Irlandzka Armia Republikańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Irlandzkiej Armii Republikańskiej. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Ira.

Irlandzka Armia Republikańska (ang. Irish Republican Army, IRA, irl. Óglaigh na hÉireann) – tajna irlandzka organizacja wojskowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Oddział IRA w 1921 roku

Powstała w wyniku fuzji Irlandzkich Ochotników z Irlandzką Armią Obywatelską w 1916 roku[1]. Po zakończeniu powstania wielkanocnego stanowiła wojskowe skrzydło irlandzkiego ruchu niepodległościowego[1]. Celem formacji było wówczas odłączenie Irlandii od Wielkiej Brytanii[1]. W latach 1919-1921 IRA prowadziła z Brytyjczykami wojnę o niepodległość[2]. Niepodległość Irlandii stała się faktem w 1921 roku[1]. Poza granicami państwa irlandzkiego znalazła się Irlandia Północna[1]. Celem IRA stało się zjednoczenie regionu z resztą Irlandii[1].

W 1922 roku doszło do podziału IRA. Część członków formacji przystąpiła do regularnego irlandzkiego wojska. Część domagając się rewizji brytyjsko-irlandzkiego traktatu z 1921 roku, wywołała wojnę domową. Radykalne skrzydło IRA określane było jako nieregularna IRA[2]. W 1923 roku wojna zakończyła się porażką nieregularnej IRA[2]. Formacja powróciła do nazwy Irlandzka Armia Republikańska i zaangażowała się w działalność polityczną w Irlandii i Irlandii Północnej[2]. Politycznym skrzydłem ugrupowania była partia Sinn Féin[2].

W latach 30. członkowie IRA brali udział w hiszpańskiej wojnie domowej. Poparli w niej republikanów[3].

W trakcie II wojny światowej podjęła się nieudanej współpracy z III Rzeszą[2].

Uzbrojeni bojownicy IRA

IRA rozpadła się w 1969 roku[4]. Większość dotychczasowego kierownictwa IRA przystąpiło do Oficjalnej IRA (OIRA), grupa zajęła umiarkowane pozycje[5]. Radykalni rozłamowcy założyli Prowizoryczną IRA (PIRA)[4] która zdominowała irlandzki ruch republikański[4]. Członkowie Oficjalnej i Prowizorycznej IRA wzajemnie się zwalczali[4].

30 stycznia 1972 roku brytyjskie służby krwawo stłumiły protest republikanów w Londonderry. W masakrze zginęło 13 osób[1]. Wydarzenie, które przeszło do historii jako krwawa niedziela[1] zaostrzyło konflikt w Irlandii Północnej[1]. Prowizoryczna IRA rozpętała serię zamachów terrorystycznych, których obiektem stali się brytyjscy policjanci, żołnierze, urzędnicy i lojaliści[1]. W kolejnych latach z PIRA wyłamały się Kontynuacja IRA (CIRA) i Prawdziwa Irlandzka Armia Republikańska (RIRA)[1].

W latach 90. RIRA rozpoczęła negocjacje pokojowe[4]. 23 października 2001 roku RIRA ogłosiła całkowite rozbrojenie, nie przedstawiając jednak żadnych dowodów na jego dokonanie[4]. Grupa zaprzestała działalności militarnej, jej członkowie kontynuowali działalność przestępczą. 28 lipca 2005 roku RIRA ogłosiła zakończenie walki zbrojnej i zapowiedziało kontynuowanie walki tylko metodami politycznymi[4]. We wrześniu 2005 roku zakończył się proces rozbrojenia RIRA kontrolowany przez Międzynarodową Niezależną Komisję Rozbrojeniową[4].

Działalność terrorystyczną kontynuują CIRA i RIRA[4].

Pomnik poświęcony bojownikom IRA z lat 1916–1921 w Athlone

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Była formacją nacjonalistyczną o lewicowym zabarwieniu[2]. Do 1921 roku jej celem było wyzwolenie Irlandii spod rządów brytyjskich. Od 1921 roku natomiast zjednoczenie Irlandii Północnej i Irlandii[2].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k Terroryzm s. 63-66
  2. a b c d e f g h Irlandzka Armia Republikańska (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-09-14].
  3. The IRA's foreign connections (ang.). news.bbc.co.uk. [dostęp 2017-09-14].
  4. a b c d e f g h i Alicja Stańco: The troubles. Terroryzm w Ulsterze: po dwóch stronach barykady (pol.). researchgate.net. [dostęp 2017-09-13].
  5. Official Irish Republican Army (ang.). web.stanford.edu. [dostęp 2017-09-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wilhelm Dietl, Rolf Tophoven, Kai Hirschmann: Terroryzm. Warszawa: 2012. ISBN 9788301160197.