Horreum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zrekonstruowane horreum w kasztelu Saalburg w Bad Homburg
Ruiny horreum w Ostii
Horrea Epagathiana et Epaphroditiana, horreum w Ostii wybudowane w latach 145-150

Horreum (łac. l.mn. horrea) to typ publicznego magazynu używanego w starożytnym Rzymie. Chociaż ten łaciński termin jest często używany w odniesieniu do spichlerzy (granaria), to rzymskie horrea były używane do przechowywania wielu innych typów towarów. Olbrzymi zespół Horrea Galbae w Rzymie, służył nie tylko do magazynowania zboża, ale również oliwy, wina, różnych produktów spożywczych, odzieży, a nawet marmuru[1]. Pod koniec okresu cesarstwa w samym Rzymie było 300 horreów służących zaspokojeniu potrzeb mieszkańców miasta[2]. Największe z nich były ogromne, nawet przy uwzględnieniu współczesnych standardów. Horrea Galbae miały 140 pomieszczeń tylko na poziomie gruntu o łącznej powierzchni ok. 21 tys. m²[3]. Ilość przestrzeni magazynowej w publicznych horreach można ocenić na podstawie słów cesarza Septymiusza Sewera. Kiedy umierał w 211 roku, stwierdził, że pozostawia miejskie horrea zaopatrzone w ilość żywności wystarczającą na utrzymanie milionowej populacji miasta przez 7 lat[4]. Mniejsze, ale podobne horrea były standardem każdego rzymskiego miasta, miasteczka czy twierdzy na terenie całego imperium. Dobrze zachowane przykłady wojskowych horreów zostały odkryte na Wale Hadriana w Anglii, a szczególnie w fortach Housesteads, Corbridge i South Shields[5].

Pierwsze horrea zaczęto budować w Rzymie pod koniec II wieku p.n.e.[6] Pierwsze znane, publiczne horreum zostało wybudowane przez trybyna ludowego Gajusza Grakchusa w 123 roku p.n.e.[4] Słowo to zaczęło być stosowane do określania każdego miejsca przeznaczonego do przechowywania towarów, tak więc często używano go w odniesieniu do piwnic (horrea subterranea), ale mogło być też użyte w stosunku do miejsc, gdzie były przechowywane dzieła sztuki[7], a nawet do bibliotek[8]. Niektóre z publicznych horreów działały trochę jak banki, w których można było przechowywać kosztowności, ale najważniejszą klasą horreów były te, w których były przechowywane i dystrybuowane przez państwo produkty żywnościowe jak zboże czy oliwa[9]. Nienasycone potrzeby Rzymu oznaczały, że ilość towarów przechodzących przez miejskie horrea, była ogromna, również przy uwzględnieniu dzisiejszych standardów. Ocenia się, że sztuczne wzgórze Monte Testaccio w Rzymie, wznoszące się za terenem Horrea Galbae, zawiera szczątki przynajmniej 53 milionów amfor po oliwie, w których zaimportowano ok. 6 miliardów litrów oliwy[10].

Konstrukcja i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Horrea w Rzymie i jego porcie Ostii miały dwie lub więcej kondygnacji. Budowane były raczej z rampami niż ze schodami dla zapewnienia łatwego dostępu do wyższych kondygnacji. Spichlerze miały parter posadowiony na filarach w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa przedostania się do wnętrza wilgoci i zniszczenia zboża. Wiele z horreów wygląda, jakby służyła jako duże powierzchnie handlowe z rzędami małych sklepów (tabernae) po bokach centralnego dziedzińca, z których część mogła być ekskluzywna, służąc przypuszczalnie jako ekwiwalent współczesnych centrów handlowych. W innych, jak w tych w Ostii, zrezygnowano z dziedzińca i zamiast tego postawiono rzędy tabernae ustawionych tyłem do siebie. Na Bliskim Wschodzie horrea wyglądały zupełnie inaczej, mając postać pojedynczego rzędu bardzo głębokich tabernae, otwartych na jedną stronę. Odpowiadało to stylowi architektonicznemu, który był szeroko stosowany w pałacach i kompleksach świątynnych całego regionu na długo przed przybyciem Rzymian[6][11].

