Illinois

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy stanu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Illinois
State of Illinois
stan
21. stan od 3 grudnia 1818
Ilustracja
Adler Planetarium
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: State sovereignty, national union
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Springfield
Kod ISO 3166-2 US-IL
Gubernator J. B. Pritzker (D)
Powierzchnia 149 995[1] km²
Populacja (2020)
• liczba ludności

12 812 508
• gęstość 89,4 os./km²
Strefa czasowa UTC-06:00
UTC-05:00
Języki urzędowe angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Stany Zjednoczone
Pomnik Abrahama Lincolna w Chicago.

Illinois (wymowa:/ˌɪlɪˈnɔɪ/ IL-i-noy i) – stan w Stanach Zjednoczonych, leżący w części regionu Midwest nazywanej regionem Wielkich Jezior. Graniczy od północnego wschodu z jeziorem Michigan, sąsiednie stany to Wisconsin na północy, Iowa i Missouri na zachodzie, Kentucky na południu i Indiana na wschodzie.

Jest najbardziej zaludnionym stanem Środkowego Zachodu i zajmuje szóste miejsce pod względem liczby ludności. Stolicą stanu jest Springfield. Blisko 10 milionów mieszkańców zamieszkuje Chicago, które jest trzecim co do wielkości obszarem metropolitalnym w Stanach Zjednoczonych[2]. Znaczna część obszaru stanu pozostaje wiejska i słabo zaludniona[3].

Illinois ma drugie najbardziej ruchliwe lotnisko w kraju i drugą co do wielkości sieć kolejową z prawie 7 tys. mil. Stan ma największą liczbę autostrad międzystanowych na prawie 2200 mil, a także ponad 1100 mil żeglownych dróg wodnych[3].

Z Illinois pochodziło czterech prezydentów Stanów Zjednoczonych: Abraham Lincoln, Ulysses S. Grant, Ronald Reagan i Barack Obama[4].

W stanie tym żyje drugie co do wielkości w USA skupisko Polaków (około miliona[5]).

Symbole stanu[edytuj | edytuj kod]

  • Dewiza: Stanowa suwerenność – narodowa jedność
  • Przydomek: Prairie State (Stan Prerii), The Land of Lincoln (Ziemia Lincolna)
  • Symbole: kwiat: fiołek; ptak: kardynał; drzewo: dąb biały.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1673 – dotarli tu francuscy odkrywcy o. Jacques Marquette i Louis Jolliet
  • 1699 – Francuzi odkryli indiańskie przedkolonialne miasto Cahokia
  • 1763 – Illinois przeszło na własność Wielkiej Brytanii
  • 1809 – powstało Terytorium Illinois z gubernatorem Ninianem Edwardsem
  • 1812 – w czasie wojny z Indianami nastąpiła ewakuacja niewielkiego Fortu Dearborn (dzisiaj w centrum Chicago), ale załoga została zmasakrowana w pobliżu przez Indian ze szczepu Potawatomi
  • 1818 – Illinois jako 21. stan dołączyło do Unii
  • 1825 – otwarcie kanału Erie
  • 1837 – Chicago otrzymało prawa miejskie. Liczyło 4 tys. mieszkańców
  • 1845 – Galena, krajowy ośrodek wydobycia ołowiu, stała się największym miastem stanu
  • 1858 – w szeregu debat publicznych zdobył popularność adwokat ze Springfield, Abraham Lincoln
  • 1865 – pogrzeb Lincolna w Springfield
  • 1871 – Wielki Pożar w Chicago pochłonął większość miasta
  • 1893 – Wystawa Światowa w Chicago zmieniła oblicze miasta
  • 1900 – rzeka Chicago zmieniła swój bieg i zamiast nieść zanieczyszczenia metropolii do Jeziora Michigan, niosło je odtąd do Mississippi i Zatoki Meksykańskiej
  • 1942 – 2 grudnia na University of Chicago dokonano pierwszej reakcji atomowej
  • 1968 – studenckie zamieszki w Chicago
  • 1974 – zakończono budowę Sears Tower, wówczas najwyższego budynku na świecie
  • 1992 – kanały komunikacyjne pod miastem zalane zostały wodami rzeki Chicago
  • 2001 – Boeing przeniósł siedzibę z Seattle do Chicago

