I Korpus Polski w Rosji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy I Korpusu Polskiego w Rosji. Zobacz też: I Korpus Polski - stronę ujednoznaczniającą.
I Korpus Polski
Ilustracja
Historia
Państwo  Imperium Rosyjskie
 Polska
Sformowanie 1917
Rozformowanie 1918
Tradycje
Rodowód Dywizja Strzelców Polskich
Dowódcy
Pierwszy gen. por. Józef Dowbor-Muśnicki
Działania zbrojne
I wojna światowa
Wojna domowa w Rosji
Organizacja
Dyslokacja Twierdza Bobrujsk
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe

I Korpus Polski w Rosjiwyższy związek taktyczny Wojska Polskiego na Wschodzie.

I Korpus liczył 15 stycznia 1918 roku 29 000 żołnierzy, zaś w maju 23 661 żołnierzy. Żołnierze I Korpusu nazywani są Dowborczykami od nazwiska dowódcy generała Józefa Dowbor-Muśnickiego.

Formowanie korpusu[edytuj]

Korpus sformowany został 24 lipca 1917 na Białorusi z żołnierzy polskich wywodzących się z armii rosyjskiej służących we Froncie Zachodnim i Froncie Północnym (Białoruś, Polesie, Litwa, Łotwa), z inicjatywy Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego. Dowodzony przez generała Józefa Dowbora-Muśnickiego mianowanego 6 sierpnia 1917 przez gen. Ławra Korniłowa na wniosek Naczpolu.

Formowanie Korpusu przebiegało w skomplikowanej atmosferze. Armia rosyjska ponosiła na froncie liczne klęski. Wewnątrz kraju, na skutek rewolucji bolszewickiej zaznaczało się ogólne rozprzężenie. Nieprzyjazny stosunek do tworzenia Korpusu zajęła również lewica polska w Rosji. Gen. J. Dowbor-Muśnicki przystąpił energicznie do tworzenia Korpusu. Wyższą kadrę oficerską kompletował osobiście. Podstawą jego tworzenia była Dywizja Strzelców Polskich.

Działania korpusu[edytuj]

Zgodnie z założeniami Korpus miał wraz z osiągnięciem gotowości bojowej być skierowany na front walki z Niemcami. Jednak sytuacja na froncie i wewnątrz Rosji spowodowała, że zadania Korpusu zostały zmienione. Korpus na front przeciw Niemcom nie został skierowany. Gen. Dowbor widział zbliżający się konflikt z władzą bolszewicką, stał jednak na stanowisku niemieszania się w wewnętrzne sprawy Rosji. Zaproponował więc dowództwu bolszewickiemu umowę rozlokowania sił I Korpusu, co miało stanowić podstawę do zawarcia rozejmu do czasu ostatecznego wyjaśnienia sytuacji na froncie.

Wobec postawienia przez bolszewików warunków nie do zaakceptowania przez dowództwo I Korpusu doszło do walk Korpusu z oddziałami Gwardii Czerwonej. W walkach tych, na początku lutego 1918, siły Korpusu odniosły kilka zwycięstw, z których najważniejsze to walki o Bobrujsk i zdobycie 29 stycznia 1918 twierdzy w Bobrujsku, obsadzonej przez 7 tysięczną załogę bolszewicką. 19 lutego 1918 Polacy zdobyli Mińsk Litewski. Walki polsko-bolszewickie w tym czasie toczono również m.in. pod Tatarką, Osipowiczami i wielu innych regionach. Po zawarciu traktatu brzeskiego władze niemieckie postanowiły doprowadzić do likwidacji Korpusu. Gen. Dowbor próbował lawirować opierając się na autorytecie Rady Regencyjnej. Mimo oporu konspiracyjnego organizacji piłsudczyków z Leopoldem Lisem-Kulą i Melchiorem Wańkowiczem na czele rozpoczął się proces likwidacji Korpusu.

