Irlandzka Armia Republikańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Irlandzka Armia Republikańska, IRA (ang. Irish Republican Army, IRA; irl. Óglaigh na hÉireann, czyli Irlandzcy Ochotnicy) – organizacja zbrojna początkowo walcząca o niepodległość Irlandii, a od 1921 o przyłączenie Irlandii Północnej do Irlandii. Politycznym ramieniem organizacji przez wiele lat była legalnie działająca partia Sinn Féin[1].

Historia[edytuj]

Powstanie IRA[edytuj]

Irlandzka Armia Republikańska nieformalnie powstała po nieudanym powstaniu wielkanocnym z kwietnia 1916 roku w wyniku przekształcenia Irlandzkich Ochotników (zachowała jednak irlandzką nazwę ochotników – Óglaigh na hÉireann). Twórcą IRA był Michael Collins, który zamierzał stworzyć oddziały, będące w stanie przetrwać w starciu z wielokrotnie silniejszymi wojskami British Army, dzięki zastosowaniu taktyki partyzanckiej.

Latem 1919 roku licząca 15 tysięcy ludzi armia republikańska zaczęła walkę przeciwko 50 tys. brytyjskich żołnierzy, których dodatkowo wspomagali liczni Ochotnicy Ulsterscy. W chwili ogłoszenia Irlandii republiką z inicjatywy nacjonalistów z Sinn Féin publicznie ogłoszono utworzenie irlandzkich sił zbrojnych znanych pod nazwą Irlandzka Armia Republikańska[2].

Irlandzka wojna o niepodległość trwała dwa lata. IRA atakowała żołnierzy z zasadzek, zabijała agentów brytyjskiej policji oraz Irlandczyków współpracujących z Brytyjczykami. Władze brytyjskie odpowiedziały terrorem. Wojna zakończyła się w lipcu 1921 roku podpisaniem traktatu (Treaty), na mocy którego 26 południowych hrabstw Irlandii stało się brytyjskim dominium. Decyzję o losie 6 hrabstw północnych pozostawiono na później. Jednym z sygnatariuszy traktatu był Michael Collins, a większość żołnierzy IRA uznało go, mimo że jego warunki dalekie były od tego, o co walczyli. Ich stanowisko poparła też znaczna część społeczeństwa[1][2].

Rozłamy[edytuj]

Ostatnia strona traktatu z podpisami
 Osobny artykuł: irlandzka wojna domowa.

Część członków IRA nie zgodziła się na traktat. Wywołało to rozłam. Popierający traktat bojownicy IRA stali się armią Wolnego Państwa Irlandzkiego, zaś przeciwnicy traktatu, określani jako IRA antytraktatowa, postanowili walczyć o pełną niepodległość 32 irlandzkich hrabstw. Gdy nie zdołali uzyskać wystarczającego poparcia w wyborach, wszczęli wiosną 1922 roku wojnę domową. W trwających trochę ponad rok walkach zginęło około tysiąca ludzi. Wśród zabitych był Michael Collins, zastrzelony przez przeciwników traktatu[1][2].

IRA przegrała wojnę domową, ale nie wyzbyła się myśli o zjednoczeniu Irlandii i kontynuowała swoją działalność. Jednym z jej czołowych działaczy 20-lecia międzywojennego był m.in. Seán MacBride odznaczony później Pokojową Nagrodą Nobla. Pomimo stopniowego spadku wpływów organizacja była w stanie kontynuować swoją zbrojną działalność – w roku 1937 organizacja próbowała zabić w Belfaście króla Jerzego VI a w 1939 przeprowadziła serię zamachów bombowych w Wielkiej Brytanii. Dwóch członków IRA zostało za nie skazanych na śmierć. Duże znaczenie w spadku wpływów IRA miał też kryzys ideologiczny w formacji – członkowie grupy nie znaleźli na irlandzkiej scenie politycznej swojego miejsca a jedynie popierali w zależności od okresu różne ugrupowania prawicowe czy lewicowe[1][2].

