Instytut Agronomiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Instytut Agronomiczny i Leśniczy[1] – uczelnia rolnicza powołana w 1816 r. we wsi Marymont koło Warszawy (w 1916 r. włączonej do miasta) – pierwsza wyższa szkoła rolnicza na ziemiach polskich i jedna z pierwszych w Europie. Protoplasta dzisiejszej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Uczelnia powstała pod zaborem rosyjskim z inicjatywy Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego i początkowo występowała pod nazwą Szkoły Agronomicznej. Inicjatorami jej założenia byli Stanisław Staszic, Tadeusz Mostowski, Stanisław Kostka Potocki, Franciszek Drucki-Lubecki oraz namiestnik Królestwa Polskiego Józef Zajączek. Ułożyli oni projekt naukowego zakładu rolniczego pozyskując konieczną do ustanowienia szkoły aprobatę cara pełniącego wówczas funkcję króla polskiego Aleksandra I, który dekretem z 23 września (5 października) 1816 roku powołał do życia nowy instytut. Na jego utrzymanie oraz dalszy rozwój przeznaczył on dobra rządowe Marymont z Bielanami i folwarkami (Ruda, Wawrzyszew, do których później dołączono jeszcze folwark Buraków wraz z cegielnią[1].

Na pierwszego dyrektora wyznaczony został Jerzy Beniamin Flatt, który wysłany został do Niemiec oraz Szwajcarii dla zwiedzenia istniejących tam od niedawna rolniczych zakładów naukowych, mianowicie w Hofwylu istniejącej od r. 1804 szkoły rolniczej pod kierunkiem Emmanuela Fellenberga, oraz do Möglin, gdzie w r. 1807 słynny Albrecht Thaer, zwany ojcem rolnictwa naukowego, otworzył zakład rolniczy[1]. Oficjalne otwarcie uczelni nastąpiło w 1820, ale pod inną, ostateczną już nazwą – Instytut Agronomiczny[1].

Siedzibą Instytutu był dawny pałacyk Marii Kazimiery, żony Jana III Sobieskiego. Na parterze budynku zlokalizowano kaplicę, a na piętrze – gabinety. Plan przebudowy i przystosowania budynku do potrzeb Instytutu przygotował architekt Antonio Corazzi, który zaprojektował też gmach główny szkoły.

Instytut Agronomiczny składał się początkowo z jednej klasy, która kształciła przyszłych ekonomów i zarządców większych dóbr. W 1822 nastąpiła reorganizacja Instytutu. Od tej pory uczelnia prowadziła kształcenie na dwóch poziomach nauczania: wyższym (dla przyszłych ekonomów i zarządców dóbr oraz synów właścicieli ziemskich) oraz elementarnym (dla przyszłych kwalifikowanych robotników – parobków, owczarzy, gorzelnianych itp.).

Nauka w klasie niższej odbywała się wyłącznie w sposób praktyczny i trwała jeden rok. W klasie wyższej nauka trwała początkowo, do 1825, również jeden rok, później przedłużono ją do dwóch lat. Przyjmowano do niej tylko kandydatów, którzy ukończyli szkoły wydziałowe lub cztery klasy szkoły wojewódzkiej. W latach 1822–1830 kształciło się w niej 122 uczniów, całkowity zaś kurs nauki ukończyło 72. Byli to przeważnie synowie drobnej szlachty zagonowej.

W 1824 nastąpiła kolejna reorganizacja Instytutu, w wyniku której zniesiono klasę niższą, otwierając na jej miejsce tzw. szkołę wiejską, przeznaczoną dla ubogich dzieci, oraz przyłączono do Instytutu nowo otwartą Szkołę Weterynarii. Do szkoły wiejskiej przyjmowano chłopców w wieku od 12 do 20 lat. Nauka trwała od 6 do 8 lat. Uczniowie musieli zapracować na swoje utrzymanie. Natomiast do Szkoły Weterynarii przyjmowano uczniów znających zaledwie sztukę czytania, pisania i cztery działania arytmetyczne. Nauka trwała dwa lata i ograniczała się w zasadzie do leczenia i kucia koni. W latach 1826–1830 ukończyło w niej naukę 12 słuchaczy.

