Huta w Pankach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Huta w Pankach – nieistniejąca huta w Pankach w woj. śląskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy przywilej, zezwalający na wydobycie rudy żelaza i założenie kuźnicy, wydał dla tego obszaru w 1374 roku książę Władysław Opolczyk. Według jednej z wersji beneficjentami byli bracia Pankowie, inna mówi, że kupili oni zakład dopiero w XVI wieku. Znaczący rozwój zakładów w Pankach nastąpił na przełomie XVI i XVII wieku, gdy ich właścicielem został starosta krzepicki Mikołaj Wolski (1605), który otrzymał od króla Zygmunta III Wazy przywilej na wykup hut w swoim starostwie. W latach 1610–1620 wybudowano nowoczesne zakłady, które jednak już pod koniec XVII wieku podupadły, by przeżyć rozkwit po trzecim rozbiorze Polski (pod władzą Prus)[1].

Huta Bankowa w 1910 roku

W 1807 roku hutę przejął rząd Księstwa Warszawskiego. W tym okresie zakład popadł w przejściową stagnację i rozważano jego zamknięcie. Zapobiegł temu Stanisław Staszic, który stwierdził[1]:

Quote-alpha.png
...pankowskie zakłady zbudowane zostały wprawdzie nie w najdogodniejszym miejscu, ale są piękne i kosztowne (…), prowadzone są przez ludzi z zagranicy przybyłych biegłych w sztuce górniczej i hutniczej.

W następnych latach Staszic dbał o rozwój zakładu[1], do którego poza hutą należały okoliczne kopalnie rudy żelaza (głównie odkrywkowe)[2]. W 1822 roku wybudowano w hucie nowy piec, który do 1850 roku był najbardziej wydajny w ówczesnej Polsce[1]. Przy hucie działały lazaret i szkoła, a pracownicy byli objęci systemem emerytalnym. W hucie wykonywano m.in. wielkie odlewy na potrzeby budowanej Huty Bankowej[2].

Kościół Świętej Rodziny w Pankach

W czasie powstania styczniowego stacjonował w hucie oddział płk. Teodora Cieszkowskiego, który zasilony został przez kilku robotników. Zakłady zostały ostrzelane przez rosyjskie wojsko, które ścigało oddział powstańczy (bitwa pod Pankami)[1]. Hutę zlikwidowano w 1881 roku, gdy produkcja stała się nieopłacalna, co było związane ze zmianą technologii wytopu stali (zastosowanie węgla kamiennego zamiast węgla drzewnego). Na fundamentach wielkiego pieca zbudowano kościół[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Beata Krawczyk: O szkole (pol.). W: Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Kościuszki w Pankach [on-line]. edupage.org. [dostęp 2011-10-26].
  2. a b Tomasz Haładyj: Rondo hutników od pokoleń. Cała rodzina na to zasłużyła (pol.). Gazeta.pl Częstochowa, 2011-10-20. [dostęp 2011-10-20].