Ignaz Semmelweis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ignaz Semmelweis (miedzioryt z Jenő Doby, 1860)
Kolor czerwony: śmiertelność położnic w klinice 1, kolor niebieski: śmiertelność położnic w klinice 2
Wikimedia Commons

Ignacy Filip Semmelweis (węg.: Semmelweis Ignác Fülöp) (ur. 1 lipca 1818 w Budzie, zm. 13 sierpnia 1865 w Döbling koło Wiednia) – lekarz pochodzący z rodziny węgierskich Żydów, który położył podwaliny pod nową gałąź medycyny – antyseptykę, która zajmuję się kwestią niszczenia drobnoustrojów poprzez odkażanie. Znalazła ona zastosowanie w położnictwie i chirurgii. Niemniej jednak Ignaz Semmelweis nie potrafił precyzyjnie wyjaśnić mechanizmu zakażenia, w jego czasach bowiem nie znano jeszcze bakterii i wirusów. Jego teoria nie znalazła więc uznania w środowiskach lekarskich. Podchwycił ją dopiero w 1877 r., a więc już po śmierci Semmelweisa, angielski chirurg Joseph Lister, wprowadzając w szpitalach, w których pracował, dezynfekcje rąk i narzędzi chirurgicznych kwasem karbolowym[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ignaz Semmelweis był synem Józefa i Teresy Müller. Urodził się w Budzie 1 lipca 1818 r. jako piąte dziecko tegoż małżeństwa. W 1829 r. rozpoczął naukę w Katolickim Gimnazjum w Budzie. Jesienią 1837 r. zaczął studiować prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim, ale już w następnym roku z bliżej nieznanych powodów porzucił te studia na rzecz medycyny. 21 maja 1844 r. na podstawie traktatu botanicznego pod tytułem Tractatus de Vita Plantarum uzyskał tytuł doktora medycyny, zaś w 1846 r. zdobył specjalizacje w dziedzinie chirurgii i położnictwa. Niedługo potem został asystentem profesora Kleina w klinice położniczej działającej przy wiedeńskim szpitalu powszechnym. Do jego obowiązków należały tam m.in. badanie pacjentów przed obchodami profesora Kleina i nadzór nad porodami.

Przełomem w życiu prywatnym i naukowym Semmelweisa była śmierć jego najlepszego przyjaciela Jacoba Kolletschki (1847), który w podczas przeprowadzania sekcji zwłok został przypadkowo zraniony skalpelem jednego ze swoich uczniów i zmarł na skutek zakażenia. Semmelweis doszedł do wniosku, że identyczne są przyczyny gorączki połogowej, która powodowała wówczas wiele zgonów wśród kobiet[1].

W wiedeńskim szpitalu były dwie kliniki położnicze. W pierwszej odsetek zgonów wśród matek z powodu gorączki połogowej był zdecydowanie wyższy niż w drugiej. Semmelweis ustalił przyczyny tego stanu rzeczy. Stwierdził, że w klinice drugiej niska śmiertelność kobiet przy porodach wynika z tego, że lekarze i studenci pobierający tam naukę położnictwa, nie brali udziału w sekcjach zwłok i na ich dłoniach nie znajdowały się zarazki. W związku ze swoimi ustaleniami w maju 1848 r. Ignaz Semmelweis zalecił lekarzom, studentom i personelowi pierwszej kliniki stosowanie roztwór podchlorynu wapnia do mycia rąk przed wykonywaniem badań i zabiegów. Efekty okazały się pomyślne[1]. W kwietniu 1848 r. odsetek zgonów z powodu gorączki połogowej w klinice numer I wynosił 18,3%, w czerwcu tegoż roku, zatem już po wprowadzeniu obowiązku mycia rąk spadł do 2,2%, w lipcu wyniósł 1,2%, zaś w sierpniu 1,9%.

