Homole (Wysoki Jesionik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy szczytu (góry) w Wysokim Jesioniku. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Homole
Ilustracja
Widok ze stoku góry Mravenečník na góry Jelení hřbet i Břidličná hora (poniżej góra Homole)
Państwo  Czechy
Położenie Vernířovice
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1209 m n.p.m.
Wybitność 21 m
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Homole
Homole
Ziemia50°03′17,3″N 17°10′13,1″E/50,054806 17,170306

Homole (historyczna nazwa niem. Hüttel Berg[1]) – szczyt (góra) o wysokości 1209 m n.p.m. (podawana jest też precyzyjniejsza wysokość 1209,2 m n.p.m.[2]) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Morawach, w obrębie gminy Vernířovice, oddalony o około 5,3 km na południowy zachód od szczytu góry Pradziad (czes. Praděd)[3]. Homole są górą o podwójnym szczycie, która była przedmiotem badań geologicznych, w wyniku których odkryto liczne surowce mineralne[4]. Góra położona jest w Obszarze Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), a ponadto na części południowego jej stoku utworzono dodatkowo Pomnik przyrody Zadní Hutisko (czes. Přírodní památka Zadní Hutisko)[5][6].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Widok ze szczytu góry Pradziad na góry: Homole, Vřesník, Dlouhé stráně (nad nią szczyt Mravenečníka) i Kamenec (1)

Góra Homole położona jest w południowej części pasma Wysokiego Jesionika, ale jest trudno rozpoznawalna. Widoczna np. z grzbietu głównego góry Pradziad. Podążając nim na odcinku pomiędzy szczytami (Vysoká holePecný) można ją dostrzec, niejako uczepioną do góry Vřesník. Z uwagi na górujące szczyty (MravenečníkDlouhé stráně – Vřesník) trudno ją jednak odnaleźć i zlokalizować z innych miejsc (np. z drogi okalającej połać szczytową góry Pradziad, gdzie jest ledwo dostrzegalna). Nie jest wskazana na pulpicie informacyjnym na szczycie góry Dlouhé stráně. Ponadto na wielu mapach nie oznaczono jej szczytu. Pewną wskazówką do jej lokalizacji może być umiejscowienie na południowy wschód od charakterystycznych wspomnianych wcześniej trzech gór (Mravenečník – Dlouhé stráně – Vřesník)[3].

Góra położona jest w części (mikroregionie) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina) na łukowatym, bocznym odgałęzieniu o przebiegu (Vřesník – Homole – Jestřábí vrch – Vernířovice) grzbietu bocznego, ciągnącego się od góry Hubertka do przełęczy Vlčí sedlo[3].

Charakterystyczną cechą góry jest jej niemalże płaski około 400 m długości prosty grzbiet szczytowy, ciągnący się na kierunku południowy zachód – północny wschód[3].

Górę ograniczają: od północy przełęcz o wysokości 1187 m n.p.m.[7] w kierunku szczytu Vřesník, od wschodu i południa dolina potoku Merta, od południowego zachodu przełęcz Branka i od zachodu niewielki dopływ potoku Studený p. (2)[a][3].

W otoczeniu góry znajdują się następujące szczyty: od północnego zachodu Vřesník, od północy Malá Jezerná, od północnego wschodu Velká Jezerná i Velká Jezerná–JV, od wschodu Hubertka, od południowego wschodu Čertova stěna, od południa Špičák–JV i Špičák oraz od południowego zachodu Jestřábí vrch[3].

Stoki[edytuj | edytuj kod]

Widok z dolnej drogi wokół wierzchołka góry Dlouhé stráně na przełęcz Pláň oraz na szczyty gór: Vřesník, Jelení hřbet, Břidličná hora i Pecný (poniżej Břidličnej hory szczyt Homole)

Stoki góry Homole w większości są zalesione, przy czym na ich obszarze występują praktycznie wszystkie typy lasów (las mieszany[b] – stok zachodni, las iglasty – głównie bór świerkowy, m.in. połać szczytowa oraz las liściasty – głównie buczynowy)[8]. Na stoku zachodnim oraz na części południowej grzbietu góry występują ogołocenia, pokryte gruzem skalnym. Na południe od szczytu w partii grzbietowej pomiędzy stokiem południowym o nazwie Na Hrázi, a południowo-wschodnim występują grupy skalne[3]. Stoki na ogół mają stosunkowo jednostajne nachylenia[3]. Maksymalne nachylenie stoku południowo-wschodniego w okolicy grup skalnych na odcinku 50 m wynosi około 45°[3].