Podczas II wojny światowej IRA podjęła współpracę z III Rzeszą, ale bez istotniejszych efektów[1]. W 1942 roku IRA wykorzystując trwającą wojnę rozpoczęła w Irlandii Północnej antybrytyjską kampanię wojskową. Batalia okazała się porażką a organizacja pod koniec wojny doznała dużych strat zarówno ze strony rządu Wielkiej Brytanii jak i Irlandii[2].

IRA swój potencjał i poparcie odzyskała w latach 50 dzięki nieugiętej polityce Brytyjczyków co do planów zjednoczenia Irlandii Północnej z resztą kraju[2]. Pod koniec dekady armia republikańska przeprowadziła kilkuletnią ofensywę na pograniczu Irlandii Północnej, która nie przyniosła ona spodziewanych sukcesów. W jej trakcie oddziały IRA dokonywały głównie ataków na brytyjskie garnizony wojskowe a takie ataki których celem było zdobycie broni i amunicji kontynuowano do końca lat 60[2]. IRA w tym okresie skłaniała się coraz bardziej ku marksizmowi. W tym samym czasie z inicjatywy członków IRA reaktywowano partię Sinn Féin która stała się legalnym rzecznikiem IRA a zarazem najsilniejszą nacjonalistyczną partią w Irlandii[1].

W roku 1966 powstała NICRA i rozpoczęła pokojową walkę o równouprawnienie katolików w Irlandii Północnej. Działalność NICRA wywołała gwałtowną reakcję części protestanckich mieszkańców Irlandii Północnej – najpierw bojówkarze wspierani czasami przez policjantów z RUC atakowali demonstracje, a w 1968 roku zaczęli atakować katolickie dzielnice. W tym okresie IRA była mało aktywna. Jesienią 1969 roku na kongresie organizacji doszło do rozłamu. Bardziej radykalni działacze stwierdzili, że władze IRA nie zrobiły wystarczająco dużo, aby ochronić katolików. Organizacja rozpadła się na radykalną Provisional IRA (IRA Tymczasowa, PIRA, irl. IRA Sealadach), której członków zwano Provos, i Official IRA (IRA Oficjalna, irl. IRA Oifigiúil). PIRA postawiła na dawne wartości republikańskie i rozpoczęła przygotowania do wojny partyzanckiej[1]. OIRA z kolei przyjęła radykalnie lewicowy i marksizujący charakter dążąc przy tym do utworzenia wspólnego państwa irlandzkiego zdominowanego przez katolików[3][2].

Rozłam w IRA na frakcje Oficjalną i Tymczasową doprowadził także do incydentów w wyniku których dochodziło także do bratobójczych walk między irlandzkimi nacjonalistami. W ich wyniku do końca lat 70. zginęło 40 bojowników organizacji[2]. Podział odbił się także na Sinn Féin który podzielił się na Sinn Féin-Tymczasowy i Sinn Féin-Oficjalny[4].

Wojna totalna[edytuj]

W lutym 1971 roku z rąk IRA zginął pierwszy od wielu lat brytyjski żołnierz. 30 stycznia 1972 roku w Londonderry, w Irlandii Północnej, podczas pokojowej demonstracji żołnierze brytyjscy zabili 13 jej uczestników i ranili 14. Wydarzenie to nazwano „krwawą niedzielą”. Wydarzenie to rozpoczęło wojnę w której IRA walczyła nie tylko z ulsterską policją (RUC) i brytyjską armią, ale też z nielegalnymi protestanckimi organizacjami zbrojnymi (np. UVF, UDA, UFF, LVF)[1]. Jeszcze w tym samym roku z konfliktu wycofała się Oficjalna IRA która w zupełności przekształciła się w działający pokojowo ruch polityczny[2].

