Ibrahim Temo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ibrahim Temo
Ilustracja
Ibrahim Temo (1918)
Data i miejsce urodzenia

22 marca 1865
Struga

Data i miejsce śmierci

5 sierpnia 1945
Konstanca

Minister zdrowia Imperium Osmańskiego
Okres

od 1912
do ?

Ibrahim Starova vel Ibrahim Temo[1] vel Ibrahim Bërzeshta[2] (ur. 22 marca 1865 w Strudze, zm. 5 sierpnia 1945 w Konstancy) – rumuńsko-turecki lekarz i publicysta pochodzenia albańskiego, współzałożyciel młodotureckiej organizacji Komitet Jedności i Postępu[3][4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1889 r. jako student Uniwersytetu Stambulskiego wraz z İshakiem Sükutim, Mehmedem Reşidą i Abdullahem Cevdetem założyli Komitet Jedności i Postępu[5] – założoną na wzór włoskich karbonariuszy tajną organizację walczącą z panującym wówczas w Imperium Osmańskim absolutyzmem[6]. Latem tego roku został aresztowany w Ochrydzie za antypaństwową działalność i przewieziony do Stambułu, jednak został wkrótce zwolniony z więzienia[6].

W 1893 r. ukończył studia na Uniwersytecie Stambulskim i rozpoczął pracę okulisty w miejscowym szpitalu wojskowym[6]. Był ponownie aresztowany w tym i w 1895 r., jednak był po kilku dniach zwalniany z aresztu, ponieważ nie dało się udowodnić mu powiązań z Komitetem Jedności i Postępu[6]. Został później wysłany do Anatolii, gdzie pracował jako lekarz wojskowy[6].

Działalność w Rumunii[edytuj | edytuj kod]

W obawie o swoje życie, Ibrahim Temo w 1895 r. uciekł do Rumunii, początkowo do Konstancy[7][8], a następnie do Bukaresztu, gdzie był działaczem mniejszości albańskiej w Rumunii[6][1]. Następnie osiadł w zamieszkanej głównie przez Turków i Tatarów Medgidii, gdzie angażował się w ruchy młodotureckie[9] i wciąż utrzymywał kontakty z Komitetem Jedności i Postępu[6].

W 1902 r. wysłał memorandum do sułtana Abdülhamida II i wielkich mocarstw, domagając się otwarcia albańskich szkół oraz autonomii dla Albańczyków[6][1].

Po rewolucji młodotureckiej przeniósł się do rodziny do Strugi, gdzie mieszkańcy wybrali go swoim przedstawicielem w parlamencie, jednak Komitet Młodych Turków w Bitoli sprzeciwił się temu wyborowi; wkrótce Temo z rodziną przeniósł się do Stambułu[6]. Wraz z Abdullahem Cevdetem założył dnia 6 lutego 1909 r. Osmańską Partię Demokratyczną, jednak następnego roku partia musiała zakończyć działalność[6].

W 1911 r. powrócił na krótki czas do Konstancy, by podczas I wojny bałkańskiej wrócić do Stambułu w ramach misji Rumuńskiego Czerwonego Krzyża[6]. Został mianowany osmańskim ministrem zdrowia, podczas wojny walczył z powszechnie występującą malarią[6]. Po powrocie do Konstancy założył drukarnię i zaczął wydawać w języku tureckim tygodnik Işik[6].

Podczas I wojny światowej był kapitanem w wojsku rumuńskim i stacjonował w Medgidii, a następnie kontrolował Turków internowanych na terenie Mołdawii[6].

Po zakończeniu wojny został mianowany delegatem na konferencji pokojowej w Paryżu, negocjował z premierem Serbii, Nikolą Pašiciem; nie osiągnięto jednak porozumienia w kwestii Albanii[6]. Wrócił do Konstancy, gdzie wstąpił do Partii Ludowej[6]. Z jego inicjatywy powstała w tym mieście medresa, w której kształcono tureckich nauczycieli szkół oraz duchownych; dzięki temu wzrosła liczba tureckich szkół[6].

W latach 1936–1940 pracował jako lekarz w Medgidii; ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia przeszedł na emeryturę[6].

Zmarł w Konstancy dnia 5 sierpnia 1945 r. i zgodnie z jego życzeniem został pochowany z flagą Albanii[6].

Pisma naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • Aile Tabibi
  • Kudus hastahgi, daükelb
  • Tagaddi ve devami hayat[6]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Atatürkü niçin severim (1937)
  • Itihad ve Teraki Cemiyetinim te sekkübü (1939)[4][6]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego brat Nuri Sojlliu, był jednym z sygnatariuszy Albańskiej Deklaracji Niepodległości[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Gawrych 2006 ↓, s. 141.
  2. Clayer 2007 ↓, s. 316.
  3. Hanioğlu 2001 ↓, s. 73, 152.
  4. a b c Ramiz Lushaj, Dr. Ibrahim Temo, një nga figurat historike kryesore që ngriti në kambë revolucionin xhonturk e çoi Shqipërinë drejt shpalljes së pavarësisë, botasot.info, 13 października 2015 (alb.).
  5. Marek Drytkiewicz, Turecki szowinizm, czyli Enver Pasza i jego historia, histmag.org, 4 sierpnia 2020 (pol.).
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Temo, Ibrahim, biolex.ios-regensburg.de (niem.).
  7. Skëndi 1967 ↓, s. 335.
  8. Gawrych 2006 ↓, s. 142.
  9. Skëndi 1967 ↓, s. 336.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]