Stoki pokryte są siecią na ogół oznakowanych dróg, na których wytyczono szlaki turystyczne, rowerowe lub ścieżki dydaktyczne[3]. Przez stok południowy przebiega tzw. Hrázová cesta, która dochodzi do przełęczy Branka[3]. Jedynie ścieżka, która jest dojściem do szczytu jest nieoznakowana. Biegnie ona następnie grzbietem góry jako ścieżka główna[3].

W odległości około 500 m na południowy zachód od szczytu znajduje się nieczynne stanowisko górnicze o nazwie Štola na Homoli, będące pozostałością po wydobyciu rud żelaza[3][9][4]. Eksploatację prowadzono w XIX wieku i na początku XX wieku, po czym ją przerwano[6].

Szczyt główny[edytuj | edytuj kod]

Szczyt góry jest zalesiony[8]. Z tego powodu nie jest on punktem widokowym[10]. Połać szczytowa pokryta jest trawą wysokogórską oraz czarną jagodą, występującą niemalże na całym obszarze gór Wysokiego Jesionika[11]. Na szczycie znajduje się punkt geodezyjny[7] o wysokości 1209,21 m n.p.m.[12][2] z widocznym koło niego zamontowanym stalowym słupkiem ostrzegającym przed jego zniszczeniem z tabliczką z napisem Státní triangulace Poškození se trestá[c].

Wokół całej góry na wysokości około 1100 m n.p.m. przebiega zielony szlak rowerowy Stripe-marked biketrail green.svg[3]. Dojście na szczyt drugorzędny oraz szczyt główny następuje krótką nieoznakowaną ścieżką (długości około 560 m) biegnącą z zielonego szlaku rowerowego Stripe-marked biketrail green.svg oraz przełęczy z górą Vřesník[13][3][7].

Szczyt drugorzędny[edytuj | edytuj kod]

Homole są górą o podwójnym szczycie[13][7]. W odległości około 215 m na północny wschód od szczytu głównego można wyróżnić drugorzędny, bliźniaczy szczyt określony jako Homole – SV o wysokości 1206 m n.p.m. i współrzędnych geograficznych (50°03′22,5″N 17°10′20,2″E/50,056250 17,172278), oddzielony od szczytu głównego mało wybitną przełęczą o wysokości 1202 m n.p.m.[3] Na połaci szczytowej drugorzędnego szczytu Homole – SV nie ma punktu geodezyjnego. Szczyt drugorzędny zlokalizowany jest blisko grzbietowej ścieżki głównej, która biegnie z przełęczy z górą Vřesník[13]. Drugorzędny szczyt oznaczony jest tylko na szczegółowych mapach.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym góra Homole należy do jednostki określanej jako kopuła Desny[14] i zbudowana jest ze skał metamorficznych, głównie: gnejsów (amfibolitów, biotytów, muskowitów)[15][16]. Homole były w przeszłości miejscem badań geologicznych, mających za cel odkrycie surowców mineralnych czy też kamieni szlachetnych. W wyniku tych badań znaleziono w tym rejonie m.in. aktynolit, azbest czy kryształki magnetytu, które znajdują się w wielu ekspozycjach międzynarodowych[5]. Ponadto stwierdzono występowanie takich minerałów jak: epidot, adular, tytanit czy prehnit[4][6]. Wśród mineralogów prowadzących badania góry był m.in. Gerhard von Rath[6].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie stoki należą do zlewni Morza Czarnego, do którego płyną wody m.in. z dorzecza Dunaju, będącego przedłużeniem płynących górskich potoków (m.in. Merta[17] czy Studený p. (2)[a]) z tej części Wysokiego Jesionika[3]. Ponadto na potoku Merta w odległości 740 m na wschód od szczytu, na wysokości około 881 m n.p.m. znajduje się wodospad o nazwie Vodopád Merty, który ma wysokość około 4 m[18]. Dojście do niego jest trudne, następuje nieoznakowaną ścieżką z niebieskiego szlaku turystycznego Szlak niebieski , przy wykorzystaniu szczegółowych map[3].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki[3], a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt, ze znajdującym się w nim, w dolnej części stoku południowego góry, Pomnikiem przyrody Zadní Hutisko[3].

