Irmgard Keun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Irmgard Keun
Charlotte Tralow
Ilustracja
Tablica pamiątkowa Irmgard Keun na Meinekestrasse 6 w Berlinie
Data i miejsce urodzenia 6 lutego 1905
Charlottenburg (dzielnica Berlina), Niemcy
Data i miejsce śmierci 5 maja 1982
Kolonia (Niemcy)
Narodowość niemiecka
Język niemiecki
Gatunki powieść, felieton
Ważne dzieła Lili – jedna z nas.; Doris, dziewczynka ze sztucznego jedwabiu.; Pospieszny III-ą klasą.

Irmgard Keun (ur. 6 lutego 1905 w Charlottenburgu (wówczas miasto pod Berlinem), zm. 5 maja 1982 w Kolonii) – niemiecka pisarka.

Życie[edytuj]

W dzieciństwie mieszkała w Berlinie z rodzicami i bratem. W tym okresie rodzina często się przeprowadzała, dopóki w roku 1913 nie przeniosła się do Kolonii. W 1921 roku ukończyła ewangelickie Liceum Dla Dziewcząt Teschner, następnie uczęszczała do szkoły handlowej w Harzu oraz do szkoły językowej, gdzie brała prywatne lekcje ze stenografii oraz pisania na maszynie. Później pracowała jako stenotypistka. W latach 1925-1927 uczyła się w szkole aktorskiej w Kolonii. Uzyskała potem angaże w Greifswaldzie i Hamburgu. Nie odnosząc jednak większych sukcesów w tej dziedzinie, w roku 1929 zakończyła karierę i za namową Alfreda Döblina zaczęła pisać. W późniejszym okresie była wspierana również przez Kurta Tucholsky’ego. W roku 1932 poślubiła pisarza i reżysera Johannesa Tralowa, z którym rozwiodła się po pięciu latach.

W 1931 roku ukazała się pierwsza powieść Keun Lili – jedna z nas…. (niem. Gilgi, eine von uns), która przyniosła jej rozgłos. Rok później kolejna książka Doris, dziewczynka ze sztucznego jedwabiu. (niem. Das kunstseidene Mädchen) szybko stała się bestsellerem. Wobec tej książki pojawiły się zarzuty, jakoby miała być plagiatem wydanej w roku 1931 powieści Karriere Roberta Neumanna. W wyniku tych kontrowersji Tucholsky cofnął swoją protekcję dla autorki. Sam Neumann zdystansował się do tych zarzutów w posłowiu do nowego wydania Karierre, które ukazało się w 1966 roku, a winą o wybuch skandalu oskarżył krytyków[1].

W latach 1933-1934 książki Keun zostały zakazane. W 1936 ostatecznie odrzucono jej podanie o przyjęcie do Izby Piśmiennictwa Rzeszy. Następnie od 1936 do 1940 przebywała na emigracji w Belgii oraz Holandii. W tym okresie napisała kolejne powieści: Das Mädchen, mit dem die Kinder nicht verkehren durften (1936), Nach Mitternacht (1937), Pospieszny III-ą klasą. (1938, niem. D-Zug dritter Klasse) oraz Kind aller Länder (1938), które wydawane były przez niemieckojęzyczne wydawnictwa emigracyjne w Holandii. W tym czasie przyjaźniła się między innymi z Egonem Erwinem Kischem, Hermannem Kestenem, Stefanem Zweigiem, Ernstem Tollerem, Ernstem Weißem i Henrykiem Mannem. W latach 1936-1938 związała się z Józefem Rothem, który miał pozytywny wpływ na jej działalność literacką. Nie tylko pracowali razem, ale też odbyli wspólnie liczne podróże, m.in. do Paryża, Wilna, Warszawy, Wiednia, Salzburga, Brukseli i Amsterdamu. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Holandii podczas Kampanii francuskiej 1940, dzięki opublikowaniu przez dziennik Daily Telegraph fałszywej informacji o jej śmierci, udało jej się wrócić do Niemiec[2]. Przebywała tam nielegalnie pod zmienionym nazwiskiem Charlotte Tralow aż do zakończenia wojny.

Po wojnie próbowała odbudować utracone kontakty. Spotkała się z Döblinem, a także nawiązała trwającą jeszcze wiele lat korespondencję z Hermannem Kestenem. Pracowała jako dziennikarka, pisała teksty do audycji radiowych, kabaretów oraz felietony, nie udało jej się jednak reaktywować kariery literackiej. Przez pewien czas żyła w skrajnym ubóstwie, mieszkając w szopie na jednej ze zburzonych posesji w Kolonii. Wtedy, mimo pierwotnej niechęci, podjęła pracę u nadawcy radiowo-telewizyjnego Nordwestdeutscher Rundfunk[3].

W 1950 roku ukazała się jej powieść Ferdinand, der Mann mit dem freundlichen Herzen, która jednak nie przyciągnęła większej uwagi czytelników. Również ponowne wydania jej książek z czasów emigracji zalegały na półkach księgarni.

W 1951 r. Keun urodziła córkę Martinę, jednak nigdy nie wyjawiła, kto był ojcem dziewczynki. Od połowy lat pięćdziesiątych przyjaźniła się z Heinrichem Böllem. Wspólnie stworzyli fikcyjny cykl listów, którym jednak nie zainteresowało się żadne wydawnictwo. W latach sześćdziesiątych ustały publikacje autorki, która popadła w alkoholizm i nędzę. W roku 1966 została ubezwłasnowolniona i skierowana na oddział psychiatryczny szpitala w Bonn, gdzie pozostała aż do 1972. Po opuszczeniu szpitala pozostała w Bonn jeszcze pięć lat, a następnie wróciła do Kolonii. Niespodziewanie po wygłoszonym przez nią wykładzie oraz ukazaniu się artykułu na jej temat w magazynie Stern odrodziło się zainteresowanie jej książkami. Dzięki ponownym publikacjom w 1979 r. polepszyła się jej sytuacja materialna[4].