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Typowa geografia kamiennych wąwozów zalesionych koryt rzek w Illinois, Shawnee National Forest

Powierzchnia Illinois jest mocno wypłaszczona, a najwyższym wzniesieniem jest Kopiec Karola (376 m n.p.m.) leżący w północno–zachodnim rogu stanu. Prawie całą zachodnią granicę stanu wyznacza rzeka Missisipi.

System śródlądowych dróg wodnych stanu łączy Wielkie Jeziora z rzeką Missisipi i Ohio, łącząc środkowe Stany Zjednoczone z Oceanem Atlantyckim i Zatoką Meksykańską[3].

Stan Illinois podzielony jest na 102 hrabstwa, z których największym, zarówno pod względem ludności, jak i powierzchni, jest hrabstwo Cook, na terenie którego położona jest większość aglomeracji Chicago.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku
Rozmieszczenie ludności w Illinois

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Illinois liczy 12 812 508 mieszkańców, co oznacza spadek o 18 124 (-0,1%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010, oraz wzrost o 393 215 (3,2%) w porównaniu ze spisem z roku 2000[6]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 5,9% populacji, 22,2% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,9% ludności stanu stanowią kobiety[7].

Język[edytuj | edytuj kod]

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są[8]:

Rasy i pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

W 2019 roku 71,4% mieszkańców stanowiła ludność biała (60,7% nie licząc Latynosów), 14,1% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 5,7% to Azjaci, 2,8% miało rasę mieszaną, 0,26% to rdzenna ludność Ameryki, 0,04% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 17,5% ludności stanu[9].

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (16,4%), meksykańskiego (13,6%), afroamerykańskiego, irlandzkiego (10,9%), polskiego (6,6%), angielskiego (5,5%) i włoskiego (5,5%). Obecne są także duże grupy osób pochodzenia „amerykańskiego” (439,5 tys.), szwedzkiego (244,6 tys.), hinduskiego (242,8 tys.), francuskiego (235,7 tys.), szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (212,1 tys.), portorykańskiego (207,1 tys.), norweskiego (146,6 tys.), holenderskiego (145,9 tys.), chińskiego (141,4 tys.), afrykańskiego subsaharyjskiego (127 tys.), filipińskiego (126,6 tys.), arabskiego (110,3 tys.) i rosyjskiego (107,8 tys.)[10].

Większe miasta[edytuj | edytuj kod]


Chicago
Chicago
Aurora
Aurora

Lp. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców (2019)[11]

Naperville
Naperville
Rockford
Rockford

1 Chicago Cook 2 693 976
2 Aurora Kane 197 757
3 Naperville DuPage 148 449
4 Joliet Will 147 344
5 Rockford Winnebago 145 609
6 Springfield Sangamon 114 230
7 Elgin Kane/Cook 110 849
8 Peoria Peoria 110 417
9 Champaign Champaign 88 909
10 Waukegan Lake 86 075

Religia[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze zielonoświątkowego megakościoła City First Church w Rockford.

Struktura religijna w 2014 roku[12]:

Illinois ma czwartą co do wielkości populację katolików w USA, z najsilniejszą koncentracją w Chicago, a Kościół katolicki pozostaje największą pojedynczą organizacją.

Nurt kościołów ewangelikalnych obejmuje lokalne kościoły bezdenominacyjne (np. Willow Creek Community Church), Południową Konwencję Baptystów, Kościół Luterański Synodu Missouri, Kościoły zielonoświątkowe, Kościoły Chrystusowe i wiele mniejszych grup liczących mniej niż 100 tys. członków.