Semmelweis miał w swoim życiorysie epizod związany udziałem w wydarzeniach określanych mianem Wiosny Ludów. Mianowicie w marcu 1848 r. w czasie rewolty w Wiedniu został członkiem Gwardii Narodowej powołanej w wyniku ustępstwa za strony cesarza Ferdynanda I. W tym samym roku następował dalszy spadek odsetka zgonów kobiet przy porodach w pierwszej klinice wiedeńskiego szpitala. Wkrótce po zamieszkach w stolicy cesarstwa Habsburgów rozpoczęło się powstanie na Węgrzech. Semmelweis wprawdzie nie brał w nim udziału, ale był mu przychylny. Z tego powodu nie ufał mu jego przełożony – profesor Klein, który był konserwatystą. Tak więc 20 marca 1849 r. Semmelweis zadecydował, że nie będzie dalej pracował w wiedeńskim szpitalu powszechnym. W październiku 1850 r. powrócił w rodzinne strony, zaś w 20 maja 1851 r. podjął za darmo pracę w Szpitalu Świętego Rocha w Peszcie, gdzie objął funkcję kierownika oddziału położniczego.

W 1855 r. Semmelweis został wykładowcą teorii i praktyki położnictwa na Uniwersytecie Peszteńskim. W roku 1857 odrzucił propozycję pracy wykładowcy położnictwa na Uniwersytecie w Zurychu. 1 czerwca tegoż roku w Budzie poślubił 19-letnią Márię Weidenhoffer. Z małżeństwa tego przyszło na świat pięcioro dzieci, z których troje dożyło wieku dorosłego, ale tylko jedno z nich, córka doczekała się potomstwa. Krótko po zawarciu małżeństwa zrezygnował z funkcji kierownika oddziału położniczego Szpitala Świętego Rocha. Co ciekawe, przez sześć lat pracy Semmelweisa w tymże szpitalu, na skutek stosowania jego metod przeciwko zakażeniom zaledwie osiem kobiet(!) na 933 porody zmarło tam z powodu gorączki połogowej, co w tamtych czasach było ogromnym osiągnięciem.

Ignaz Semmelweis był autorem dwóch ważnych prac z dziedziny położnictwa. W 1858 r. na łamach założonego przez jego przyjaciela Lajosa Markusovszkiego „Dziennika Medycznego” ukazał się jego artykuł zatytułowany Etiologia gorączki połogowej. W 1861 r. w Wiedniu opublikował po niemiecku pracę pod tytułem Die Ätiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers (Etiologia, pojęcie i profilaktyka gorączki połogowej). Szczególnie ta druga publikacja spotkała się w środowisku lekarzy z dużym rozgłosem, głównie jednak negatywnym.

Lekarzom nie podobały się zalecane przez Semmelweisa metody odkażania rąk, a szczególnie jego stwierdzenie, że przenosicielami gorączki połogowej kobiet są lekarze i studenci, którzy bezpośrednio po sekcji zwłok kobiet na nią zmarłych, nie myjąc rąk, przechodzą do odbierania porodów, a także położne przechodzące bezpośrednio od kobiet chorych do zdrowych. W 1858 na wielkim kongresie ginekologii w Paryżu przewodniczący M. Dubois zdyskredytował prace Semmelweisa, stwierdzając: „nie wykluczone, że są one oparte na jakichś pożytecznych założeniach, ale poprawne ich wykonanie jest związane z takimi trudnościami, że bardzo problematyczne korzyści nie usprawiedliwiają ich stosowania”. Po atakach lekarzy odrzucających jego zalecenia, Semmelweis, nie oszczędzając w słowach, nazwał ich mordercami kobiet. W 1865 r. z powodu ataków lekarzy, którzy nie chcieli zaakceptować jego teorii, Ignaz Semmelweis popadł w stan załamania nerwowego. Stan jego zdrowia stale się pogarszał. 31 lipca trafił do szpitala psychiatrycznego w Wiedniu, gdzie 13 sierpnia 1865 r. zakończył swoje życie. Zmarł z powodu tych samych bakterii, z którymi walczył. Przyczyną śmierci była rana – zakażone skaleczenie, którego nabawił się podczas ostatniej wykonywanej przez siebie sekcji[1]. Potem pojawiały się różne rewelacje na temat jego śmierci, np. w setną jej rocznicę, w 1965 r. podana została hipoteza, że zmarł na kiłę.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Anthony Smith: Ciało. Warszawa: PZWL, 1976.