W trakcie trwania konfliktu wszystkie strony dopuściły się licznych zbrodni. Prowadzone od czasu do czasu rozmowy nie przynosiły żadnych pozytywnych efektów. Przez ponad 20 lat zamachy bombowe, polityczne zabójstwa, ostrzeliwanie domów z broni maszynowej były elementami dnia codziennego w Irlandii Północnej, o zwykłych zamieszkach i podpaleniach nie wspominając. Miasta zostały przedzielone murami i drutem kolczastym.

W 1981 roku wielu przebywających w więzieniach członków IRA podjęło strajk głodowy, żądając uznania ich więźniami politycznymi (byli więzieni jako kryminaliści). W wyniku protestu zmarło 10 głodujących, w tym Bobby Sands, ówczesny lider IRA w więzieniu Maze, który w czasie strajku został wybrany członkiem Izby Gmin parlamentu brytyjskiego[1]. W tym czasie coraz większe sukcesy odnotowywała Sinn Féin będąca polityczną odnogą Tymczasowej IRA[2].

Na początku lat 90. IRA przeprowadziła zamachy bombowe w centrach brytyjskich miast wyrządzając ogromne szkody. Dzięki telefonicznym ostrzeżeniom przyniosły one niewiele ofiar wśród ludzi[1].

Zawieszenia broni[edytuj]

Uzbrojeni członkowie Provisional IRA

We wrześniu 1994 IRA ogłosiła zawieszenie broni, które przetrwało do lutego 1996 roku. Kolejne zawieszenie broni IRA ogłosiła w lipcu 1997 roku i trwa ono do dzisiaj. Gdy w kwietniu 1998 roku zawarto porozumienie wielkopiątkowe, IRA Tymczasowa zgodziła się na część postanowień i obiecała przestrzegać zawieszenia broni. Część członków IRA, nie godząc się na porozumienie pokojowe, założyła Prawdziwą IRA (Real IRA – RIRA, irl. Fíor-IRA). Wtedy też ujawniła się IRA Kontynuacja (Continuity IRA – CIRA, irl. IRA Leanúnach), która wyodrębniła się już w 1986 roku, gdy IRA zrezygnowała z niezasiadania jej przedstawicieli w organach Republiki Irlandzkiej i Wielkiej Brytanii (Irlandii Północnej), ale trzymała to w tajemnicy[1][2].

Zgodnie z porozumieniem IRA (podobnie jak jej protestanccy odpowiednicy) miała złożyć broń. Organizacja przystąpiła do tego niechętnie i dopiero po zamachu islamskiej organizacji terrorystycznej na WTC z 11 września 2001 roku, stojąc twarzą w twarz z nagłym zanikiem poparcia wśród irlandzkich środowisk w Stanach Zjednoczonych, IRA Tymczasowa oddała do zniszczenia część swoich arsenałów. Jej sytuację pogorszyło pochwycenie dwóch jej członków w Kolumbii, gdzie uczyli członków FARC konstruowania bomb. W chwili obecnej IRA Tymczasowa nie prowadzi działalności zbrojnej. Czasami zamachy przeprowadza Prawdziwa IRA, jednak jej możliwości są dość ograniczone, zwłaszcza po tym, jak wielu zwolenników odwróciło się od niej po zamachu w Omagh. Poza tym zamachem jej najgłośniejszą akcją było ostrzelanie z granatnika przeciwpancernego siedziby MI6 (pocisk jedynie wbił się w ścianę). Niewielkim poparciem cieszy się również CIRA, która twierdzi, że jest jedynym kontynuatorem republikańskich tradycji dawnej IRA[1].

28 lipca 2005 roku IRA oficjalnie ogłosiła koniec walki zbrojnej, a 26 września tego samego roku IRA złożyła szacowaną na ponad 150 ton broń, co potwierdziła Międzynarodowa Niezależna Komisja Rozbrojeniowa (IIDC)[1]. W ramach współpracy, rząd w Londynie ogłosił plan normalizacji dla Irlandii Północnej, zakładający zmniejszenie liczby brytyjskich żołnierzy w tej prowincji z ponad 10 tys. do 5 tys. w ciągu dwóch lat. Pomimo postanowień w marcu 2009 roku, radykałowie podający się za członków RIRA przeprowadzili zamach na bazę wojskową Massereene w Antrim (Ulster), w wyniku którego dwóch brytyjskich żołnierzy poniosło śmierć. W czasie tej akcji ranny został 31-letni Polak. Niespełna rok później, w lutym 2010 roku, przed budynkiem sądu w Newry, wybuchowi uległ samochód, wypełniony ok. 300–350 kg ładunków wybuchowych. Do zamachu przyznała się Real IRA.