W wyniku upadku powstania listopadowego władze rosyjskie zamknęły wszystkie szkoły wyższe i zawodowe w Królestwie Polskim, w tym Instytut Agronomiczny, który został przywrócony do życia w 1836. Do 1840 szkołę ukończyło 92 uczniów.

W 1840 uczelnię zreorganizowano przez dodanie wydziału leśnego i przekształcenie jej w Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Od tej pory Instytut przyjmował kandydatów wyłącznie po ukończeniu przynajmniej sześciu klas gimnazjum. W tym okresie dyrektorem Instytutu był Michał Oczapowski, a następnie Seweryn Zdzitowiecki, zaś jednym z jego uczniów – Adam Asnyk. W 1857 Instytut znowu przeszedł reorganizację. Od tej pory przyjmowano do niego absolwentów gimnazjów i wyższych szkół realnych, a naukę w nim przedłużono do trzech lat. W latach 1841–1861 oddział rolny ukończyło 1287 uczniów, a leśny – 288. W Instytucie kształciła się młodzież ze sfer urzędniczych, ze środowisk szlachty zagrodowej oraz inteligencji miejskiej.

W 1861 w wyniku reorganizacji szkolnictwa Instytut ostatecznie zamknięto przenosząc jego zasoby i wyposażenie do nowo utworzonego Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego w Puławach (ówczesnej Nowej Aleksandrii). Ostatnim dyrektorem uczelni był Stanisław Przystański[1].

Dawne zabudowania Instytutu Agronomicznego zostały przekształcone w koszary kawalerii, a w 1954, po kilkakrotnej w międzyczasie zmianie użytkowników i po zniszczeniach wojennych, zostały rozebrane. Zachowała się jedynie dawna kaplica uczelniana, rozbudowana, przebudowana i przekształcona w kościół pw. Matki Boskiej Królowej Polski, prowadzony przez Zgromadzenie Ojców Marianów.

Program nauczania[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym okresie działalności program obejmował[1]:

  • 1) Chemię praktyczną i techniczną, klasyfikacja i skład różnych rodzajów gruntu, roślin, nawozu, z ich zastosowaniem do wyrobu spirytusu, octu, piwa, oleju, mydła.
  • 2) Fizykę, naukę o działaniu ciepła, światła, elektryczności, powietrza i wody; naukę o meteorologii oraz początki mechaniki.
  • 3) Botanikę i fizjologię roślin.
  • 4) Mineralogię czyli wyszczególnienie kopalnych przedmiotów, jak oto: różnyoh soli i rud kruszcowych, mających dodatnie lub ujemne dla rolnictwa znaczenie.
  • 5) Miernictwo teoretyczne i praktyczne, niwelację.
  • 6) Budownictwo wiejskie.
  • 7) Rolnictwo, a więc znajomc6ó gruntów, ich uprawę, następstwo plonów, oprawę łąk.
  • 8) Chów zwierząt domowych, to jest koni, bydła, owiec, świń, drobin, rybactwo i pszozelniotwo.
  • 9) Znajomośó składu ciała zwierząt, sposoby niesienia pomocy w najczęściej się przytrafiająoych chorobach zwierząt, naukę kucia koni, puszczania krwi, robienia zawłok i t.d.
  • 10) Rysunki machin, budynków, map gospodarskich.
  • 11) Leśnictwo w ogólnym zarysie.

Absolwenci[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: „Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana”, tom XXXI, hasło „Instytut Agronomiczny i Leśniczy”.. Warszawa: Drukarnia Tadeusza Jezierskiego, 1902, s. 14-17.
  • Kaczorowski B. (red.), Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, ​ISBN 83-01-08836-2​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]