IS-A Salamandra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
WWS-1 Salamandra / IS-A Salamandra
IS-A Salamandra w Muzeum Lotnictwa Polskiego
IS-A Salamandra w Muzeum Lotnictwa Polskiego
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Wojskowe Warsztaty Szybowcowe / Instytut Szybownictwa
Typ szybowiec treningowy
Konstrukcja drewniana
Załoga 1
Historia
Data oblotu 1936
prototyp powojenny – 12 października 1946
Lata produkcji 1936-1939 oraz 1947-1957
Wycofanie ze służby 1962
Egzemplarze 150 do 1939 r.
500 po 1945 r.
Dane techniczne
Wymiary
Rozpiętość 12,48 m
Wydłużenie 9,2
Długość 6,48 m
Wysokość 2,3 m
Profil skrzydła G-378[1]
Masa
Własna 140 kg
Użyteczna 80 kg
Startowa 225 kg
Osiągi
Prędkość minimalna 38,5 km/h
Prędkość dopuszczalna 150 km/h
Prędkość min. opadania 0,8 m/s przy 48 km/h
Doskonałość maks. 15,2 przy 56 km/h
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska, Bułgaria, Chiny, Chorwacja, Estonia, Finlandia, Francja, Jugosławia, Wietnam, ZSRR

WWS-1 Salamandra, następnie IS-A Salamandra – polski szybowiec szkolno-treningowy z okresu międzywojennego, następnie w zrekonstruowanej w Instytucie Szybownictwa wersji IS-A Salamandra, pierwszy powojenny szybowiec, masowo używany w aeroklubach do szkolenia pilotów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Szybowce WWS-1 Salamandra Aeroklubu Krakowskiego, 1937 r.
WWS-1 Salamandra w Bezmiechowej przed wojną

W 1936 roku inżynier Wacław Czerwiński odszedł z Warsztatów Szybowcowych ZASPL i rozpoczął pracę w Wojskowych Warsztatach Szybowcowych w Krakowie, gdzie z zaprojektował jednomiejscowy szybowiec przejściowy Salamandra, służący do treningu pilotów przesiadających się ze szkolnych konstrukcji Wrona i CWJ na treningową Komar[1].

Prototyp został oblatany latem 1936 roku i po lotach testowych został skierowany do produkcji. Szybowiec był oceniany jako udana konstrukcja przejściowa, dająca możliwość wykonywania długotrwałych lotów termicznych i żaglowych, nawet w warunkach słabych noszeń[1].

Salamandra produkowana była seryjnie od 1937 roku w Wojskowych Warsztatach Szybowcowych (WWS) w Krakowie, Lwowskich Warsztatach Lotniczych oraz od 1938 roku w Śląskich Warsztatach Szybowcowych. Łącznie zbudowano około 150 sztuk tego szybowca, pierwsze z nich trafiły wiosną 1937 roku do Wojskowego Obozu Szybowcowego w Ustjanowej oraz do szkoły szybowcowej w Bezmiechowej. W 1938 roku kolejne egzemplarze zakupiono do szkół szybowcowych w Pińczowie, Tęgoborzu i Sokolej Górze[1]. Salamandra była podstawowym szybowcem przejściowym do wybuchu II wojny światowej. Pilot Burak w dniu 22 sierpnia 1938 roku, po starcie z lotniska w Brasławiu, wykonał na Salamandrze lot trwający 11 godzin i 15 minut[2].

