Ibis czczony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ibis czczony
Threskiornis aethiopicus[1]
(Latham, 1766)
Ibis czczony
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd pelikanowe
Rodzina ibisy
Rodzaj Threskiornis
Gatunek ibis czczony
Synonimy
  • Tantalus aethiopicus Latham, 1790[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Ibis czczony (Threskiornis aethiopicus) — gatunek dużego ptaka z rodziny ibisów (Threskiornithidae). W stanie dzikim zamieszkuje Afrykę na południe od Sahary i Irak.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Latham w 1790. Holotyp pochodził z obszaru określonego przez autora jako Aethiopia; prawdopodobnie był to Egipt. Autor przydzielił nowemu gatunkowi nazwę Tantalus aethiopicus. Dawniej uznawano gatunek za konspecyficzny z ibisem białookim (Threskiornis bernieri)[2]; obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza te ptaki jako osobne gatunki w rodzaju Threskiornis[4]. Blisko spokrewnione z ibisem czczonym są również ibisy: siwopióry (T. melanocephalus) i czarnopióry (T. moluccus)[2]. Ibis czczony jest gatunkiem monotypowym[2].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 65–89 cm; masa ciała około 1530 g, zaś rozpiętość skrzydeł 112–124 cm[2]. Anton Reichenow podał następujące wymiary szczegółowe: długość skrzydła 340–380 mm, długość ogona 140–180 mm, długość dzioba 140–180 mm, długość skoku – 90–115 mm[5]. Większość upierzenia ma kolor od białego po brudnobiały. Niebiesko-czarne barkówki tworzą kępkę piór, która opada na zamknięte skrzydła oraz krótki, prostokątny ogon. Lotki są białe z ciemnymi, niebieskozielonym końcówkami. Głowa jest naga, szaroczarna. Tęczówka brązowa, oko okala naga, czerwona obrączka oczna. Dziób długi, zgięty w dół, nozdrza w kształcie szczelin. Po bokach piersi i w zgięciu skrzydła znajduje się czerwona, naga skóra. Brak dymorfizmu płciowego czy wiekowego; samce są jedynie nieco większe od samic[6].

Zasięg występowania[edytuj]

Zasięg występowania ibisa czczonego obejmuje subsaharyjską Afrykę oraz południowo-wschodni Irak. W Egipcie wymarł. Introdukowano gatunek do Francji i Włoch[2].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia ibisów czczonych są głównie obrzeża kontynentalnych mokradeł, do tego okolice oczyszczalni, solniska, zbiorniki wodne na farmach, rzeki w otwartych lasach, obszary trawiaste, uprawy, nadbrzeżne laguny, watty, nadbrzeżne wyspy i namorzyny[7]. Potrafią również żyć w miastach i na wsiach[6]. Ibisy czczone żywią się przeważnie owadami, takimi jak prostoskrzydłe i chrząszcze, jedzą również skorupiaki, robaki, mięczaki, ryby, płazy bezogonowe, jaszczurki, małe ssaki, jaja krokodyli i pelikanów różowych (Pelecanus onocrotalus), pisklęta kormoranów przylądkowych (Phalacrocorax capensis), padlinę, odpadki i ziarno[7]. Przeważnie przedstawiciele T. aethiopicus milczą. W sytuacjach konfliktowych zarówno samce, jak i samice odzywają się różnorodnymi kwikami, jękami i charczącymi dźwiękami. W locie głośno rechoczą[6].

Lęgi[edytuj]

Ibisy czczone zakładają swe gniazda na drzewach i krzewach, a na wyspach również i na ziemi[7]. Okres lęgowy zaczyna się po deszczach, jednak na podmokłych obszarach może lęgnąć się również w porze suchej[2]. W Iranie gniazduje od kwietnia do maja. Ibisy czczone są monogamiczne, zakładają duże kolonie lęgowe, liczące od 50 do 2000[7] par. Samica składa od 1 do 5 jaj, lecz zwykle w zniesieniu są dwa[6]. Wymiary jaj według Reichenowa: 57–65 na 39,5–45 mm[5] (inne źródło mówi o minimalnej długości 43 mm). Skorupka ma barwę matowobiałą z niebieskim odcieniem, niekiedy zdobią ją czerwonawe kropki. Inkubacja trwa 21–29 dni; samiec wysiaduje na zmianę z samicą, zmieniając się przynajmniej co dobę. Przez pierwsze 7–10 dni życia młodych przez całą dobę w gnieździe przebywa jeden z rodziców. Po 2–3 tygodniach pisklęta opuszczają gniazdo, jednak nadal przebywają w obrębie kolonii. Po 35–40 dniach od wyklucia młode są w pełni opierzone[6].

Status zagrożenia[edytuj]

IUCN uznaje ibisa czczonego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 2004 (stan w 2016)[7]. Dawniej występował w Egipcie, gdzie był czczony przez starożytnych Egipcjan i często mumifikowany[6]. BirdLife International uznaje ogólny trend populacji za spadkowy, jednak niektóre populacje mogą mieć stabilną liczebność. W atolu Aldabra liczebność populacji zmalała przez kłusownictwo oraz niepokojenie przez sezonowych pracowników na wyspie. Ibisy czczone są podatne na zatrucie jadem kiełbasianym. BirdLife International wymienia 12 ostoi ptaków IBA, w których występują reprezentanci T. aethiopicus[7].

Przypisy

  1. Threskiornis aethiopicus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g Matheu, E., del Hoyo, J., Christie, D.A., Kirwan, G.M. & Garcia, E.F.J.: African Sacred Ibis (Threskiornis aethiopicus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 18 stycznia 2016].
  3. Threskiornis aethiopicus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker: Family Threskiornithidae (ang.). IOC World Bird List: Version 5.4. [dostęp 18 stycznia 2016].
  5. a b Anton Reichenow: Die Vögel Afrikas. T. 1. 1900–1901, s. 321–323.
  6. a b c d e f Charlie Ramsey: Threskiornis aethiopicus. W: Animal Diversity Web [on-line]. University of Michigan, 2008. [dostęp 18 stycznia 2016].
  7. a b c d e f African Sacred Ibis Threskiornis aethiopicus. BirdLife International. [dostęp 18 stycznia 2016].