Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności
teoria solidarności grupowej 1987 Michael Hechter Principles of Group Solidarity
system autopojetyczny 1990 Niklas Luhmann The Autopoiesis of Social System
koncepcja pola 1992 Pierre Bourdieu Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego
symbole jako ekwiwalenty alfabetu genetycznego 1995 Gerhard Lenski, Patrick Nolan Human Societes. An Introduction to Macrosociology
gender 1995 Richard Udry Sociology and Biology: What Biology Do Sociologists Need to Know
koncepcja zderzenia cywilizacyjnego 1996 Samuel P. Huntington Zderzenie cywilizacji
społeczeństwo sieciowe 1996 Manuel Castells The Rise of the Network Society

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]