Hiszpańska Akademia Królewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Real Academia Española (RAE)
Hiszpańska Akademia Królewska
Logo
Godło Akademii
Ilustracja
Siedziba Akademii w Madrycie
przy ulicy Felipe IV 4
Państwo  Hiszpania
Data utworzenia 1713
Dyrektor Santiago Muñoz Machado[1]
Położenie na mapie miasta Madrytu
Mapa lokalizacyjna miasta Madrytu
Real Academia Española (RAE)
Real Academia Española (RAE)
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Real Academia Española (RAE)
Real Academia Española (RAE)
Ziemia40°24′54,70″N 3°41′27,28″W/40,415194 -3,690911
Karta tytułowa: Fundación y estatutos de la Real Academia Española (1715) (Fundacja i Statuty Hiszpańskiej Akademii Królewskiej)

Hiszpańska Akademia Królewska (hiszp. Real Academia Española, RAE) – hiszpańska instytucja odpowiedzialna za regulowanie i rozpowszechnianie języka hiszpańskiego na świecie. Ma siedzibę w Madrycie.

Instytucja była wzorowana na Akademii della Crusca (1582) i Akademii Francuskiej (1635) i tak jak one miała dbać o „czystość i elegancję kastylijskiego języka”. Została założona przez Juana Manuela Fernándeza Pacheco w 1713. Król Filip V zaaprobował fundację konstytucją z 3 października 1714.


Opis[edytuj | edytuj kod]

RAE powstała w 1713 roku z inicjatywy Juana Manuela Fernándeza Pacheco, markiza de Villena, za panowania Filipa V, pierwszego Burbona na tronie hiszpańskim, który zatwierdził jej statut królewskim dekretem w roku 1714[2][3]. Wzorowano ją na Akademii Francuskiej i włoskiej Accademia della Crusca[4]. Jej podstawowym celem, zgodnie z pierwszym statutem, opublikowanym w 1715 roku, było „kultywowanie i utrwalanie czystości i elegancji języka kastylijskiego przez eliminowanie wszelkich błędów” będących wynikiem „niewiedzy, próżnej afektacji, niedbałości i zbytniej swobody innowacyjnej”[5]. Akademia przyjęła dewizę: „Czyści, utrwala i przysparza blasku” (Limpia, fija y da esplendor)[6]. Obowiązuje ona do dzisiaj, widniejąc w godle Akademii przedstawiającym stojący na ogniu płonący tygiel.

RAE jest najstarszą królewską akademią spośród trzech utworzonych w XVIII wieku (dwie następne to Królewska Akademia Historii, 1738, i Królewska Akademia Sztuk Pięknych św. Ferdynanda, 1744)[7] i jedną z dziesięciu ogólnonarodowych królewskich akademii zgrupowanych dzisiaj w ramach Instytutu Hiszpanii (Instituto de España)[7]. Siedziba RAE mieści się w Madrycie, od roku 1894 w klasycystycznym pałacu przy ulicy Filipa IV, pod numerem 4[8].

Słownik RAE, wydania z XVIII i XIX w.
Premier Pedro Sánchez podczas wizyty w siedzibie RAE w kwietniu 2019 roku

Podstawą prawną działania Akademii jest jej zatwierdzany królewskim dekretem statut oraz wewnętrzny regulamin[9][10].

Zgodnie z obecnie obowiązującym statutem, Akademia jest instytucją o własnej osobowości prawnej, której „podstawową misją jest czuwać, aby zmiany, którym podlega język hiszpański w swoim nieustannym adaptowaniu się do potrzeb mówiących nim, nie rozbiły zasadniczej jedności, jaką utrzymuje on w kręgu hispanistycznym. Powinna dbać także o to, aby ewolucja ta zachowywała ducha języka takiego, jaki uformował się na przestrzeni wieków, jak również ustanawiać i upowszechniać zasady stosowności i poprawności oraz przyczyniać się do jego blasku”[11].