Protestantyzm głównego nurtu reprezentowany jest głównie przez Zjednoczony Kościół Metodystyczny, Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce, Zjednoczony Kościół Chrystusa i Kościół Prezbiteriański USA. Czarni protestanci to przeważnie różne kościoły baptystyczne[13].

Chicago posiada drugą co do wielkości, po Nowym Jorku, społeczność muzułmańską w Stanach Zjednoczonych[14]. Szacuje się, że metropolię Chicago zamieszkuje ponad 350 tysięcy wyznawców islamu[15].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kolejowa grupa odstawcza w Chicago.
Pola kukurydzy w hrabstwie Champaign.

Ze względu na swoje centralne położenie i rozległą sieć transportową, Illinois odgrywa ważną rolę w gospodarce kraju. Jest kluczowym węzłem transportu ropy naftowej i gazu ziemnego w całych Stanach Zjednoczonych. Stan jest głównym producentem energii elektrycznej i ma największą liczbę elektrowni jądrowych w kraju[3].

Przemysł i bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Przemysł chemiczny, maszynowy oraz spożywczy i napojów mają największy udział w wytwarzaniu produktu krajowego brutto (PKB) stanu. Inne ważne gałęzie przemysłu obejmują rafinację ropy naftowej, wydobycie węgla i produkcję metali pierwotnych[3].

Illinois posiada drugie po Montanie, co do wielkości szacowane zasoby węgla w kraju. Jest też drugim po Wirginii Zachodniej producentem węgla kamiennego. Stan posiada czwartą co do wielkości zdolność rafinacji ropy naftowej, jednak wydobycie i stan zasobów pozostają skromne[3].

Energia[edytuj | edytuj kod]

W 2019 r. 54% energii elektrycznej w stanie Illinois wytwarzało 6 stanowych elektrowni jądrowych z 11 reaktorami. Elektrownie węglowe były drugim co do wielkości dostawcą energii elektrycznej w Illinois w ciągu ostatniej dekady. Jednak udział węgla konsekwentnie zmniejsza się wytwarzając 27% energii w 2019 roku. Za pozostałą produkcję energii elektrycznej w stanie odpowiadają głównie gaz ziemny i energia wiatrowa[3].

Rolnictwo i hodowla[edytuj | edytuj kod]

Około 75% powierzchni stanu jest wykorzystywana w celach rolniczych[4]. Soja i kukurydza, najważniejsze uprawy w stanie, stanowią surowiec dla wielu zakładów produkujących etanol i biodiesel[3].

  • uprawy – kukurydza, soja, pszenica, dynia, ziemniaki
  • hodowla – trzoda chlewna, bydło mleczne, drób[16]

Handel[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Interesujące miejsca[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps, citypopulation.de [dostęp 2019-01-20].
  3. a b c d e f g h Illinois - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2021-06-09].
  4. a b Sarah Clarke, 10 Things to Know About Illinois, US News, 2018 [dostęp 2021-06-07] (ang.).
  5. Poles in the U.S.
  6. Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020, 2020 Census Apportionment Results [dostęp 2021-06-15].
  7. U.S. Census Bureau QuickFacts: Illinois; United States, www.census.gov [dostęp 2021-06-15] (ang.).
  8. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-20].
  9. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP05), data.census.gov [dostęp 2021-06-15].
  10. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP02), data.census.gov [dostęp 2021-06-15].
  11. Biggest Cities in Illinois, www.biggestuscities.com [dostęp 2021-06-07].
  12. Adults in Illinois. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-14].
  13. a b Illinois - Religious Traditions, 2010, www.thearda.com [dostęp 2021-06-07].
  14. Muslim Estimate Metro Areas (2010) - QuickLists, www.thearda.com [dostęp 2021-06-07].
  15. Study Shows Islamophobia Is Rising In The U.S. Same For Chicago, Some Say, WBEZ Chicago, 3 maja 2019 [dostęp 2021-06-07] (ang.).
  16. Top 10 Illinois Agricultural Commodities - Farm Flavor, farmflavor.com [dostęp 2021-06-09].