Hoyerswerda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hoyerswerda
Wojerecy
Ilustracja
Rynek
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia
Powiat Budziszyn
Powierzchnia 95,06 km²
Wysokość 117 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2014)
• liczba ludności
• gęstość

33 825
356 os./km²
Nr kierunkowy 03571, 035722
Kod pocztowy 02977
Tablice rejestracyjne BZ
Plan miasta
Plan miasta
Położenie na mapie Saksonii
Mapa lokalizacyjna Saksonii
HoyerswerdaWojerecy
Hoyerswerda
Wojerecy
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
HoyerswerdaWojerecy
Hoyerswerda
Wojerecy
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
HoyerswerdaWojerecy
Hoyerswerda
Wojerecy
Ziemia 51°26′N 14°15′E/51,433333 14,250000
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Hoyerswerda (górnołuż. Wojerecy, wym. [ˈwɔjɛʀɛt͡sɨ]; dolnołuż. Wórjejce, wym. [ˈʰɛrjejt͡se]) – miasto w Niemczech, w północnej części kraju związkowego Saksonia, w okręgu administracyjnym Drezno, w powiecie Budziszyn, położone ok. 40 km na południe od Chociebuża i ok. 60 km na północny wschód od Drezna. Miasto należy do Euroregionu „Nysa”.

Do 31 lipca 2008 Hoyerswerda było miastem na prawach powiatu, 1 sierpnia zostało włączone do powiatu Budziszyn.

Nazwa[edytuj]

Pierwotną nazwą miejscowości była łużycka nazwa Wojerezy lub Worieze oznaczająca "położona lub leżąca na wodzie"[1]. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów łużyckich mieszkających na Łużycach nazwa została później zgermanizowana na Hoyerswerda. Trzon nazwy (podobnie jak herb miasta) może jednak od strony słowotwórczej wskazywać na zniemczenie wprost (fonetycznie) historycznie słowiańskiego "Horje" ("wzgórze"); na wzgórzach budowano grody lub czczono bóstwa - i "Šverad" ("Świerad" - imię i bóstwo łużyckie) i mieć związek z przedchrześcijańskim kultem gór i ognia oraz (na co wskazywałby herb) płodności; w takim układzie pierwotną nazwą słowiańską byłaby w przybliżeniu nazwa Horje Šver(a)da (Wzgórza Świerada) zniemczona fonetycznie na Horjeschwerda i następnie Hoyerswerda, zaś nazwa Wojerečy byłaby wówczas dopiero nazwą słowiańską wtórną. Hipoteza taka jest jak najbardziej uzasadniona od strony toponimii historycznej i językoznawstwa. Brak jednak jak dotąd dostępnych źródeł na ten temat. Za taką możliwością przemawia również wiele nazw Słowiańszczyzny i nazw odsłowiańskich jak np. Międzygórze (Miedjugorje, Meduhorje), Görlitz, Gorlice, Horlice, Gorzyce, Białogóra, Horyniec, Horodło, Horodyszcze (hora -góra, gród - horod, hrád) ale i np. nazwa łużycka repolonizowana: Świeradów. W języku polskim brzmienie nazwy miasta jest obecnie rekonstruowane w formie "Wojerzyce" lub Wojrowice[2].

Historia[edytuj]

Słowiańskie osadnictwo i początki grodu[edytuj]

Miejscowość założona została przez Serbów łużyckich należących do Słowian połabskich. W 1000 wybudowano pierwszy kościół. W latach 1002-1032 Wojrowic sięgało panowanie polskie. Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy w dokumentach w 1272 r. Prawa miejskie otrzymała w 1311 r. W XIII wieku istniał tu zamek obronny przeciw Marchii Brandenburskiej[3].

W granicach Saksonii, panowanie królów Polski[edytuj]

Zamek w 1787 roku

Po raz pierwszy do Elektoratu Saksonii miasto zostało włączone w 1448 roku (utracone w 1468)[3]. W 1635 ponownie przyłączone do Elektoratu. W 1694 właścicielem miasta został przyszły król Polski August II Mocny[3]. W latach 1697-1706 i 1709-1763 leżało w granicach unijnego państwa polsko-saskiego. Na pocz. XVIII wieku znalazło się w posiadaniu ks. cieszyńskiej Urszuli Katarzyny Radziejowskiej, ks. Lubomirskiej (od 1704 do 1736 r.). Na polecenie księżnej w 1727 przebudowano zamek w stylu barokowym[3]. Z rąk Radziejowskiej, miasto przejął elektor saski i król polski August III. Przez miasto przebiegała trasa przejazdów króla Augusta III z Drezna do Wschowy i Warszawy. Król August III wraz z królową Marią Józefą gościli w zamku w 1739 i 1740[3]. W latach pięćdziesiątych XVIII wieku w mieście dorastał Jan Henryk Dąbrowski[3]. W 1759 Prusacy zwyciężyli Austriaków w bitwie pod Hoyerswerdą[3]. W 1806 miasto zostało częścią Królestwa Saksonii, połączonego w latach 1807-1815 unią z Księstwem Warszawskim.

Miasto częścią Śląska[edytuj]

W 1815 r. na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego wraz z Dolnymi Łużycami miasto zostało oderwane od Saksonii i przyłączone do Prus. W 1825 zostało włączone w granice rejencji legnickiej Prowincji Śląsk. Miasto dzieliło historię Śląska do 1945 roku jako część prowincji Śląsk (1825-1919, 1938-1941) oraz Dolny Śląsk (1919-1938, 1941-1945). W 1871 znalazło się w granicach zjednoczonych Niemiec. Miasto zostało połączone z resztą kraju linią kolejową, którą wybudowano w 1873 r. Fakt ten miał pozytywny wpływ na rozwój lokalnej gospodarki.