Pierwotnie Akademia składała się z 24 pełnoprawnych członków, zajmujących wyznaczoną statutowo liczbę miejsc (plazas del número). W razie dłuższej uzasadnionej nieobecności któregoś z nich, przyjmowała członków nadliczbowych (supernumerarios)[12]. Obecnie liczba pełnoprawych członków („akademików numerowych”, academicos de número) wynosi 46[13]. Każde z dożywotnio obejmowanych przez akademika miejsc oznaczone jest literą alfabetu, dużą lub małą[14][15]. Kooptacji akademików na wakujące miejsca pełnoprawni członkowie dokonują w tajnym głosowaniu przynajmniej bezwzględną (w trzeciej turze głosowania) większością głosów[13]. Pełnoprawni akademicy wybierają ze swego grona na czteroletnią kadencję dyrektora Akademii[13].

Obok członków pełnoprawnych, Akademia posiada członków korespondentów hiszpańskich (według statutu maksymalnie 60), członków korespondentów zagranicznych oraz członków honorowych[13]. Zgodnie z regulaminem Akademii, wszyscy pełnoprawni członkowie zagranicznych akademii języka hiszpańskiego otrzymują automatycznie członkostwo korespondencyjne RAE[13]. Istnieją 22 takie akademie, większość z nich w państwach Ameryki Łacińskiej[16][17].

Akademia finansowana jest z subwencji państwowych, dotacji rządowych i donacji prywatnych oraz dochodów z działalności własnej[13].

W swoim pierwotnym statucie Akademia postawiła przed sobą, jako pierwsze, zadanie stworzenia możliwie najobszerniejszego słownika języka hiszpańskiego (następnymi zadaniami miało być opracowanie gramatyki, poetyki i historii języka)[12]. W latach 1726–1738 ukazało się kolejno sześć tomów „Słownika języka kastylijskiego” (Diccionario de la lengua castellana)[18][19]. W 1780 opublikowana została jednotomowa wersja słownika, pozbawiona odniesień bibliograficznych, która stała się podstawą późniejszych wydań[18][20]. Słownik jest nieustannie aktualizowany. Od 15. wydania z 1925 roku nosi tytuł „Słownik języka hiszpańskiego” (Diccionario de la lengua española)[18]. W roku 2014 ukazało się jego 23 wydanie [21]. Słownik dostępny jest także w sieci[22]. W XVIII wieku ukazały się też dwa inne sztandarowe dzieła Akademii, wielokrotnie potem aktualizowane i wznawiane: „Ortografia hiszpańska” (Orthographía española, 1741)[23], ponad 15 wydań do roku 2010[24], i „Gramatyka języka kastylijskiego” (Gramática de la lengua castellana, 1771)[25], ponad 40 wydań do roku 2011[26].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Od grudnia 2018 rokuRAE: Directores. [dostęp 2019-10-28].
  2. RAE: Historia. [dostęp 2019-10-28].
  3. RAE: Orígenes. [dostęp 2019-10-28].
  4. Emilio Cotarelo y Mori: La fundación de la Academia Española y su primer director D. Juan Manuel F. Pacheco, Marqués de Villena.. s. 16-17. [dostęp 2019-10-28].
  5. RAE: Fundación, y Estatútos de la Real Académia Españóla. s. 11. [dostęp 2019-10-29].
  6. RAE: José de Solís y Gante. [dostęp 2019-10-28].
  7. a b Instituto de España: Las Reales Academias. [dostęp 2019-10-29].
  8. RAE: Sedes académicas. [dostęp 2019-10-29].
  9. Oba dokumenty, statut (Estatutos) i regulamin (Reglamento) zob. RAE: Estatutos y reglamento de la Real Acadamia Española. [dostęp 2019-10-29].
  10. Statut zob. też: BOE: Real Decreto 1109/1993, de 9 de julio, por el que se aprueba los Estatutos de la Real Academia Española. [dostęp 2019-10-28].
  11. Artykuł I Statutu. RAE: Estatutos y reglamento de la Real Acadamia Española. s. 9. [dostęp 2019-10-28].
  12. a b RAE: Fundación, y Estatutos de la Real Académia Españóla. [dostęp 2019-10-29].
  13. a b c d e f RAE: Estatutos y reglamento de la Real Acadamia Española. [dostęp 2019-10-29].
  14. RAE: Académicos de número. [dostęp 2019-10-29].
  15. Oficjalna lista aktualnych członków RAE zob. RAE: Relación actual. [dostęp 2019-11-08].
  16. Asociación de Academias de la Lengua Española (ASALE): Academias. [dostęp 2019-10-29].
  17. RAE: Académicos correspondientes hispanoamericanos. [dostęp 2019-10-29].
  18. a b c RAE: Cronología. [dostęp 2019-10-30].
  19. RAE: Diccionario de Autoridades (1726-1739). [dostęp 2019-10-30].
  20. RAE: Diccionario de la lengua española. [dostęp 2019-10-30].
  21. RAE: La 23.ª edición (2014). [dostęp 2019-10-30].
  22. RAE: DLE. [dostęp 2019-10-30].
  23. RAE: Orthographía. [dostęp 2019-10-30].
  24. RAE: Primera ortografía. [dostęp 2019-10-30].
  25. RAE: Gramática. [dostęp 2019-10-30].
  26. RAE: Primera gramática. [dostęp 2019-10-30].