W 2012 roku doszło do ponownego zjednoczenia radykalnych grup niepodległościowych. W ramach zjednoczenia utworzono nową organizację noszącą nazwę IRA w skład której weszły Prawdziwa IRA (RIRA) i Republikańska Akcja Przeciwko Narkotykom (RAAD). Poza zjednoczoną organizacją pozostała CIRA[1].

Doktryna[edytuj]

IRA jest ugrupowaniem o nacjonalistycznym charakterze która swoich zwolenników posiada zarówno wśród prawicy i lewicy. IRA i jej odłamy odwołują się do walki o niepodległość, nacjonalizmu i religii katolickiej. Od początku istnienia grupy nosiła ona charakter republikański, z kolei od lat 50. nasilały się w niej tendencje marksistowskie najbardziej widoczne w latach 70. i 80. Obecnie doktryna ugrupowania jest nieco bardziej pragmatyczna[1].

Kontakty za granicą[edytuj]

Najsilniejszym wsparciem dla IRA byli Irlandczycy żyjący w USA. Broń uzyskiwano z przeróżnych źródeł, z których najistotniejszym były dostawy z Libii rządzonej przez Mu’ammara al-Kaddafiego. Organizacja prowadziła również współpracę z baskijską organizacją separatystyczną ETA, Organizacją Wyzwolenia Palestyny i kolumbijską partyzantką FARC (której żołnierzy szkoliła)[1].

Zamachy[edytuj]

Wybrane zamachy przypisywane IRA (Tymczasowej, jeśli nie podano inaczej):

  • 21 lipca 1972 – ”krwawy piątek” – w ciągu jednego dnia 22 bomby eksplodowały w Belfaście, zabijając 9 osób
  • 21 listopada 1974 – eksplozje w dwóch pubach w Birmingham – 21 zabitych
  • 15 września 1976 – wybuch bomby w koszarach brytyjskich w Newry – zginęło 8 żołnierzy.
  • 27 sierpnia 1979 – dwa zamachy bombowe jednego dnia – zginęli: lord Louis Mountbatten, ostatni wicekról Indii w pierwszym oraz 18 brytyjskich żołnierzy w drugim
  • 12 października 1984 – eksplozja bomby na konferencji brytyjskiej Partii Konserwatywnej w Brighton – 5 zabitych, premier Margaret Thatcher ledwo uszła z życiem
  • 1987 – wybuch bomby podczas pochodu protestantów w Enniskillen – 11 zabitych
  • 1991 – moździerzowy ostrzał siedziby premiera przy Downing Street
  • 15 sierpnia 1998 – zamach bombowy w Omagh – 31 zabitych, setki rannych (Prawdziwa IRA – RIRA)

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p O co walczy Irlandzka Armia Republikańska?.
  2. a b c d e f g h i j k l Aleksandra Kończak: Krótka historia Irlandzkiej Armii Republikańskiej.
  3. Statement from Cathal Goulding, C/S of the Official IRA, in early 1972, quoted in On Our Knees by Rosita Sweetman, Pan Books, London. 1972. ISBN 0-330-23320-3. s. 146
  4. Sinn Fein.

Bibliografia[edytuj]

  • Wawrzyniec Konarski, Nieprzejednani. Rzecz o Irlandzkiej Armii Republikańskiej, Warszawa 1991
  • Brendan O’Brien, IRA, Warszawa 2001
  • Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 85-86, 91, 100, 134-140

Linki zewnętrzne[edytuj]