Ibis olbrzymi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ibis olbrzymi
Pseudibis gigantea[1]
(Oustalet, 1877)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd ibisowce
Rodzina ibisy
Rodzaj Pseudibis
Gatunek ibis olbrzymi
Synonimy

Thaumatibis gigantea

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Ibis olbrzymi (Pseudibis gigantea) – gatunek ptaka z rodziny ibisów. Występuje w północnej Kambodży i skrajnie południowym Laosie. Dawniej zasięg obejmował Indochiny, współcześnie znacznie ograniczony. Gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Émile Oustalet w 1877. Holotyp pochodził z Sambor u wybrzeża Mekongu w Kambodży[3]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Ibis gigantea[4]. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza ibisa olbrzymiego w rodzaju Pseudibis[5]. Nie wyróżnia podgatunków, podobne jak autorzy HBW. Gatunek bywa umieszczany w monotypowym rodzaju Thaumatibis (Elliot, 1877). Taką klasyfikacją zastosowano na przykład w HBW[6], Storks, Ibises and Spoonbills of the World (1992)[7]. Gatunek jest również klasyfikowany przez IUCN pod tą nazwą[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 102–106 cm; masa ciała jednego zbadanego samca: 3515 g[6]. Samice są przeciętnie nieznacznie mniejsze w wymiarach ciała, nie różnią się upierzeniem. Podstawową barwą w upierzeniu jest brąz i jego odcienie. Niższą część szyi pokrywają zielonawobrązowe pióra o szarych krawędziach. Grzbiet ciemnobrązowy, zielono opalizujący. Barkówki ciemnobrązowe. Lotki I rzędu ciemnobrązowe (czarniawe), zaś lotki II rzędu ciemnozielone, podobnie jak pokrywy skrzydłowe. Końcówki złożonych skrzydeł sięgają końcówki ogona. Głowa i górna część szyi nagie, pokryte czarną skórą, z tyłu szyi ułożoną na wzór pasów. Głowę wyróżnia duży rozmiar i niemal kwadratowy kształt. Dziób brązowy, również o nieco kukurydzianym zabarwieniu lub jasnobrązowy. Nogi mają barwę od czerwonej po fioletową, opisywane również jasne słomkowobrązowe[7].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie zasięg ograniczony jest do północnej Kambodży i skrajnie południowego Laosu (ponownie odkryty w 1993[8]). W 2003 doniesiono o ponownym odkryciu w Wietnamie. W Tajlandii wymarły[6]. Zasięg jest znacznie ograniczony, dawniej ibisy olbrzymie były bardziej rozpowszechnione w Indochinach. Zamieszkiwały południowo-wschodnią i położoną na półwyspie część Tajlandii, centralny i południowy Laos, Kambodżę i południowy Wietnam[3].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Środowiskiem życia ibisów olbrzymich są położone na nizinach jeziora, bagna, sezonowo zalewane mokradła i pola ryżowe[6]. Pojawiają się również w świetlistych nizinnych lasach, głównie z drzewami zrzucającymi liście i dwuskrzydlcowatymi. Wydają się polegać na miękkim błocie powstającym wokół sezonowych zbiorników. Przebywają samotnie, w parach lub niewielkich grupach. Żywią się różnorodnymi bezkręgowcami, skorupiakami, węgorzami, małymi płazami bezogonowymi i gadami[9]. Są dość skrytymi ptakami. Na początku lat 90. XX wieku o zwyczajach, w tym lęgowym, ibisów olbrzymich nie wiedziano niemal nic[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Lęgi ibisa olbrzymiego poznano dopiero niedawno[7]. W 2001 jedyną dostępną informacją była ta pochodząca od mieszkańca wsi Dong Khanthung (Prowincja Champasak, Laos), który wspominał spłoszenie dorosłego ptaka z gniazda w czerwcu 1997. Gniazdo prawdopodobnie zawierało dwa lub trzy młode i mieściło się na drzewie o wysokości 10–15 m[3]. Kolejne informacje o lęgach pozyskano w 2008, 2009 i 2015. Ibisy olbrzymie gniazdują na drzewach, preferują duże dwuskrzydla (Dipterocarpus)[8]; 90% wybieranych drzew należy do pospolitych gatunków dwuskrzydlcowatych[9]. Przeważnie wybierają miejsca oddalone od ludzkich siedlisk o co najmniej 4 km[8]. Zniesienie prawdopodobnie niemal zawsze liczy 2 jaja. Okres inkubacji podczas jednego badania ustalono na 32 ± 1,16 dni, a czas od wyklucia do opierzenia młodych – na 70 ± 4,64 dni[10].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W działania ochronne zaangażowana jest także lokalna ludność. Na zdjęciu Kambodżanka, która opiekowała się trzymanym przez siebie ibisem po tym, jak wypadł z gniazda

IUCN uznaje ibisa olbrzymiego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za spadkowy[9]. W drugiej połowie XX wieku rozpoczął się intensywny spadek liczebności[11]. Po obserwacjach w latach 60. XX wieku przedstawicieli gatunku nie obserwowano i obawiano się o wymarcie, co zmieniło dopiero ponowne odkrycie w Laosie w 1993[8]. Liczebność ibisów olbrzymich zaczęła maleć wskutek odłowu i zbierania jaj, osuszania bagien pod tereny rolnicze (w tym plantacje, między innymi manioku i teczyny) oraz wycinki. W 2015 za największe ówcześnie zagrożenie uznano przekształcanie środowiska na dużą skalę wskutek działalności ekonomicznej[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pseudibis gigantea, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b BirdLife International 2018, Thaumatibis gigantea [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 3.1 [dostęp 2019-08-08] (ang.).
  3. a b c N.J. Collar i inni, Threatened Birds of Asia:The BirdLife International Red Data Book, BirdLife International, 2001, s. 307–314 [dostęp 2019-08-08] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-08].
  4. Émile Oustalet. Sur une nouvelle espèce d'Ibis (Ibis gigantea). „Bulletin de la Société philomathique de Paris”. ser.7, t.1, s. 25–27, 1877 (fr.). 
  5. Frank Gill & David Donsker: Ibis, spoonbills, herons, hamerkop, shoebill, pelicans. IOC World Bird List (v9.2), 22 czerwca 2019. [dostęp 8 sierpnia 2019].
  6. a b c d Matheu, E., del Hoyo, J., Kirwan, G.M., Garcia, E.F.J. & Sharpe, C.J.: Giant Ibis (Thaumatibis gigantea). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 8 sierpnia 2019].
  7. a b c d James A. Hancock & James A. Kushan: Storks, Ibises and Spoonbills of the World. Princeton University Press, 1992, s. 245–247, 321. ISBN 978-0-12-322730-0.
  8. a b c d Keo, O., Ecology and conservation of the Giant Ibis ''Thaumatibis gigantea in Cambodia'', „BirdingASIA”, 9, 2008, s. 100-106 [zarchiwizowane z adresu 2017-08-10].
  9. a b c d Giant Ibis Thaumatibis gigantea. BirdLife Internatonal. [dostęp 8 sierpnia 2019].
  10. O. Keo, N.J. Collar, W.J. Sutherland, Nest protectors provide a cost-effective means of increasing breeding success in Giant Ibis ''Thaumatibis gigantea'', „Bird Conservation International”, 19 (1), 2009, s. 77-82 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-11].
  11. Thewlis, R., & Timmins, R.. The rediscovery of Giant Ibis Pseudibis gigantea with a review of previous records. „Bird Conservation International”. 6 (4), s. 317-324, 1996. DOI: 10.1017/S0959270900001799.