Obecni członkowie Akademii[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Hiszpańskiej Akademii Królewskiej.
Fotel Członek RAE Data wstąpienia Zawód Uwagi
A Manuel Seco 1980 filolog
a Pedro García Barreno 2006 lekarz i eseista
B Aurora Egido 2014 filolog Sekretarz RAE
b Miguel Sáenz 2013 tłumacz i prawnik
C Luis Goytisolo 1995 pisarz
c Víctor García de la Concha 1992 historyk literatury Dyrektor honorowy
D Darío Villanueva 2008 filolog i krytyk literacki
d Francisco Rodríguez Adrados 1991 filolog i hellenista
E Carmen Iglesias 2002 historyczka
e Juan Gil Fernández 2011 łacinista i mediewista Wicesekretarz RAE
F Manuel Gutiérrez Aragón 2016 reżyser, scenarzysta i pisarz
f José B. Terceiro 2012 ekonomista
G José Manuel Sánchez Ron 2003 fizyk i historyk nauki Wicedyrektor RAE
g Soledad Puértolas 2010 pisarz
H Félix de Azúa 2016 pisarz
h José Manuel Blecua Perdices 2006 filolog
I Luis Mateo Díez 2001 pisarz
i Wakat Po śmierci 7 listopada 2019 roku Margarity Salas
J Carlos García Gual 2019 tłumacz, filolog, helenista
j Álvaro Pombo 2004 pisarz
K Federico Corriente Córdoba 2018 arabista
k José Antonio Pascual 2002 lingwista
L Mario Vargas Llosa 1996 pisarz i eseista
l Emilio Lledó 1994 filozof
M Juan Mayorga 2019 dramaturg
m José María Merino 2009 pisarz
N Guillermo Rojo 2001 lingwista Skarbnik
n Carme Riera 2013 pisarz
ñ Luis María Anson 1998 dziennikarz i przedsiębiorca
O Pere Gimferrer 1985 poeta, eseista i tłumacz
o Antonio Fernández Alba 2006 architekt i eseista
P Inés Fernández-Ordóñez 2011 filolog
p Francisco Rico 1987 historyk i filolog
Q Pedro Álvarez de Miranda 2011 filolog i leksykograf Bibliotekarz
q Gregorio Salvador Caja 1987 filolog
R Javier Marías 2008 pisarz i tłumacz
r Santiago Muñoz Machado 2013 prawnik Dyrektor RAE
S Salvador Gutiérrez Ordóñez 2008 lingwista
s Paz Battaner 2017 filolog i leksykograf
T Arturo Pérez-Reverte 2003 pisarz i dziennikarz
t Ignacio Bosque 1997 lingwista
U Clara Janés 2016 poetka i tłumaczka
u Antonio Muñoz Molina 1996 pisarz
V Juan Luis Cebrián 1997 dziennikarz, pisarz i przedsiębiorca
X Francisco Brines 2006 poeta
Z José Luis Gómez 2014 reżyser teatralny i aktor

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]