Zmarła na raka płuc w 1982. Została pochowana na Cmentarzu Melaten w Kolonii[5].

Twórczość[edytuj]

Karierę literacką rozpoczęła powieściami, które w satyryczny sposób ukazywały życie młodych kobiet w końcowej fazie Republiki Weimarskiej. Książki opisują ich starania usamodzielnienia się i potrzebę troszczenia się o własny los. Bohaterki Keun są pewne siebie i zdeterminowane. Patrzą na świat realistycznie i pragną szczęśliwego życia. Brakuje im jednak nie tylko ekonomicznej, ale także emocjonalnej niezależności od mężczyzn.

Irmgard Keun stała się ważną przedstawicielką social realismu w literaturze Republiki Weimarskiej. Jej styl charakteryzuje duża potoczność języka i wzorowanie się na kinie.

Po ukazaniu się w 1932 roku Lili – jedna z nas…. Kurt Tucholsky napisał o Keun: „Pisząca kobieta z humorem, patrzcie tylko!”, „To jest talent (…) z tej kobiety może jeszcze coś być.”

Po dojściu nacjonalistów do władzy książki Lili – jedna z nas…. i Doris, dziewczynka ze sztucznego jedwabiu. znalazły się na czarnej liście jako „asfaltowa literatura o tendencji antyniemieckiej”[4]. W późniejszych pracach opisywała realia narodowego socjalizmu oraz życia na emigracji.

Nagrody[edytuj]

  • 1981 – Nagroda im. Marieluise Fleißer - niemiecka nagroda literacka przyznawana przez miasto Ingolstadt (Irmgard Keun otrzymała ją jako pierwsza[6]).

Publikacje[edytuj]

  • 1931: Lili – jedna z nas. (Gilgi, eine von uns. Roman.[7]), polskie wydania: 1933[8], 1938[9], 1993[10]
  • 1932: Doris, dziewczynka ze sztucznego jedwabiu. (Das kunstseidene Mädchen[11]), polskie wydanie: 1934[12]
  • 1936: Das Mädchen, mit dem die Kinder nicht verkehren durften.[13]
  • 1937: Nach Mitternacht.[14]
  • 1938: Pospieszny III-ą klasą. (D-Zug dritter Klasse.[15]), polskie wydanie: 1939[16]
  • 1938: Kind aller Länder.[17]
  • 1947: Bilder und Gedichte aus der Emigration.
  • 1949: Nur noch Frauen…
  • 1950: Ferdinand, der Mann mit dem freundlichen Herzen.[18]
  • 1951: Scherzartikel.
  • 1954: Wenn wir alle gut wären.
  • 1962: Blühende Neurosen.
  • 1988: Ich lebe in einem wilden Wirbel. Briefe an Arnold Strauss, 1933–1947

Ekranizacje[edytuj]

  • 1932 Paramount, Paryż: Eine von uns. reżyseria: Johannes Meyer; scenariusz: Irma von Cube; odtwórcy: Brigitte Helm, Gustav Dießl, Ernst Busch.
  • 1959 Berlin: Das kunstseidene Mädchen. reżyseria: Julien Duvivier; scenariusz: Robert Adolf Stemmle, René Barjaval, Julien Duvivier; odtwórcy: Giulietta Masina, Gert Fröbe, Gustav Knuth, Ingrid van Bergen.
  • 1981 Berlin: Nach Mitternacht. reżyseria: Wolf Gremm; scenariusz: Wolf Gremm, Annette Regnier; odtwórcy: Désirée Nosbusch, Wolfgang Jörg, Nicole Heesters, Hermann Lause oraz sama Irmgard Keun

Przypisy

  1. Hiltrud Häntzschel: Irmgard Keun. s. 42.
  2. Die Damen Keun. [dostęp 2014-08-02].
  3. Emily St. John Mandel - Essays and Reviews. The Second Life of Irmgard Keun.
  4. a b Blacklisted, exiled, mistreated, forgotten… the unsinkable Irmgard Keun by Melville House
  5. Irmgard Keun 1905 – 1982 / Biografie
  6. Marieluise-Fleißer-Preis
  7. Deutsche Verlags-Aktiengesellschaft Universitas Berlin 1931
  8. Irmgard Keun Lili - jedna z nas...Powieść współczesna; tłumaczenie: Joanna Czarnocka; wydawnictwo Płomień; Warszawa 1933
  9. Irmgard Keun Lili - jedna z nas...Powieść; tłumaczenie: Joanna Czarnocka; wydawnictwo Płomień; Warszawa 1938
  10. Irmgard Keun Lili - jedna z nas; tłumaczenie: Jan Koprowski; wydawnictwo Akapit 1992; ​ISBN 8385715800
  11. Universitas, Berlin 1932
  12. Irmgard Keun Doris, dziewczynka ze sztucznego jedwabiu.; tłumaczenie: Olalina Prusicka; wydawnictwo Płomień; Warszawa 1934
  13. Allert de Lange Verlag Amsterdam, 1936.
  14. Querido Verlag, Amsterdam 1937.
  15. Querido Verlag, Amsterdam 1938
  16. Irmgard Keun Pospieszny III-ą klasą.; tłumaczenie: Marta Grabińska; wydawnictwo Plan; Warszawa 1939
  17. Querido Verlag, Amsterdam 1938
  18. Droste, Düsseldorf 1950