W miasteczku w październiku 1912 r. założono organizację Serbołużyczan, Domowina i wybrano jej zarząd[4]. W 1918 r. miasto było widownią demonstracji Serbołużyczan protestujących przeciwko polityce wynaradawiania Łużyczan prowadzonej w pruskiej i saskiej części Łużyc[5]. W 1921 r. na konferencji delagatów Domowiny w Wojrowicach potępiono politykę germanizacji Łużyczan prowadzoną przez Niemcy[6].

W czasie II wojny światowej Niemcy więzili w mieście późniejszego wrocławskiego archiwistę Stanisława Wojtasa. Podczas działań wojennych wiosną 1945 r. toczyły się tutaj zacięte walki, w wyniku których w mieście uległo zniszczeniu 35% budynków[7].

Lata powojenne[edytuj]

Hoyerswerda w 1957 roku

W 1945 decyzją Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech miasto wraz z leżącą na zachód od Nysy Łużyckiej częścią Prowincji Dolny Sląsk zostało włączone do Saksonii, której część stanowiło do jej likwidacji w 1952 roku. W czasach NRD rozpoczęto industrializację miasta. W 1955 r. zbudowano kombinat chemiczny „Schwarze Pumpe” (Čorna Pumpa) bazujący na węglu brunatnym wydobywanym w okolicach. Zakłady zatrudniały ponad 20 tys. pracowników, w większości pochodzących spoza Hoyerswerdy. Zbudowano dla nich nowe miasto-blokowisko obok już istniejącego. Na pocz. lat 80. XX w. liczba mieszkańców przekroczyła 70 tys. Po upadku NRD spadła prawie o połowę. Obecnie trwa wyburzanie blokowisk, które wcześniej opustoszały. Jednocześnie dąży się do przywrócenia dawnego charakteru miasta sprzed czasów industrializacji.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

Zamek
  • Ratusz z 1449 r., wielokrotnie przebudowywany, ostatnio w 1930 r. Na fasadzie herby byłych właścicieli miasta oraz herb miasta i daty 1591 i 1592
  • Kościół św. Jana (Johanneskirche)z XV/XVI wieku z elementami renesansowymi, przebudowany w stylu barokowym
  • Zamek nawodny (Schloss Hoyerswerda) z XIII wieku. Obecny kształt nadały budowli gruntowne przebudowy w 1592 i 1720 r. Niegdyś zamek był siedzibą właścicieli miasta, później zamieniony został na muzeum (Heimatmuseum)
  • Tablica upamiętniająca powstanie Domowiny na ścianie budynku szkoły przy ul. Schlossergasse
  • Słup dystansowy poczty polsko-saskiej z 1730 roku na Rynku
  • Kościół katolicki pw. Świętej Rodziny
  • Kościół św. Krzyża, wybudowany w 1754 roku
  • Kaplica Chrystusa Króla w Dörgenhausen

Klimat (1979-2013)[edytuj]

Średnia temperatura i opady dla Hoyerswerdy
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] 16.4 18.8 22.5 29.6 32.0 36.4 37.2 37.9 30.2 26.3 18.6 14.9 37,9
Średnie temperatury w dzień [°C] 2.7 3.9 8.7 14.3 19.7 22.3 24.3 24.3 19.5 14.1 7.5 3.9 13,8
Średnie dobowe temperatury [°C] 0.0 0.7 4.5 9.0 14.1 17.0 18.8 18.6 14.4 9.8 4.6 1.5 9,4
Średnie temperatury w nocy [°C] -2.8 -2.5 0.6 3.6 8.0 11.4 13.3 13.1 9.8 5.8 1.8 -1.1 5,1
Rekordy minimalnej temperatury [°C] -25.4 -22.5 -15.6 -6.8 -2.0 1.3 5.7 4.2 1.4 -6.7 -12.6 -21.8 -25,4
Opady [mm] 45 35 43 38 56 59 79 67 48 35 47 48 599
Średnia liczba dni z opadami 11 9 10 8 10 11 11 10 9 8 10 11 118
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[8]

Współpraca[edytuj]

Miejscowości partnerskie[9]:

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. A.F. Busching, "A new system of geography", rozdz. "Lusatia", London 1762, str. 130.
  2. J. Szaflarski: Polska, mapa fizyczna 1:2,500.000 z ok. 1946 r. (z nazwami miast na Ziemiach Odzyskanych podanych wg uchwał Komisji Ustalania Nazw Miejscowości przy Ministerstwie Administracji Publicznej).
  3. a b c d e f g Hoyerswerda. Dresden-Warszawa. [dostęp 2016-01-12].
  4. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 98.
  5. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 104.
  6. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 110.
  7. Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, s. 138.
  8. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  9. Współpraca.

Bibliografia[edytuj]

  • Krzysztof R. Mazurski, Andrzej Zieliński: Łużyce, Warszawa 1984, KAW, ISBN 83-03-00772-6.
  • Jan Šołta: Zarys dziejów Serbołużyczan, Wrocław 1984, Ossolineum, ISBN 83-04-01643-5.

Linki zewnętrzne[edytuj]