IS-1 Sęp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
IS-1 Sęp
Ilustracja
Częściowo widoczny prototyp szybowca IS-1 Sęp (SP-443) na lotnisku szybowcowym w Jeżowie Sudeckim, listopad 1950 r.
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Instytut Szybownictwa w Bielsku-Białej
Konstruktor Władysław Nowakowski, Józef Niespał
Typ szybowiec wyczynowy
Konstrukcja drewniana
Załoga 1
Historia
Data oblotu 1947
Lata produkcji 1947 – 1948
Wycofanie ze służby 1962
Egzemplarze 6
Dane techniczne
Wymiary
Rozpiętość 17,50 m
Wydłużenie 18
Długość 7,50 m
Wysokość 1,25 m
Powierzchnia nośna 17,00 m²
Profil skrzydła G-549 > M-12
Masa
Własna 276 kg
Startowa 353 kg
Osiągi
Prędkość minimalna 40 km/h
Prędkość dopuszczalna 225 km/h
Prędkość min. opadania 0,74 m/s przy 67 km/h
Doskonałość maks. 27 (dla V=72 km/h)
Współczynnik obciążenia konstrukcji 20,7 kG/m²
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska

IS-1 Sęppolski szybowiec wyczynowy, pierwszy szybowiec skonstruowany i budowany w Polsce po II wojnie światowej

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej podjęto w Polsce działania zmierzające do odtworzenia sportu szybowcowego, a w celu zintensyfikowania tych działań w 1946 roku powołano w Bielsku-Białej Instytut Szybownictwa, który stał się pierwszym zakładem zajmującym się budową szybowców.

Już w 1947 roku konstruktorzy tego instytutu mgr inż. Władysław Nowakowski i inż. Józef Niespał opracowali projekt pierwszego powojennego szybowca wyczynowego, który oznaczono jako IS-1 Sęp. Oparty był na projekcie wstępnym Józefa Niespała z czerwca 1946 roku, wykonanym jako jego praca dyplomowa[1]. Prototyp, ze znakami rejestracyjnymi SP-443, został oblatany w dniu 2 czerwca 1947 roku przez znanego szybownika inż. Piotra Mynarskiego na lotnisku w Bielsku-Białej. Podczas pierwszego lotu okazało się, że linki steru wysokości zostały odwrotnie podłączone, lecz oblatywacz zdołał wylądować; dalsze loty przebiegały bez przeszkód[1]. Już 1 lipca 1947 nieprzetestowany do końca szybowiec, pilotowany przez Adama Zientka, wziął udział w zawodach w Samedan w Szwajcarii, gdzie spotkał się z dużym zainteresowaniem jako jedna z nielicznych nowych konstrukcji[1][2].

Po wszechstronnych badaniach w 1948 roku wyprodukowano niewielką serię 5 szybowców tego typu oznaczonych jako IS-1 Sęp bis, które nieznacznie różniły się od prototypu (otrzymały znaki SP-549 do SP-553). Pierwszy był wykonany w maju 1948[1].

Użycie[edytuj | edytuj kod]

Szybowce IS-1 Sęp były użytkowane w Aeroklubie w Bielsku-Białej do 1962 roku. Ostatni egzemplarz SP-552 znajduje się w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie[3]. Na tym egzemplarzu Irena Kempówna w 1949 roku ustanowiła na nim dwa światowe rekordy prędkości: na trójkącie 100 km i na trasie docelowej 100 km[4].

Na szybowcu tym dokonano szereg wyczynów prędkościowych, czasowych i wysokościowych. Do największych należy zajęcie 8 miejsca w klasyfikacji ogólnej i 1 w wyścigu po trasie zamkniętej przez Adama Zientka na zawodach w Samedan w Szwajcarii 1 lipca 1947 roku, uznanych następnie za II Szybowcowe Mistrzostwa Świata[2]. Istotnym osiągnięciem był też przelot grupowy w lipcu 1948 roku zespołu dwóch szybowców IS-1 Sęp i jednego IS-2 Mucha z lotniska na górze Żar do Wiednia (pierwszy po wojnie przelot otwarty poza granice kraju)[1]. W 1948 r., podczas VII Krajowych Zawodów Szybowcowych na górze Żar Adam Zientek zdobył pierwsze miejsce na szybowcu IS-1 Sęp, miejsca drugie i trzecie również zajęli piloci na szybowcach IS-1 Sęp[5].