21 maja 1918 Korpus został rozbrojony przez oddziały niemieckie w twierdzy w Bobrujsku (którą w tym czasie kontrolował), po uznaniu zwierzchnictwa Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego i żądaniu kapitulacji przedstawionym przez dowództwo niemieckie. Ostatni transport wojsk Korpusu opuścił Bobrujsk 8 lipca 1918. Żołnierze Korpusu po rozbrojeniu przybyli w większości do Warszawy, gdzie odegrali znaczącą rolę w odzyskaniu niepodległości, a następnie weszli w skład powstającego Wojska Polskiego. Jesienią 1918 Dowborczycy włączyli się do organizacji oddziałów Wojska Polskiego, stając się kadrą wielu pułków.

W Bobrujsku, na miejscowym cmentarzu wojennym, istniał wysoki kopiec z krzyżem na szczycie pod którym zostało pochowanych około 2 tysiące polskich żołnierzy I Polskiego Korpusu. Obecnie nie pozostał po nim najmniejszy ślad. Replika tego kopca, znacznie pomniejszona, znajduje się na cmentarzu Powązkowskim. W dwudziestoleciu międzywojennym byli tutaj chowani Dowborczycy.

Organizacja i obsada personalna korpusu[edytuj]

Gen. Józef Dowbor-Muśnicki i sztab I Korpusu Polskiego w Rosji 1918
 Z tym tematem związana jest kategoria: Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji.

Dowództwo

Inni:

Umundurowanie żołnierzy korpusu[edytuj]

Przepisy mundurowe z 25 maja 1918

  • Czapka - wzoru rosyjskiego z sukna koloru ochronnego (zielonego), z prostym daszkiem i orzełkiem wysokości 4 cm.
  • Hełm - francuski z białym orłem wysokości 2 cm i amarantową obwódką szerokości 1cm.
  • Kurtki: frencz lub bluza z kieszeniami.
  • Spodnie - koloru ochronnego
w jeździe, artylerii, sztabach, inżynierii i straży polowej – granatowe
w autopolu – czarne.
  • Naramienniki - koloru ochronnego z obszyciem
białym - w sztabach i zarządach
z żółtym kantem - u oficerów straży polowej
artyleria piesza – biały
straż polowa - akselbant podwójny żółty
jazda - biały z amarantem
amarantowy – w 1, 5 i 9 pułku strzelców, w 1 pułku rezerwowym, pułku inżynieryjnym i radiotelegrafie
biały - w 2, 6 i 10 pułku strzelców
żółty - w 3, 7 i 11 pułku strzelców
niebieski - w 4, 8 i 12 pułku strzelców oraz służbie zdrowia
czarny - w artylerii pieszej
pomarańczowy - w poczcie polowej i telegrafie
czerwony - sztaby oprócz generalnego
granatowy - ogólnie piechota
  • Wypustki i odznaki stopni na rękawach:
amarantowe – 1 Dywizja Strzelców, artyleria, telegraf
brązowe:– 2 Dywizja Strzelców,
żółte - 3 Dywizja Strzelców, radio
niebieskie - 1 i 2 pułk rezerwowy
czarne - pułk inżynieryjny
białe - służba zdrowia i sztaby
  • Lampasy oficerów:
pojedynczy amarantowy szerokości 2 cm - piechota, sztaby, służba zdrowia, poczta, sądownictwo i artyleria piesza
podwójny czarny z amarantowym kantem - pułk inżynieryjny i inżynier korpusu
podwójny amarantowy z żółtym kantem - radio i straż polowa
podwójny amarantowy - w 1 pułku ułanów
podwójny biały - w 2 pułku ułanów
podwójny żółty - w 3 pułku ułanów
  • Patki na kołnierzu z cyfrą lub znaczkiem

nakładane koloru ochronnego z wypustką:

amarantowa - 1 Dywizja Strzelców, poczta i telegraf
brązowa - 2 Dywizja Strzelców
żółta - 3 Dywizja Strzelców i radio
niebieska - Brygada Rezerwowa i służba zdrowia
czarna - pułk inżynieryjny, autopol
biała - sztaby
patka czarna z amarantową obwódką - w artylerii
kołnierz aksamitny czarny z amarantową obwódką, patka amarantowa z 2 srebrnymi toporami- w inżynierii korpusu
kroju ułańskiego amarantowo-żółte ze srebrnymi orzełkami - w straży polowej
fioletowe ze srebrnym guzikiem - korpus sądowy
wzoru ułańskiego amarantowo granatowe - jazda
ochronne z granatową wypustką - piechota

