Hunza (rzeka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hunza
Ilustracja
Hunza w okolicach Gulmit
Kontynent

Azja

Państwo

 Pakistan

Lokalizacja

Gilgit-Baltistan

Rzeka
Długość ok. 190 km
Powierzchnia zlewni

8000[1] km²

Ujście
Recypient

Gilgit

Miejsce Gilgit (rzeka)
Współrzędne

35°54′50,8″N 74°22′10,2″E/35,914100 74,369500

Mapa
Mapa rzeki
Położenie na mapie Pakistanu
Mapa konturowa Pakistanu, blisko górnej krawiędzi nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „ujście”

Hunza (urdu دریائے ہنزہ) – rzeka w Pakistanie o długości około 190 km, uchodząca do rzeki Gilgit.

Hunza powstaje z połączenia zasilanych wodami lodowca rzek Kilik i Kunjirap[1]. Hunza płynie z północnego zachodu na południowy wschód, przecinając pasmo Karakorum[1]. Wzdłuż doliny rzeki Hunza przebiega fragment szosy Karakorumskiej.

Legenda mówi, że dolina została zasiedlona przez greckich dezerterów z armii Aleksandra Wielkiego, która w 326 r. p.n.e. przekraczała Hindukusz idąc na Indie. Kilku oficerów miało się ukryć w dolinie Hunzy, biorąc za żony lokalne góralki. Ich potomkowie mają do dziś mieć europejskie rysy i niebieskie oczy[2].

Przez wieki prostego gospodarowania dolina została otoczona siecią kanałów irygacyjnych, doprowadzających wodę z gór na terasowe pola. Uprawiano tu zboża, owoce w sadach i hodowano bydło, a niedostatki finansowe uzupełniano napadami na karawany jadące Jedwabnym Szlakiem. Napaści na podróżnych zdarzały się jeszcze w początkach XX wieku. Dolinę na świat otworzyło otwarcie szosy Karakorumskiej. Mimo to część mieszkańców doliny Hunzy nadal żyje w warunkach bardzo zacofanych. Są to głównie wyznawcy ismailizmu, którzy nie porzucili części dawnych wierzeń, np. w Ducha Gór[2].

W dniu 4 stycznia 2010 roku doszło do osuwiska, które zablokowało dolinę rzeki Hunza, całkowicie zostały zakryte fragmenty szosy Karakorumskiej[3][4]. W wyniku tej katastrofy powstało nowe jezioro, noszące nazwę jeziora Attabad[4].

Most wiszący nad rzeką Hunza
Połączenie rzek Hunza i Gilgit
Rzeka Hunza i szosa Karakorumska

Dopływy Hunzy[edytuj | edytuj kod]

Kolejność nazw uwzględnia kierunek w górę rzeki, tj. od miejsca, gdzie Hunza wpływa do rzeki Gilgit do miejsca, gdzie Hunza powstaje na północ od miejscowości Sost przez połączenie na wysokości 2786 m npm[5] rzek: płynącej ze wschodu Khunjerāb (łączącej wody spływające z lodowca Khunjerab) i rzeki Chipursan [Chapursan, Chupursan][5], płynącej od północnego zachodu doliną o tej samej nazwie.[6] Nazwy podano według pisowni w języku angielskim[7]. Uwzględniono nazwy znaczniejszych rzek i lodowców (glacier), z których wypływa bądź potok często o tej samej nazwie bądź kilka potoków, oraz nazwy głównych miejscowości (podane w nawiasach). Jeśli potok lub rzeka przepływają przez daną miejscowość, jej nazwę wymieniono po obu stronach nazwy cieku wodnego. Ze względu na ukształtowanie terenu (urwiste i wysokie brzegi) i małą liczbę mostów jedynie kilka miejscowości tworzy wspólną jednostkę administracyjną o tej samej nazwie, ale żadna z nich nie leży po obu stronach samej Hunzy. Nazwy alternatywne, podwójne i o innej pisowni podano w nawiasach kwadratowych. Ze względu na brak jednolitych materiałów nie jest to kompletne zestawienie.

