II bitwa nad Aisne
49°24′N 3°36′E/49,400000 3,600000| I wojna światowa, front zachodni, część ofensywy Nivelle’a | |||
 Front zachodni w 1917 | |||
| Czas | |||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Terytorium | |||
| Przyczyna |
ofensywa francuska 1917 | ||
| Wynik |
klęska ofensywy francuskiej, | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| Siły | |||
| |||
| Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Francji  | |||
| 49°24′N 3°36′E/49,400000 3,600000
| |||
II bitwa nad Aisne (znana także jako bitwa pod Chemin des Dames) – kluczowe starcie tzw. „ofensywy Nivelle’a”, francusko-brytyjskiej próby zadania decydującej klęski armiom niemieckim we Francji na froncie zachodnim I wojny światowej wiosną 1917 roku.
Strategia wojsk Ententy polegała na przeprowadzeniu ofensywy z północy na południe, rozpoczynając od ataku Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, a następnie głównego uderzenia dwóch francuskich grup armii nad rzeką Aisne. Gen. Robert Nivelle zaplanował ofensywę w grudniu 1916 roku, po tym jak zastąpił gen. Josepha Joffre’a na stanowisku głównodowodzącego armii francuskiej[1].
Celem ataku nad rzeką Aisne było zdobycie górującego nad okolicznym terenem, 80-kilometrowego grzbietu Chemin des Dames, biegnącego ze wschodu na zachód, 110 km na północny wschód od Paryża, a następnie natarcie na północ, aby zdobyć miasto Laon. Po spotkaniu armii francuskich z Brytyjczykami nadciągającymi z frontu pod Arras, Niemcy mieli być ścigani w kierunku Belgii i zachodniej granicy Niemiec[2]. Ofensywa rozpoczęła się 9 kwietnia, kiedy Brytyjczycy zaatakowali pod Arras. 16 kwietnia Grupa Armii Rezerwowych zaatakowała Chemin des Dames, a następnego dnia 4 Armia, część Grupy Armii Centrum, niedaleko Reims na południowym wschodzie, rozpoczęła bitwę o Wzgórza[3].
Grzbiet Chemin des Dames od wieków był znanym kamieniołomem, w którym prace wydobywcze pozostawiły labirynt jaskiń i tuneli, wykorzystywanych przez wojska niemieckie jako schronienie przed francuskimi bombardowaniami. Ofensywa napotkała zmasowany ostrzał niemieckich karabinów maszynowych i artylerii, który zadał wiele ofiar atakującym i w wielu punktach odepchnął francuską piechotę[4]. Francuzi odnieśli wprawdzie znaczący sukces taktyczny, biorąc do niewoli około 29 000 jeńców i zdobywając 187 dział, ale nie zdołali ostatecznie pokonać armii niemieckich[5]. Porażka miała druzgocący wpływ na morale armii francuskiej, wskutek czego wiele dywizji zbuntowało się[6]. Nivelle’a zastąpił na stanowisku gen. Philippe Pétain, który przyjął strategię „leczenia i obrony”, aby wznowić wyniszczanie armii niemieckiej, oszczędzając jednocześnie francuską piechotę. Pétain rozpoczął szeroko zakrojony program przezbrojenia armii francuskiej, kazał rozstrzelać dla przykładu 40–62 buntowników, zapewnił wojsku lepsze wyżywienie, wyższy żołd i więcej urlopów, co doprowadziło do znacznej poprawy morale[7].
Nowa francuska strategia nie polegała na biernej obronie; w czerwcu i lipcu 4., 6. i 10 Armia przeprowadziły kilka ograniczonych ataków, a 1 Armia została wysłana do Flandrii, aby wziąć udział w III bitwie pod Ypres. Brytyjczycy przedłużyli ofensywę pod Arras do połowy maja, pomimo niepewności co do francuskich zamiarów, wysokich strat i malejących zysków terytorialnych, ponieważ ich dywizje również zostały przerzucone do Flandrii. Brytyjczycy zdobyli wzniesienie Messines 7 czerwca i spędzili resztę roku na ofensywie pod Ypres (31 lipca – 10 listopada) oraz w bitwie pod Cambrai (20 listopada – 8 grudnia). Bunty w armiach francuskich stały się znane Niemcom, ale ceną sukcesu obronnego nad Aisne było uniemożliwienia wzmocnienia swoich sił we Flandrii i przeprowadzenie operacji wykraczających poza lokalne kontrataki nad Aisne i w Szampanii. Francuski atak pod Verdun w sierpniu przypieczętował odzyskanie znacznej części terenu utraconego w 1916 roku. Bitwa pod La Malmaison w październiku doprowadziła do zdobycia zachodniego krańca Chemin des Dames i zmusiła Niemców do wycofania się na północny brzeg rzeki Ailette[8].
-
Żołnierze niemieccy w okopach nad Aisne -
Atak na Chemin des Dames -
Zniszczona wioska Soupir nad Aisne, 1917
_nach_den_April-Angriffen_1917.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Robert Georges Nivelle (1856-1924), French General. historyofwar.org. [dostęp 2025-08-28]. (ang.).
- ↑ Doughty 2005 ↓, s. 327–328.
- ↑ Michelin 1920 ↓, s. 12.
- ↑ Spears 1939 ↓, s. 453–454.
- ↑ Falls 1992 ↓, s. 500–501.
- ↑ Strachan 2003 ↓, s. 247.
- ↑ Doughty 2005 ↓, s. 354, 359–360, 368.
- ↑ Doughty 2005 ↓, s. 384–389.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- R. A. Doughty: Pyrrhic victory: French Strategy and Operations in the Great War. Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University, 2005. ISBN 978-0-674-01880-8. (ang.).
- Military Operations France and Belgium, 1917: The German Retreat to the Hindenburg Line and the Battles of Arras. W: C. Falls: History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. Imperial War Museum and Battery Press ed. T. I. London: HMSO, 1992. ISBN 978-0-89839-180-0. (ang.).
- H. Strachan: The First World War: To Arms. T. I. New York: Viking, 2003. ISBN 978-1-4352-9266-6. (ang.).
- Edward Spears: Prelude to Victory. Wyd. online ed. London: Jonathan Cape, 1939. OCLC 459267081. (ang.).
- Rheims and the Battles for its Possession. Clermont Ferrand: Michelin & cie, 1920. OCLC 5361169. (ang.).