Hrabstwa Szkocji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa Szkocji przedstawiająca podział na hrabstwa i jednostki administracyjnego niższego rzędu w 1947 roku

Hrabstwa Szkocji (ang. counties lub shires) – dawne jednostki podziału terytorialnego Szkocji, istniejące co najmniej od XII wieku do 1975 roku[1].

Koncepcja podziału terytorium na hrabstwa przybyła z Anglii, gdzie hrabstwa ustanowione zostały przez Normanów, wkrótce po podboju tego kraju w 1066 roku. Pierwsze hrabstwa w Szkocji utworzone zostały w okresie panowania Dawida I (1124–1153), w południowo-wschodniej części kraju. Większość hrabstw uformowana została do XIII wieku, choć ostatnie, na północno-zachodnich peryferiach kraju, powstały dopiero w XVII wieku[1]. Pierwotnie pełniły one głównie funkcję sądowniczą, jako obszary jurysdykcji szeryfa, który reprezentował na danym terenie monarchę, nazywane szeryfowstwami (sheriffdoms). Z czasem hrabstwa nabyły funkcję administracyjną. W połowie XIX wieku granice hrabstw i szeryfowstw przestały się pokrywać[2][3].

Hrabstwa przetrwały do 1975 roku w zasadniczo niezmienionych granicach. W 1891 roku dokonano niewielkich korekt granic, likwidując większość ekslaw i enklaw. Szczególnie rozczłonkowane hrabstwo Cromartyshire połączono z Ross-shire, tworząc nowe hrabstwo Ross and Cromarty. Tym samym liczba hrabstw zmniejszyła się z 34 do 33[2][4][5].

Hrabstwa przestały istnieć w 1975 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zastąpione zostały przez dwustopniowy podział na regiony (regions) i dystrykty (districts). W 1996 roku kolejna reforma administracyjna wprowadziła nowy podział na „obszary rady lokalnej” (council areas)[2]. Współcześnie termin „hrabstwo” (county) bywa używany w odniesieniu do tych ostatnich[6][7].

Lista hrabstw[edytuj | edytuj kod]

Lista hrabstw Szkocji[4][5]
Nazwa Inne nazwy Ośrodek administracyjny Uwagi
Aberdeenshire Aberdeen[3] Aberdeen
Angus Forfarshire[a][1], Forfar[3] Forfar
Argyll Argyle, Argyllshire[3] Inveraray, później Lochgilphead[8]
Ayrshire Ayr[3] Ayr
Banffshire Banff[3] Banff
Berwickshire Berwick[3] Berwick-upon-Tweed (do 1482), Duns
Buteshire Bute[3] Rothesay
Caithness Caithness-shire[3] Wick[9]
Clackmannanshire Clackmannan[3] Clackmannan (do 1821), Alloa[10]
Cromartyshire Cromarty[3] Cromarty Zlikwidowane w 1891 roku, połączone w Ross and Cromarty
Dumfriesshire Dumfries[3] Dumfries
Dunbartonshire Dumbartonshire[b][5], Dumbarton, Dunbarton[3] Dumbarton
East Lothian Haddingtonshire[a][1], Haddington[3] Haddington
Fife Fifeshire[3] Cupar[11]
Inverness-shire Inverness[3] Inverness
Kincardineshire Mearns[2], Kincardine[3] Kincardine, później Stonehaven
Kinross-shire Kinross[3] Kinross
Kirkcudbrightshire Kirkcudbright[3] Kirkcudbright
Lanarkshire Lanark[3] Lanark, później Hamilton
Midlothian Edinburghshire[a][1], Edinburgh[3] Edynburg
Moray Elginshire[a][1], Elgin, Morayshire[3] Elgin
Nairnshire Nairn[3] Nairn
Orkady (Orkney) Kirkwall[12]
Peeblesshire Tweeddale[2], Peebles[3] Peebles
Perthshire Perth[3] Perth
Renfrewshire Renfrew[3] Renfrew
Ross and Cromarty Dingwall Utworzone w 1891 roku z połączenia Cromartyshire i Ross-shire
Ross-shire Ross[3] Dingwall Zlikwidowane w 1891 roku, połączone w Ross and Cromarty
Roxburghshire Roxburgh[3] Roxburgh, później Jedburgh (do 1899), Newtown St Boswells[13]
Selkirkshire Ettrick Forest[2], Selkirk[3] Selkirk
Stirlingshire Stirling[3] Stirling
Sutherland Sutherlandshire[3] Dornoch
Szetlandy (Zetland) Shetland[2] Lerwick[14]
West Lothian Linlithgowshire[a][1], Linlithgow[3] Linlithgow
Wigtownshire Wigtown[3] Wigtown

Po 1894 roku miasta Aberdeen, Dundee, Edynburg i Glasgow uzyskały status county of city („hrabstwo miasta”), który nadawał im kompetencje zbliżone do hrabstw[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Oficjalna nazwa hrabstwa do lat 20. XX wieku.
  2. Dawna pisownia, zmieniona na początku XX wieku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Scottish Counties and Parishes: their history and boundaries on maps (ang.). National Library of Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  2. a b c d e f g What's the difference between counties, parishes, burghs, regions and districts? (ang.). ScotlandsPlaces. [dostęp 2021-10-16].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Scottish County (ang.). A vision of Britain through time. [dostęp 2021-10-16].
  4. a b Scottish counties until 1890 (ang.). Undiscovered Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  5. a b c Scottish counties from 1890 to 1975 (ang.). Undiscovered Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  6. Scottish counties (ang.). Collins Dictionary. [dostęp 2021-10-16].
  7. MPs and Lords: Scotland (ang.). UK Parliament. [dostęp 2021-10-16].
  8. Old County of Argyllshire (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  9. Old County of Caithness (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  10. Clackmannan (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  11. Old County of Fife (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  12. Old County of Orkney (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  13. Jedburgh (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].
  14. Old County of Shetland (ang.). Gazetteer for Scotland. [dostęp 2021-10-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]