Salamandrę eksportowano do Jugosławii, Finlandii, Francji i Estonii[3]. W Jugosławii podjęto również produkcję na licencji[4]. Większkość szybowców wykorystywanych w polskich szkołach szybowcowych uległa zniszczeniu we wrześniu 1939 roku. Te, które ocalały, zostały przejęte przez Niemców i Rosjan[1]. W Lwowskich Warsztatach Lotniczych Rosjanie ukończyli budowę 10 szybowców i wykorzystywali je do szkolenia, natomiast szybowce zdobyte przez Niemców zostały przekazane lotnictwu Chorwacji[3]. Podczas wojny produkowano je również od 1943 roku w Rumunii[4]. Na egzemplarzu wyprodukowanym w Sânpetru pilot G. Braescu wykonał lot trwający ok. 23. godziny[1]. Egzemplarz wykorzystywany w Finlandii został przekazany do muzeum lotnictwa w Vantaa w 1962 roku.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Wojnę i okupację przetrwał ukryty w Goleszowie jeden egzemplarz szybowca, który po wyzwoleniu odremontowano i używano do szkolenia pilotów. Na podstawie ocalałego egzemplarza zespół inżynierów z Instytutu Szybownictwa (IS), Józef Niespał, Rudolf Matz i Marian Gracz, odtworzył dokumentację techniczną Salamandry, przystosowując projekt do masowej produkcji, którą podjęto w warsztatach IS w Bielsku Białej[1]. Pierwszy egzemplarz seryjny o znakach rejestracyjnych SP-320 został oblatany 12 października 1946 roku[5].

Następne egzemplarze, o znakach rejestracyjnych SP-321 do SP-324, ukończono w marcu 1947 roku[5]. W 1948 roku opracowano ulepszoną wersję pierwotnego projektu oznaczoną jako Salamandra 48, produkowaną w Jeżowie. Rok później konstrukcję poddano kolejnym modyfikacjom wzmacniając ją oraz dodając płytowe hamulce aerodynamiczne. W ten sposób powstała wersja Salamandra 49.

Szybowiec stale unowocześniano, aby zapobiec niestateczności podłużnej, w jaką wpadał szybowiec po puszczeniu drążka zwiększono usterzenie poziome i dwukrotnie powiększono usterzenie pionowe. Kabinę osłonięto wiatrochronem, dodano metalową misę w oparciu pilota mieszczącą jego spadochron, zmieniono konstrukcję płozy ogonowej. Tak zmodyfikowany szybowiec został oznaczony jako Salamandra 53[6]. Niestety, zwiększeniu uległa masa szybowca, a środek ciężkości został przesunięty do tyłu. Efektem tych niekorzystnych zmian była niestateczność szybowca przy locie z różnymi kątami natarcia.

Salamandra w fińskim muzeum lotnictwa

Obliczenia aerodynamiczne, jakie wykonał inżynier Tadeusz Kostia, wykazały konieczność przesunięcia do przodu kadłuba względem skrzydeł o 15 cm. Tak poprawiona wersja została oznaczona jako Salamandra 53A[6]. Wersję tę eksportowano do Chin, gdzie podjęto jej produkcję i poddano ją kolejnej modyfikacji, tworząc szybowiec dwumiejscowy z miejscami w układzie tandem. Salamandra produkowana była w latach 1947-1957, wybudowano 264 egzemplarze[7], które służyły w aeroklubach do początku lat 60.

Ostatni lot na szybowcu wykonano w Polsce w 1962 roku[4]. W produkcję zaangażowane był zakłady WSK Okęcie i Mielec.

Na Salamandrze wzorowały się również konstrukcje zagraniczne: jugosłowiańskie Soštarić / UTVA "Čavka" i Soštarić "Roda", węgierski K-02b "Szellö" i fińskie Sisilisko i PIK-5C[6][3]. W 1948 roku w Kanadzie, inżynier Wacław Czerwiński zrekonstruował Salamandrę zmieniając jej nazwę na DH Sparrow, budując w 1956 roku zmodernizowaną odmianę pod oznaczeniem Robin[1]. Na podstawie egzemplarza wyeksportowanego do Francji został opracowany w 1945 roku szybowiec SA.103 "Emouchet" a następnie SA.104 "Emouchet"[3]. Od 1957 roku Salamandra była też budowana na licencji w Chinach, opracowano tam również wersję dwumiejscową. Łączna produkcja powojenna Salamandry oceniana jest na 500 egzemplarzy[1].

W Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie jest eksponowany jeden zachowany szybowiec IS-A Salamandra. Jest to trzeci egzemplarz pierwszej serii produkcyjnej wyprodukowany w 1946 roku w Bielsko-Białej, który był eksploatowany do 1955 roku. Został przekazany do Narodowego Muzeum Techniki w Warszawie skąd w 1963 roku został trafił do Krakowa[8].

W 2015 roku w Aeroklubie Gliwickim, na podstawie oryginalnej dokumentacji, zbudowano pod kierunkiem Witolda Nowaka, a w 2017 roku dopuszczono do lotów i oblatano jeden latający egzemplarz Salamandry[4].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Jednomiejscowy szybowiec szkolno-treningowy w układzie zastrzałowego górnopłata o konstrukcji drewnianej.

Płat o obrysie prostokątno-trapezowym, jednodźwigarowy, podparty zastrzałami z rury stalowej, połączony z kadłubem jedną parą okuć w części grzbietowej[5]. Do dźwigara kryty sklejką, dalej płótnem[1]. Wyposażone w bezszczelinowe lotki, na końcach zamocowano kabłąki wykonane z rurek stalowych, którymi skrzydło opiera się o ziemię[3]. W wersjach produkowanych po 1949 roku wyposażony w hamulce aerodynamiczne.

Kadłub belkowy usztywniony linkami. Kabinka pilota odkryta, wykonana ze sklejki. Do niej zamocowane były dwie belki ogonowe konstrukcji skrzynkowej zakończone statecznikiem pionowym[1]. Przód kadłuba zrobiono z blachy duralowej przykręcanej do wręgi oraz listew. Pod blachą umieszczony jest zaczep przedni, zaś w okolicy wręgi trzeciej z lewej strony kadłuba od dołu zaczep dolny[5]. W szybowcach powojennych montowano tablicę przyrządów wyposażoną w prędkościomierz, wysokościomierz i wariometr[6].

Stateczniki kryte sklejką, stery płótnem. Statecznik poziomy podparty zastrzałami z rurki stalowej[1].

Podwozie drewniane, płozowe, płoza przednia amortyzowana dętką, tylna amortyzowana klockiem gumowym[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1976, s. 392-394. OCLC 830596725.
  2. Szybownictwo L.O.P.P.. „Skrzydlata Polska”. 8/1938, s. 241, sierpień 1938. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. 
  3. a b c d e WWS-1 "Salamandra", 1936 (pol.). samolotypolskie.pl. [dostęp 2019-05-14].
  4. a b c d Karol Bentek, Sławomir Szachulski, Witold Nowak: Wskrzeszenie Salamandry, "Skrzydlata Polska" nr 11(2457)/2017, s.62
  5. a b c d Andrzej Błasik, Andrzej Glass, Stanisław Madeyski (praca zbiorowa), Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1965, s. 32-35, 249
  6. a b c d e WWS-1 Salamandra, www.piotrp.de [dostęp 2019-05-14] (pol.).
  7. Marian Krzyżan, Samoloty w muzeach polskich, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1983, str. 130, ​ISBN 83-206-0432-X
  8. IS-A Salamandra, www.muzeumlotnictwa.pl [dostęp 2019-05-14] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Szybowiec przejściowy Salamandra, „Skrzydlata Polska”, nr 23 (1984), s. 10, ISSN 0137-866x.
  • Andrzej Błasik, Andrzej Glass, Stanisław Madeyski (praca zbiorowa), Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1965,
  • Marian Krzyżan, Samoloty w muzeach polskich, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1983, str. 130, ​ISBN 83-206-0432-X

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

IS-A Salamandra
Zrekonstruowana Salamandra (2016)
kokpit (kwiecień 2017)
Zrekonstruowana Salamandra (2017)
Zrekonstruowana Salamandra (2017)