Na tym szybowcu piloci uzyskali wiele bardzo dobrych wyników i rekordów, m.in.[2]:

  • 1 kwietnia 1948 r. - Adam Zientek wykonał lot trwający 18 godz. 23 min.,
  • grudzień 1948 r. - Irena Kempówna uzyskała przewyższenie 3720 m,
  • 9 maja 1948 r. - Adam Zientek w locie po trójkącie 100 km osiągnął prędkość 28,7 km/h,
  • 10 czerwca 1949 r. - Irena Kempówna w locie po trójkącie 100 km osiągnęła prędkość 50 km/h,
  • 11 maja 1950 r. - Tadeusz Góra w locie po trójkącie 100 km osiągnął prędkość 52,62 km/h,
  • 22 lipca 1950 r. - Adam Zientek wykonał lot docelowo-powrotny na dystansie 232 km,
  • 23 lipca 1950 r. - Tadeusz Góra uzyskał przewyższenie 5038 m,
  • 1952 r. - Ryszard Bitner wykonał przelot na odległość 499 km (Warszawa - okolice Krosna),
  • 23 kwietnia 1953 r. - Jacek Popiel w locie po trójkącie 100 km osiągnął prędkość 68,52 km/h.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Jednomiejscowy grzbietopłat o konstrukcji drewnianej[6].

Kadłub półskorupowy. Posiadał on zaczep przedni i tylny oraz dwuczłonowe zaczepy boczne w okolicy środka masy. Osłona kabiny zdejmowana w całości. Kabina zakryta z nastawnymi pedałami i oparciem fotela. Tablica przyrządów wyposażona w prędkościomierz, wariometr do 5 m/sek, wariometr do 15 m/sek (do lotów chmurowych), sztuczny horyzont ze zakrętomierzami i chyłomierzem poprzecznym, wysokościomierz, chyłomierz podłużny, zegar i busolę. Szybowiec był wyposażony w światła pozycyjne do lotów nocnych oraz instalację tlenową.

Skrzydło dwudzielne, jednodźwigarowe, z pomocniczym dźwigarkiem skośnym, o obrysie trapezowym. Wyposażone w szczelinowe klapy i klapolotki, hamulec aerodynamiczny IAW.

Podwozie stałe w postaci płozy, do startu stosowano odrzucany wózek kołowy. Szybowiec przystosowany był do startu zarówno za samolotem jak również przy pomocy lin gumowych i wyciągarki.

IS-1 Sęp miał hamulce aerodynamiczne które przy częściowym otwarciu generowały dźwięk zbliżony do buczenia, przy większych prędkościach dźwięk zmieniał się na potężny ryk[2]. Generowane podczas tego drgania były szkodliwe dla konstrukcji szybowca z powodu rezonansu[2] i doprowadziły nawet do tragicznego wypadku (pilot Dembski)[potrzebny przypis]. Po tym wypadku zakazano lotów z częściowym otwarciem hamulców.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Wojciech Chudziński, Wojciech Sankowski, Zawodniczy Sęp, "Lotnictwo z szachownicą" nr 55 (2/2015), s.31-33
  2. a b c d e Andrzej Błasik, Andrzej Glass, Stanisław Madeyski (praca zbiorowa), Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1965, s. 28-31
  3. Marian Krzyżan: Samoloty w muzeach polskich. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1983, s. 132. ISBN 83-206-0432-X. (pol.)
  4. MLP: IS-1 Sęp bis (pol.). [dostęp 2019-01-06].
  5. Sebastian Kawa: Na Żarze uroczyście i sentymentalnie (pol.). [dostęp 2019-01-06].
  6. IS-1 Sęp (pol.). [dostęp 2019-01-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Błasik: IS-1 „Sęp”. W: Andrzej Glass (red.): Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1965, s. 28-31.
  • Piotr Piechowski: Modelarstwo lotnicze. IS-1 Sęp (pol.). [dostęp 10 listopada 2010].
  • Wojciech Chudziński, Wojciech Sankowski, Zawodniczy Sęp, "Lotnictwo z szachownicą" nr 55 (2/2015), s.31-33

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]