Hronec (wieś)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hronec
Ilustracja
Parowóz Czarnohrońskiej Kolei Leśnej (ČHŽ)
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj  bańskobystrzycki
Powiat Brezno
Starosta Bohuslav Nemky[1]
Powierzchnia 35,15[2] km²
Wysokość 488[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

1220[3]
34,71 os./km²
Nr kierunkowy 048
Kod pocztowy 976 45
Tablice rejestracyjne BR
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju bańskobystrzyckiego
Hronec
Hronec
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Hronec
Hronec
48°47′50″N 19°34′50″E/48,797222 19,580556
Strona internetowa

Hronec – wieś (obec) o charakterze osady przemysłowej w środkowej Słowacji, w powiecie breźnieńskim, w kraju bańskobystrzyckim, w historycznym regionie Horehronie.

Hronec leży niespełna 5 km na zachód od Brezna, na pograniczu Kotliny Brezneńskiej i Rudaw Weporskich, w dolnej części doliny Czarnego Hronu, u ujścia do niego potoku Osrblianka. Centrum miejscowości znajduje się na wysokości ok. 490 m n.p.m. Powierzchnia: 35,15 km². Liczba ludności: 1220 mieszkańców (2011).

Historia miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Hronec jest jedną z najstarszych wsi w dolinie Hronu. Wspominany był już w 1357 r. Należał do tzw. „Państwa Lupczańskiego” z siedzibą na zamku w Slovenskiej Ľupčy. W 1527 r. rozpoczęto tu wydobycie rud żelaza i od tego czasu dzieje wsi na stałe już związały się z hutnictwem. Miejscowa produkcja hutnicza promieniowała w następnych wiekach na okoliczne miejscowości, a tutejsza huta stała się zalążkiem przemysłu hutniczego w tej części doliny Hronu.

W 1895 r. uruchomiona została linia kolejowa z Bańskiej Bystrzycy do Brezna. W tym samym czasie powstało jej krótkie odgałęzienie od stacji Chvatimech do hroneckiej odlewni. W 1908 r. rozpoczęto budowę pierwszego odcinka tzw. Czarnohrońskiej Kolei Leśnej (ČHŽ) z Hronca do Čiernego Balogu. Po wybudowaniu całej sieci wspomnianej wąskotorowej kolei leśnej miejscowość stała się punktem przeładunkowym, w którym na wagony o normalnym rozstawie kół przeładowywano rocznie do 300 tys. m³ drewna. Działały tu również parowozownia i warsztaty naprawcze ČHŽ. Kolej leśna przestała funkcjonować definitywnie w 1982 r.

W okresie słowackiego powstania narodowego w 1944 r. w odlewni i warsztatach kolejowych produkowano elementy do powstańczego uzbrojenia. Działał tu też powstańczy szpital.

Obecnie obok podupadającej odlewni działa we wsi duży tartak, przerabiający drewno dostarczane z lasów w dolinie Czarnego Hronu. Mieszkańcy pracują również w hucie w sąsiedniej Podbrezovej lub w Breźnie.

Hronec jest punktem wyjściowym znakowanych szlaków turystycznych: na pobliski szczyt Chvatimech (880 m n.p.m.) oraz na Štromp (958 m n.p.m.) w Rudawach Weporskich. Uznaną atrakcją turystyczną jest Czarnohrońska Kolej Leśna kursująca ponownie od 1992 r. na odcinku Hronec – Čierny Balog (obecnie: Chvatimech – Hronec – Čierny Balog – Vydrová dolina).

Historia hutnictwa w Hroncu[edytuj | edytuj kod]

Równolegle z rozpoczęciem wydobycia rudy żelaza powstała w Hroncu prymitywna huta i kuźnice, przetwarzające jej produkcję na gotowe wyroby. Funkcjonowały one nieprzerwanie do końca XVIII w. W latach 1795–1808 wzniesiono tu pierwsze w regionie wielkie piece, co zdecydowanie zwiększyło produkcję huty i jej jakość. Ponieważ miejscowa ruda nadawała się dobrze do produkcji żeliwa, szybko rozwinęło się odlewnictwo. Zakład wyspecjalizował się w wykonywaniu dużych odlewów, a w I połowie XIX w. był największą odlewnią na terenie ówczesnych Węgier.

W 1853 r. hronecka huta uruchomiła w Podbrezovej walcownię, która w krótkim czasie stała się zaczątkiem nowej, dużej huty, istniejącej do dziś. Po kryzysie gospodarczym w II połowie XIX w. zakład w Hroncu podupadł. W 1883 r. wygaszono ostatni wielki piec, pozostawiając jedynie odlewnię, do której surowiec zaczęto dowozić od 1895 r. koleją m.in. z niedalekiej Podbrezovej. W 1919 r. zakład został wykupiony przez nowo powstałe państwo czechosłowackie, a następnie znacznie zmodernizowany. Po II wojnie światowej odlewnię, częściowo zniszczoną, w 1946 r. odbudowano. W znacznie ograniczonym zakresie funkcjonuje ona do chwili obecnej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • dawny dwór obronny (słow. kaštieľ) z połowy XVIII w., barokowy, częściowo przebudowany;
  • kościół pw. św. Klemensa z lat 1821–1826, klasycystyczny;
  • wielki piec z 1795 r., częściowo w ruinie – w górnej części miejscowości, na tzw. Trzech Wodach (słow. Tri vody);
  • pierwszy żeliwny most w środkowej Europie z 1810 r., wykonany w tutejszej hucie – eksponowany przed zabudowaniami odlewni;
  • żeliwne, odlewane latarnie z przełomu XIX i XX w. – nielicznie w centrum miejscowości.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-17].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-17].
  3. a b Slovakia: Banskobystrický kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-09-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]