Kolorowe rabaty przepisane były tylko do munduru galowego. Była to jedyna różnica pomiędzy mundurem polowym a galowym. Generałowie i artyleria konna nosili rogatywki.

- dla odróżnienia rang i stopni wojskowych wprowadzić na bluzach i płaszczach kąty z galonu złotego lub srebrnego dla oficerów i z amarantowej taśmy dla żołnierzy: galon i taśma powinny być szerokości 3/4 cm, kąty powinny być proste, zwrócone do dołu z bokami długości 5 cm, kąty należy naszywać na lewym rękawie pośrodku w odległości 10 cm od wszycia rękawa, odległość pomiędzy kątami 3/4 cm.

szeregowcy - powinni mieć kąty takie jak kaprale z taśmy amarantowej lecz zwrócone do góry,
kaprale (starsi szeregowcy) powinni mieć jeden kąt z taśmy amarantowej,
młodsi podoficerowie - powinni mieć dwa kąt z taśmy amarantowej,
starsi podoficerowie - powinni mieć trzy kąt z taśmy amarantowej,
sierżanci - powinni mieć cztery kąt z taśmy amarantowej,
podchorążowie - powinni mieć kąty sierżantów lub starszych podoficerów, stosownie do urzędów, z wszytym w otworze górnego kąta galonem srebrnym,
chorążowie - powinni mieć jeden kąt z galonu srebrnego,
podporucznicy - powinni mieć dwa kąty z galonu srebrnego,
porucznicy - powinni mieć trzy kąty z galonu srebrnego,
podkapitanowie - powinni mieć cztery kąty z galonu srebrnego,
kapitanowie - powinni mieć pierwszy od góry kąt złoty i pozostałe trzy srebrne.
podpułkownicy - powinni mieć dwa kąty złote,
pułkownicy – powinni mieć trzy kąty złote.
generałowie — kąty złote wzoru huzarskiego: - jeden u generałów podporuczników, - dwa u generałów poruczników, - trzy u generałów broni[5].

Związek Żołnierzy I Korpusu Polskiego[edytuj]

W okresie II RP do 1939 działał Związek Żołnierzy I Korpusu Polskiego, mający siedzibę przy ul. Aleje Jerozolimskie 93 w Warszawie[6].

Przypisy

  1. Bagiński 1921 ↓, s. 209.
  2. E. Flis, "Polskość jest wyznaniem” – Miciński w przededniu i w dobie Wielkiej Wojny, w: Pierwsza wojna światowa w literaturze polskiej i obcej, red. E. Łoch, Lublin 2004, s. 157
  3. Wiktor Cygan: U boku Rosji. Służba duszpasterska polskich formacji wojskowych podczas I wojny światowej. 2011-05-21. [dostęp 2015-04-09].
  4. Bogusław Szwedo. Ks. pułkownik Jan Pajkert (1887–1964) – kapłan diecezji sandomierskiej, dziekan I Korpusu Polskiego, Naczelny Kapelan Wojsk Polskich. „Nasza Służba”, s. 12, Nr 7 z 1-15 kwietnia 2014. Ordynariat Polowy Wojska Polskiego. 
  5. Henryk Bagiński Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920 str 164 - 165
  6. Ze świata kombatanckiego. „Naród i Wojsko”, s. 12, Nr 4 z 15 lutego 1939. 

Bibliografia[edytuj]