Irena Kosmowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Irena Kosmowska
Irena Kosmowska.jpg
Irena Kosmowska
Data i miejsce urodzenia 20 grudnia 1879
Warszawa
Data i miejsce śmierci 21 sierpnia 1945
Berlin
Przynależność polityczna PSL „Wyzwolenie”, SL, SL „Roch”
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu I klasy
Tablica upamiętniająca Irenę Kosmowską na ul. Nowogrodzkiej 42 w Warszawie

Irena Kosmowska (ur. 20 grudnia 1879 w Warszawie, zm. 21 sierpnia 1945 w Berlinie) – polska działaczka niepodległościowa, ludowa i oświatowa, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I i II kadencji w II RP. Nie należy jej mylić z jej matką, Ireną W. Kosmowską, również znaną działaczką społeczną.

Życiorys[edytuj]

Urodziła się w rodzinie inteligenckiej, była córką Wiktoryna i Ireny. Uczyła się początkowo w domu, a od 1898 w szkole gospodarczej dla córek ziemiańskich w Kuźnicach Od 1905 do 1908 studiowała na uniwersytecie we Lwowie. Od 1908 do 1915 była współredaktorką „Zarania”, gdzie publikowała pod pseudonimem Jasiek z Lipnicy. Od 1912 była członkinią Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Związana m.in. z Towarzystwem Kółek Rolniczych im. S. Staszica, zajmowała się m.in. popularyzacją spółdzielczości wiejskiej. Sekretarz redakcji tygodnika „Zaranie”. Dzięki jej pomysłowi i wysiłkom powstała szkoła dla dziewcząt w Krasieninie.

Aktywna w ruchu niepodległościowym – brała udział m.in. w powołaniu KTSSN, włączyła się w działania Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 1915 była więziona w Moskwie. W 1916 była członkiem Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny[1].

W 1918 przystąpiła do PSL „Wyzwolenie”. W listopadzie tego samego roku była wiceministrem propagandy[potrzebny przypis] i opieki społecznej[2] w rządzie Ignacego Daszyńskiego.

W 1919 z ramienia PSL „Wyzwolenie” została posłem. Reprezentowała Polskę w Międzynarodowej Unii Parlamentarnej. Była przeciwniczką dwuizbowego parlamentu. Mandat pełniła do 1930. Została wtedy skazana na pół roku więzienia za wystąpienie przeciwko Józefowi Piłsudskiemu. W 1931 w wyniku zjednoczenia ugrupowań ludowych została członkinią Stronnictwa Ludowego, gdzie zasiadała w radzie naczelnej. Redagowała także „Zielony Sztandar”. Jako jedna z 10 posłów na Sejm Ustawodawczy z województwa lubelskiego, była członkiem Wojewódzkiego Komitetu Obrony Narodowej w Lublinie w 1920[3].

W 1932 współorganizowała Towarzystwo Oświaty Demokratycznej „Nowe Tory”. Była też członkinią Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela, a także Czerwonej Pomocy w Polsce.

Podczas II wojny światowej uczestniczyła w działaniach podziemnego ruchu ludowego (SL „Roch”). Aresztowana została w nocy z 18 na 19 lipca 1942 przez gestapo. Więziona była początkowo na Pawiaku, a następnie w Berlinie (Moabit), gdzie zmarła 21 sierpnia 1945 wskutek ran, jakie odniosła kilka miesięcy wcześniej podczas bombardowania miasta. Pochowana została w 1961 na cmentarzu wojskowym na Powązkach.

Została pośmiertnie odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu I klasy.

Przypisy

  1. Adam Miodowski, Działalność polityczno-wojskowa polskich kręgów proaktywistycznych w Rosji w okresie międzyrewolucyjnym (marzec–listopad 1917 r.), w: „Białostockie Teki Historyczne”, t. 8/2010, s. 109.
  2. zob. Słownik biograficzny
  3. Obrona państwa w 1920 roku, Warszawa 1923, s. 419.

Bibliografia[edytuj]

  • Hasło w encyklopedii WIEM
  • Encyklopedia Powszechna PWN, tom 2
  • Praca zbiorowa pod redakcją Mariana Wojtasa Słownik biograficzny Żołnierzy Batalionów Chłopskich IV Okręg Lublin, s. 267. Stowarzyszenie byłych Żołnierzy Batalionów Chłopskich, Lublin 1998. ​ISBN 83-85223-60-6
  • Hanna Michalska: Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939–1945; poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 201–202. ISBN 83-06-01195-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]