W celu ochrony unikalnego ekosystemu przez górę wyznaczono w 2000 roku z osady Švagrov okrężną ścieżkę dydaktyczną o nazwie Lesní ekostezka Švagrov, o długości 4,5 km, która częściowo (na odcinku około 820 m) przebiega przez stok zachodni góry[19][20][21]:

Ścieżka edukacyjna zielona.svg Švagrov – Švagrovské údolí – góra Vřesník – góra Homole – góra Jestřabí vrch – Švagrov (z 12 stanowiskami obserwacyjnymi na trasie)[22][23][24].

Pomnik przyrody Zadní Hutisko[edytuj | edytuj kod]

Pomnik przyrody Zadní Hutisko

Pomnik przyrody Zadní Hutisko położony jest na wysokościach (813–855) m n.p.m. południowego stoku góry i jest oddalony o około 750 m od szczytu oraz ma powierzchnię około 0,30 ha[6]. Jest położony w odległości około 5,8 km na południowy zachód od szczytu Pradziada[3]. Pomnik przyrody został utworzony 24 sierpnia 1982 roku[6], w celu ochrony unikalnych utworów skalnych i geologicznych, będących pozostałością istniejącego w przeszłości kamieniołomu[16] i jest usytuowany przy niebieskim szlaku turystycznym Szlak niebieski oraz niebieskim szlaku rowerowym Stripe-marked biketrail blue.svg (Hrázová cesta)[3]. Z uwagi na ochronę cennego ekosystemu, głębsze penetrowanie tego obszaru nie jest zalecane. Warto dodać, że jest to jeden z dwóch pomników przyrody jakie utworzono na obszarze Wysokiego Jesionika.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W obrębie góry nie ma żadnego schroniska lub hotelu górskiego[3]. Do bazy turystycznej z hotelami i schroniskami, położonymi w kierunku góry Pradziad jest od szczytu około 4,5 km w kierunku północno-wschodnim[3]. Do najbliższej miejscowości Vernířovice jest od szczytu około 4 km w kierunku południowo-zachodnim[3]. Ponadto do miejscowości Loučná nad Desnou jest od szczytu około 6 km w kierunku północno-zachodnim[3]. Z uwagi na znaczne odległości do baz turystycznych góra ma ograniczone znaczenie turystyczne[3]. W obrębie masywu góry nie zbudowano żadnej chaty tzw. łowieckiej.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez górę poprowadzono jeden szlak turystyczny na trasie[3]:

Szlak niebieski Kosaře – dolina potoku Merta – Pomnik przyrody Zadní Hutisko – góra Homole – przełęcz Branka – góra Velká Jezerná – góra Hubertka – U Františkovy myslivny.

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Wzdłuż stoków wytyczono trzy szlaki rowerowe o następującym przebiegu[3]:

Stripe-marked biketrail blue.svg Pod Ztracenými kameny – góra Špičák – góra Jestřábí vrch – przełęcz Branka – góra Homole – góra Vřesník – góra Dlouhé stráně – góra Mravenečník – Kozí hřbet – góra Čepel – Jedlový vrch;
Stripe-marked biketrail green.svg Góra Mravenečník – Kamenec (1)[d] – góra Dlouhé stráně – góra Vřesník – góra Homole – góra Vřesník – góra Dlouhé stráně – góra Mravenečník;
Stripe-marked biketrail white.svg Pod Homolí – Vyhlídka pod Homolí – przełęcz Branka.

Trasy narciarskie[edytuj | edytuj kod]

W okresach ośnieżenia wzdłuż niebieskiego szlaku rowerowego Stripe-marked biketrail blue.svg oraz zielonego szlaku rowerowego Stripe-marked biketrail green.svg poprowadzono trasy narciarstwa biegowego[25][26]. W obrębie góry nie ma żadnej trasy narciarstwa zjazdowego[3].

