Idriss Déby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Idriss Déby
London Conference on The Illegal Wildlife Trade (12499088055).jpg
Data i miejsce urodzenia 18 czerwca 1952
Fada
Czad Prezydent Czadu
Okres od 2 grudnia 1990
Przynależność polityczna Patriotyczny Ruch Ocalenia
Poprzednik Hissène Habré
Odznaczenia
Krzyż Wielki Międzynarodowego Orderu Palm Akademickich (OIPA/CAMES)
Idriss Déby z żoną Hindą w towarzystwie Baracka Obamy i Michelle Obamy, 2014

Idriss Déby (wym. [iˈdʀis deˈbi]; od stycznia 2006 Idriss Déby Itno; ur. 18 czerwca 1952 w Fadzie) – polityk czadyjski, obecny prezydent Czadu oraz przewodniczący Patriotycznego Ruchu Ocalenia. Déby wywodzi się z grupy etnicznej Bidayat, będącego odłamem ludu Zaghawa. W 2006 roku dotychczasowe nazwisko uzupełnił przezwiskiem „Itno”.

Życiorys[edytuj]

Jest muzułmaninem, synem pasterza. Po ukończeniu szkoły wstąpił do szkoły oficerskiej w Ndżamenie. Stamtąd został wysłany do Francji na szkolenie, do Czadu wrócił w 1976 roku mając uprawnienia pilota zawodowego. Pozostał w wojsku w służbie prezydenta Félixa Mallouma aż do upadku władzy centralnej w 1979 roku. Swą karierę jako polityk Déby rozpoczął podczas wojny domowej w Czadzie na przełomie lat 70. i 80. Związał się wówczas z Hissènem Habré, jednym z lokalnych watażków. Gdy w 1982 roku Habré został prezydentem Czadu, w nagrodę za lojalność mianował Déby'ego dowódcą armii czadyjskiej. Déby wyróżnił się w 1984 roku rozbijając prolibijskie ugrupowania działające we wschodnim Czadzie. W 1985 r. skierowany został do Paryża na kurs do szkoły wojskowej (fr. École Militaire) a po powrocie został prezydenckim doradcą wojskowym. W 1987 roku podczas walk z siłami libijskimi w tzw. wojnie toyot zastosował taktykę, która przyniosła przeciwnikowi ciężkie straty.

Cień w kontaktach między Déby a Hissènem Habré pojawił się w 1989 roku, w związku ze wzmocnieniem gwardii prezydenckiej. Habré oskarżył wówczas Déby'ego o przygotowywanie zamachu stanu, dlatego też ten zdecydował się na ucieczkę do Libii, a następnie do Sudanu. Tam utworzył Patriotyczny Ruch Ocalenia, ugrupowanie wspierane przez rządy Libii i Sudanu, by w październiku 1989 roku rozpocząć działania zbrojne zmierzające do obalenia prezydenta. Decydujący atak rozpoczął się 10 listopada 1990, a 2 grudnia Déby przy pomocy wiernych sobie oddziałów wojska zajął stolicę Czadu, Ndżamenę i przejął władzę. Habré udał się na emigrację, najpierw do Kamerunu a potem do Senegalu.

Déby wprowadził system wielopartyjny, stanął następnie na czele rządu tymczasowego, by 28 lutego 1991 roku objąć funkcję prezydenta. Po przyjęciu w marcu 1996 roku nowej konstytucji Déby został dwukrotnie wybrany prezydentem w powszechnych wyborach w 1996 i 2001, aczkolwiek obserwatorzy międzynarodowi zwracali uwagę na liczne naruszenia procedur wyborczych i prawa. Ponieważ konstytucja z 1996 roku zawierała zapis, mówiący o tym, iż prezydent Czadu może sprawować tylko dwie pięcioletnie kadencje (nie licząc okresu sprzed przyjęcia konstytucji), w czerwcu 2005 roku przeprowadzone zostało referendum, w którym zapis ten został odrzucony. Pozwoliło to Déby'emu wziąć udział w kolejnych wyborach prezydenckich (w 2006 roku) i wygrać je.

Rządy Déby charakteru ją się symonią i nepotyzmem, gdyż na najwyższe stanowiska w państwie mianował współplemieńcami z ludu Zaghawów. W kraju zamieszkanym przez około 200 grup etnicznych, dominacja jednego (1,5% populacji) wywołała falę rebelii. Jedna z najpoważniejszych wybuchła po 2003, jako reperkusja wojny w Darfurze. Darfurscy partyzanci, którzy odnosili porażki w bitwach z sudańskim wojskiem, szukali schronienia na ziemiach Czadu. W 2005 sudański dyktator Omar al-Baszir oskarżył wtedy Deby'ego o zbrojenie sudańskich bojówek i zapowiedział mu zemstę, która przerodziła się de facto w wojnę między krajami, polegający na wspieranie wrogich bojówek rządom w Ndżamenie i Chartumie. 13 kwietnia 2006 czadyjscy partyzanci dokonali szturmu na Ndżamenę. Wówczas przed upadkiem stolicy uchronili Deby'ego francuscy żołnierze. Podobna sytuacja miała miejsce 2 lutego 2008, kiedy rebelianci otoczyli pałac prezydenta. 13 marca 2008 podpisano między Czadem i Sudanem pokój w Dakarze a oba kraje wznowiły stosunki dyplomatyczne. W lutym 2010 Czad i Sudan zawarły porozumienie o współpracy granicznej i przeciwdziałaniu buntownikom. Władze w Ndżamenie pogratulowały zwycięstwa Omarowi al-Baszirowi w wyborach powszechnych z kwietnia 2010, z kolei al-Baszir przybył w 2011 na inauguracje czwartej kadencji Déby'ego. W wyniku ocieplenia się stosunków między sąsiadami, rząd czadyjski rozpoczął pierwsze rozmowy z rebeliantami[1].

Dotychczas Déby'emu udało się przeżyć dwie próby zamachów stanu (w 2004 i 2006 roku).

Rodzina[edytuj]

Syn Idrissa Déby z pierwszego małżeństwa, Brahim, został 2 lipca 2007 roku zabity we Francji, w miejscowości Courbevoie. Według francuskiej policji zabójstwo to nie miało związku z polityką[2]. W 2012 Déby ożenił się córkę Musy Hilala, lidera sudańskich dżandżawidów.

Odznaczenia[edytuj]

  • Krzyż Wielki Międzynarodowego Orderu Palm Akademickich (OIPA/CAMES, 2013)[3]

Przypisy

  1. Chadian army clashes with rebels (ang.). 2010-04-29. [dostęp 2010-04-29].
  2. BBC NEWS | Europe | French charges over Deby killing (ang.)
  3. Le CAMES honore Idriss Deby, journaldutchad.com (fr.) [dostęp 2016-10-14]

Bibliografia[edytuj]