Ireneusz z Lyonu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Ireneusz z Lyonu
Saint Irenaeus.jpg
Data urodzenia ok. 140
Smyrna
Data śmierci ok. 202
Lyon
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data kanonizacji 1922
przez Benedykta XV
Wspomnienie 28 czerwca
Atrybuty mitra i pastorał
Patron Lyonu i archidiecezji lyońskiej, parafii w Marsylii i w Częstochowie
Szczególne miejsca kultu Lyon
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Ireneusz z Lyonu, łac. Irenaeus, gr. Eirenaios, (ur. ok. 140 w Smyrnie, w Azji Mniejszej, zm. ok. 202 w Lyonie) – biskup Vienne, teolog, apologeta, ojciec Kościoła, męczennik i święty Kościoła katolickiego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wychował się w Smyrnie (obecnie Izmir). Był uczniem św. Polikarpa, jednego z Ojców Apostolskich. Około 178 roku, za czasów panowania cesarza Marka Aureliusza, już jako biskup Vienne, został po śmierci bpa Potyna najpierw administratorem, następnie biskupem Lyonu (łac. Lugdunum).

Według tradycji uformowanej w VI wieku miał ponieść śmierć męczeńską w czasie prześladowań za Septymiusza Sewera (202)[1].

Nauczanie[edytuj | edytuj kod]

Kontekst jego nauczania stanowiły liczne sekty gnostyckie, z którymi polemizował w Adversus heareses. Najbardziej znaną wizją teologiczną biskupa Lionu, była tzw. teoria rekapitulacji – odnowienia i zebrania całego stworzenia w Chrystusie jako Głowie (por. Ef 1,10).

Nauczał, podobnie jak wielu Ojców Kościoła, np. Grzegorz z Nyssy i Atanazy Wielki, że Adam i Ewa stworzeni byli w swego rodzaju dziecięcej niewinności, bez pożądliwości i dorosłego rozeznania. Stąd za upadek trzeba bardziej winić złośliwość kusiciela niż ich. Wygnanie przez Boga z raju nie wynikało z chęci pozbawienia ich dostępu do drzewa życia, lecz z miłosierdzia. Bóg chciał zachować pierwszych rodziców od trwania w grzechu, który mógł stać się wieczny i nieuleczalny. Wygnanie miało ich otrząsnąć z pychy. Ich śmierć fizyczna, poprzez rozwiązanie ciała, miała położyć kres grzechowi. Odkupienie dokonane przez Chrystusa było bardziej wyzwoleniem ludzkości z tego czasu pokuty i nawrócenia, niż ekspiacją wobec Boga[2][3].

Działalność teologiczna[edytuj | edytuj kod]

Greckie oryginały jego najważniejszego dzieła, w 5.księgach, zaginęły. Zachowały się ich przekłady na łacinę zatytułowane "Adversus haereses" (Przeciw herezjom). Powstały w latach 180-185. Polemizował w nich z gnostycyzmem. Wiedzę na temat gnostyków czerpał z dzieł, które zaginęły. W roku 1526 „Adversus haereses” wydał Erazm z Rotterdamu. Współczesne wydanie krytyczne zostało dokonane w ramach serii Sources chrétiennes.

Razem z innymi biskupami napisał list do biskupa Rzymu, Wiktora, w sprawie daty obchodzenia świąt Wielkanocy. Ireneuszowi Kościół zawdzięcza wypracowanie pojęcia Tradycji i sukcesji apostolskiej. Biskup ten sporządził listę biskupów Rzymu poczynając od św. Piotra a kończąc na Eleuteriuszu. Uznawał prawo prymatu biskupa Rzymu nad biskupami innych metropolii. Z prac Ireneusza zachował się także "Dowód prawdziwości nauki apostolskiej", w przekładzie na język ormiański. Inne dzieła, które wymienia Euzebiusz z Cezarei, nie dotrwały do naszych czasów. Wyznawał poglądy millenarystyczne.

Wydania krytyczne dzieł[edytuj | edytuj kod]

  • Adversus haereses (Przeciw herezjom) – wydali A. Rousseau i L. Doutreleau.
    • t. I – SCh 263 i 264
    • t. II – SCh 293 i 294
    • t. III – SCh 210 i 211 (Paryż 1974)
    • t. IV – SCh 100 (2 części)
    • t. V – SCh 152 i 153

Polskie przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • Bóg w Ciele i Krwi. Hans Urs von Balthasar (wybór i opracowanie). Wincenty Myszor (przekład z j. niem, łac., greck.), wydawnictwo "M" BOK 16, Kraków 2001, s. 140.
  • Chwałą Boga żyjący człowiek. Jean Comby i Donna Singles (wybór i komentarz). Ks. Wincenty Myszor (przekład), Społeczny Instytut Wydawniczy "Znak" Seria "Żywa Wiara" 19, Kraków 1999, s. 111.
  • Wykład nauki apostolskiej. Wincenty Myszor (wstęp, przekład i opracowanie), Wydawnictwo WAM ŹMT 7, Kraków 1997, s. 115.

Kościół w Lyonie oddaje cześć św. Ireneuszowi jako doktorowi Kościoła i swemu głównemu patronowi. Święty Ireneusz jest również patronem archidiecezji lyońskiej oraz parafii w Marsylii i w Częstochowie.

W ikonografii jest przedstawiany w stroju biskupa rytu rzymskiego z mitrą i pastorałem.

Kult na cały Kościół rozszerzył papież Benedykt XV w roku 1922[4].

Wspomnienie liturgiczne św. Ireneusza w Kościele katolickim obchodzone jest 28 czerwca (w polskim Kościele katolickim ma rangę wspomnienia obowiązkowego)[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ireneusz, bp Vienny i Lyonu w: Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. J. M. Szymusiak SJ, M. Starowieyski (oprac. ). Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1971, s. 206-207.
  2. Adversus heareses, III, 22-23; IV, 40; por. J. Daniélou, Sacramentum futuri. Études sur les origines de la typologie biblique, Paryż 1950, s.25-26
  3. H. Pietras SJ: Pierwszy grzech ludzi według św. Ireneusza. s. 33-39.
  4. Święty Ireneusz, biskup i męczennik na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 27.05.2010]
  5. Kalendarz liturgiczny diecezji polskich, Stan na 30 października 2011 (pol.). KKBiDS. [dostęp 2012-03-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pietras H. SJ: Pierwszy grzech ludzi według św. Ireneusza (Adv Haer V,23-1-2). W: Grzech Pierworodny. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1999, s. 25-39, seria: Źródła Myśli Teologicznej 12.
  • St. Irenaeus (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-06-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]