SkiTrailRedČR.png Góra Mravenečník – Kamenec (1)[d] – góra Dlouhé stráně – góra Vřesník – góra Homole – góra Vřesník – góra Dlouhé stráně – góra Mravenečník.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie potoku Studený p. (1), płynącego pomiędzy stokami gór Malý Děd i Velký Jezerník.
  2. Drzewostan całego Obszaru Chronionego Krajobrazu Jesioniki obejmuje: świerk pospolity 84%, buk zwyczajny 10%, modrzew europejski 1,5%, klon jawor 1,1%, brzoza 1%, olsza czarna 0,8%, kosodrzewina 0,4%, olsza szara 0,3%, (jodła pospolita, jesion wyniosły i lipa) po 0,2%, sosna zwyczajna 0,1%, pozostałe (sosna błotna, dąb, grab, klon zwyczajny, wiąz, jarząb, olsza zielona, topola osika, topola i wierzba iwa) łącznie 0,2% (→ Analýza vlivu lesního hospodaření na lesní ekosystémy v CHKO Jeseníky. hnutiduha.cz).
  3. W języku polskim: Państwowa sieć triangulacyjna. Uszkodzenie podlega karze.
  4. a b Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdujących się w tym samym paśmie dwóch innych szczytów o tej samej nazwie: Kamenec (2) położonego 3,3 km na południowy wschód od przełęczy Skřítek i Kamenec (3) położonego 1,7 km na wschód od miejscowości Bělá pod Pradědem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Homole (Hüttel Berg) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-04-06].
  2. a b Jan Ondryáš: Přehled nejvyšších vrcholů Hrubého Jeseníku (cz.). lipova-lazne.cz, 2006-01-31. [dostęp 2018-04-06].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad Homole (1209 m) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-04-06].
  4. a b c Vernířovice – Homole (cz.). pruvodce.geol.morava.sci.muni.cz. [dostęp 2018-04-06].
  5. a b Zadní Hutisko (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-04-06].
  6. a b c d e f Přírodní památka Zadní Hutisko (cz.). W: Agentura Ochrany Přírody a Krajiny České Republiky [on-line]. ochranaprirody.cz. [dostęp 2018-04-06].
  7. a b c d Homole (HLV 109; 1209 m) (cz.). tisicovky.cz. [dostęp 2018-04-06].
  8. a b Homole (Mapa lotnicza) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-04-24].
  9. Vernířovický rudní revír (cz.). vernirovice.czweb.org. [dostęp 2018-04-06].
  10. Homole 1209 m n.m. (cz.). geocaching.com, 2016-11-09. [dostęp 2018-04-06].
  11. Lukáš Lenon Gajdoš: Trek za borůvkami na hřeben Jeseníků (cz.). treking.cz, 2012-08-29. [dostęp 2018-04-06].
  12. Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  13. a b c Miroslav Kobza: Cesta na Homoli je sama o sobě zážitkem (cz.). rozhlas.cz, 2014-09-09. [dostęp 2017-12-01].
  14. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  15. Geologická mapa. (geologická jednotka 1024, 1027, 1028, 1032 i 1033) ↓.
  16. a b Jaroslav Aichler: Vyhledávání – Zadní Hutisko (cz.). lokality.geology.cz, 1993-11-27. [dostęp 2018-04-06].
  17. Merta (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-04-06].
  18. Vodopád Merty. W: Vodopády ČR [on-line]. vodopady.info. [dostęp 2018-04-06].
  19. Lesní ekostezka Švagrov (cz.). turistika.cz. [dostęp 2018-04-06].
  20. Miroslav Kobza: Lesní ekostezka nad Švagrovem je ochutnávkou krás jesenické přírody (cz.). rozhlas.cz, 2016-07-08. [dostęp 2018-04-06].
  21. Leśna ścieżka ekologiczna Švagrov (pol.). czecot.pl. [dostęp 2018-04-06].
  22. Ekostezka Švagrov (cz.). lesycr.cz. [dostęp 2018-04-06].
  23. Ekostezkou-Švagrov 4.6.2015 (cz.). krasnejesenicko.blog.cz, 2015-06-14. [dostęp 2018-04-06].
  24. Lesní ekostezka Švagrov (cz.). ejeseniky.com. [dostęp 2018-04-06].
  25. Homole (Mapa tras narciarskich) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-04-06].
  26. Jesioniki na biegówkach (mapa). msregion.cz ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]