Nie zaskakuje więc, że bezpieczeństwo i ochrona przeciwpożarowa były główną troską. W celu zmniejszenia zagrożenia ogniem, horrea budowano z grubymi ścianami, a okna były zawsze wąskie i umieszczone wysoko na ścianie, by zniechęcać złodziei. Drzwi były zabezpieczone skomplikowanych systemem zamków i rygli. Nawet największe horrea miały zwykle tylko dwoje lub troje drzwi zewnętrznych, które były często na tyle wąskie, że uniemożliwiały wjazd wózków. Mozolne zadanie transportu towarów do, z i wokół horreów było najprawdopodobniej wykonywane wyłącznie siłą ludzkich rąk. Największe horrea musiały więc zatrudniać niezwykle duże zespoły robotników[3].

Rzymskie horrea miały indywidualne nazwy. Niektóre z nich wskazywały na przechowywane i prawdopodobnie sprzedawane towary, takie jak wosk (candelaria), papirus (chartaria) lub pieprz (piperataria). Inne nosiły imiona cesarzy lub innych osobistości związanych z rodziną cesarską, jak uprzednio wspomniane Horrea Galbae, które zostały wyraźnie nazwane na cześć cesarza Galby panującego w I wieku n.e[11]. Szczególnie dobrze zachowane horreum w Ostii, Horrea Epagathiana et Epaphroditiana zostało nazwane, zgodnie z inskrypcją, imionami wyzwoleńców Epagathusa i Epaphroditusa, swoich przypuszczalnych właścicieli[12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • RICKMAN, G., (1971): Roman Granaries and store buildings. Cambridge.
  • SALIDO DOMINGUEZ, J., (2011): Horrea Militaria. El aprovisionamiento de grano al ejército en el occidente del Imperio romano, Anejos de Gladius 14, Madrid.
  • SALIDO DOMINGUEZ, J., (2009): “Los graneros militares romanos de Hispania”. En MORILLO, A., HANEL, N. & MARTÍN, E., (eds.): Limes XX. Estudios sobre la Frontera Romana. Anejos de Gladius 13. Volumen 2. Madrid, 679-692. I.S.B.N. 978-84-00-08856-9.
  • SALIDO DOMINGUEZ, J., (2008): “La investigación sobre los horrea de época romana: balance historiográfico y perspectivas de futuro”. CUPAUAM 34, 105-124. I.S.B.N. 978-84-00-08856-9 http://www.uam.es/otros/cupauam/pdf/Cupauam34/3405.pdf
  • SALIDO DOMINGUEZ, J., (2008b): “Los sistemas de almacenamiento y conservación de grano en las villae hispanorromanas”. En FERNÁNDEZ OCHOA, C., GARCÍA-ENTERO, V. & GIL SENDINO, F., (eds.): Las villae tardorromanas en el Occidente del Imperio. Arquitectura y función. IV Coloquio Internacional de Arqueología de Gijón. 26, 27 y 28 de Octubre de 2006, Gijón, 693-706. I.S.B.N.: 978-84-9704-363-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lawrence Richardson, A New Topographical Dictionary of Ancient Rome, p. 193. JHU Press, 1992. ​ISBN 0-8018-4300-6
  2. Peter Lampe, Christians at Rome in the First Two Centuries: From Paul to Valentinus, p. 61. Continuum International Publishing Group, 2006. ​ISBN 0-8264-8102-7
  3. a b Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire, David Stone Potter, D. J Mattingly, Ann Arbor: University of Michigan Press, 1999, s. 180, ISBN 0-472-08568-9, OCLC 39981348.
  4. a b Guy P.R. Métreaux, "Villa rustica alimentaria et annonaria", in The Roman Villa: Villa Urbana, ed. Alfred Frazer, p[. 14-15. University of Pennsylvania Museum of Archaeology, 1998. ​ISBN 0-924171-59-6
  5. A Roman Villa and a Late Roman Infant Cemetery, David Soren, Noelle Soren, Roma: L'Erma di Bretschneider, 1999, s. 209, ISBN 88-7062-989-9, OCLC 42134503.
  6. a b Joseph Patrich, "Warehouses and Granaries in Caesarea Maritima", in Caesarea Maritima: A Retrospective After Two Millennia, p. 149. BRILL, 1996. ​ISBN 90-04-10378-3
  7. Pliniusz, Epist. VIII.18
  8. Seneka, Epist. 45
  9. William Smith, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, p. 618. John Murray, London, 1875.
  10. Bryan Ward-Perkins, The Fall of Rome: And the End of Civilization, pp. 91-92. Oxford University Press, 2005. ​ISBN 0-19-280728-5​.
  11. a b Claridge, Amanda (1998). Rome: An Oxford Archaeological Guide, First, Oxford, UK: Oxford University Press, 1998, p. 55. ​ISBN 0-19-288003-9
  12. Regio I - Insula VIII - Horrea Epagathiana et Epaphroditiana