Prawobrzeżne (w przybliżeniu zachodnie lub północne) dopływy:

(Chilmish Das) ← (Nomal) ← Naltar ← Gwachi Nala ← Chaprot Nala ← (Chalt) ← Chalt ← (Chalt) ← Garmasai Nala ← Boladas [Bola Das] ← Garmasai ←(Hussain Abad) ← (Maiun)← Hassanabad Bar ← (Heiderabad) ← Heiderabad Har ← (Karimabad) ← Ultar GlacierHarchi Bar ← (Altit) ← Ultar Glacier ← Gurpi Glacier ← Gharben ← (Gulmit) ← Shatubar ← Skord Thur ← Bulkish Yaz Glaciers ← (Gulmit) ← Gulmit [Ondra] ← Ghulkin Glacier ← Pasu Glacier ← (Pasu) ← (Janabad) ← Batura Glacier[8] ← (Khaiber [Khaibar, Khyber]) ← Kor Puran ← (Khudabad)

Lewobrzeżne (w przybliżeniu wschodnie lub południowe) dopływy:

(Sultanabad) ← Bartar Nala ← Jaglot Bar ← (Sikandar Abad) ← (Nilt) ← Nilt Nala ← (Thul) ← Masot Glacier ←(Thul) ← (Ghulmet) ← Rakaposhi Nala ← (Gulmet) ← (Pissan) ← Minapin ← Miachar ← (Askurdas) ← (Sumayar) ← Mamu Bar ← (Khai) ← Miatsil [Nagir] [w wyższym biegu Hispar] ← Brondo Bar ← (Ainabad) ← (Nazimabad) ← Balt Bar ← Perigos Nala ← Shimshal ← (Ghalapan) ← (Morkhun) ← (Sost)

Lokalne słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Przykłady słownictwa dot. hydrografii i geomorfologii spotykanego w Dolinie Hunzy[9]
polski ekwiwalent język(i)* polski ekwiwalent język(i)*
badi pon główna droga, Karakoram Highway S ǰǝrab rzeka, dolina W
bar boczna dolina, wąwóz B köl jezioro K
balak źródło K kotal przełęcz P
ċhíl woda B mamú ċhíl wody lodowcowe B
dalá gł. kanał irygacyjny B nālā boczna dolina, potok B, U
daryā rzeka P pakkā pul most wiszący U
dirán drugorzędny kanał irygacyjny B qir górska grań W, T
dut most linowy W skord most W
góċil kanał irygacyjny B woda, rzeka K
gūl kanał irygacyjny U śardáne baș most stalowy B
ġamú lodowiec B yaz lodowiec W
har boczna dolina, wąwóz B yaze yupk wody lodowcowe W
jilga dolina K yupk woda W
* języki: B – buruszaski, K – kirgizki, P – perski, S – szina, U – urdu, W - wachański

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c M. Farooq Ahmed, J. David Rogers, Muhammad Zubair Abu Bakar. Hunza river watershed landslide and related features inventory mapping. „Environmental Earth Sciences”. 75 (6), 2016. Springer. DOI: 10.1007/s12665-015-5172-2 (ang.). [dostęp 2019-12-14]. 
  2. a b Mateusz Marczewski, Dolina Hunzy, w: Voyage, nr 2(103)/2007, s. 25-26, ISSN 1505-0882
  3. Michael Bopp, Judie Bopp. Needed: A second greenrevolution in Hunza. „HiMaT Development Thinking”, may 2013 (ang.). [dostęp 2019-12-14]. 
  4. a b Hunza Valley Landslide Lake (ang.). NASA Earth Observatory. [dostęp 2019-12-14].
  5. a b H. Kreutzmann, Hunza Matters, 2020, s. 205.
  6. Aamer Inayatullah, Picturesque Gojal, „The Nation”, 2015.
  7. Hermann Kreutzmann, Hunza Matters. Bordering and ordering between ancient and new Silk Roads, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2020, ISBN 978-3-447-11369-4.
  8. Einar Eberhardt, Vegetation Map of the Batura Valley (Hunza Karakorum, North Pakistan), W. Bernhard Dickoré, Georg Miehe, t. Band 61, 2007 [zarchiwizowane].
  9. H. Kreutzmann, Hunza Matters, 2020, s. 511-518.