Iwan Bohun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwan Bohun
Iwan Bohun, J. Madejewski, litografia, 1884

Iwan Teodorowicz Bohun (ukr. Іван Богун; zm. 27 lutego 1664) – pułkownik kozacki, jeden z głównych przywódców powstania Chmielnickiego.

Urodził się prawdopodobnie około 1608 roku (gdyż w momencie wybuchu wojny z Rzecząpospolitą miał około 40 lat) w Bracławiu. Jego pochodzenie jest nieznane, choć istnieje przypuszczenie, że był synem drobnego szlachcica, dzierżawcy wsi Bubnowa[1] (Kijowszczyzna).

Sotnik Pułku Czehryńskiego, w 1650 roku pułkownik kalnicki. W 1651 roku zdobył i spalił Winnicę. W maju tegoż roku wraz z innymi pułkami bezskutecznie oblegał Kamieniec Podolski i Ołykę (Wołyń). Pod Beresteczkiem wyprowadził resztki wojsk kozackich z okrążenia. Zdecydowany przeciwnik uzależnienia od Moskwy, nie przysiągł wierności carowi podczas rady perejasławskiej. Walczył u boku Chmielnickiego z wojewodą Stanisławem Lanckorońskim i Stefanem Czarnieckim. Występując po stronie rosyjskiej w bitwie pod Ochmatowem w 1655 roku, atakiem na flankę wojsk polskich uratował armię kozacką od pewnej klęski.

Podczas potopu szwedzkiego namawiał hetmana do stanięcia po stronie Rzeczypospolitej, potem poparł go jednak przeciw Polsce . Wobec coraz bardziej prawdopodobnych planów rozbioru Polski (traktat w Radnot) i związanej z tym możliwości powstania suwerennej Ukrainy, przyłączył się do wojsk księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, pozostając przy nim aż do klęski w bitwie pod Czarnym Ostrowem w 1657 roku. Poparł unie hadziacką, był zwolennikiem Iwana Wyhowskiego aż do jego rozstrzelania, Jerzego Chmielnickiego popierał do czasu, gdy ten łamiąc unię hadziacką postanowił związać się z Moskwą. Walczył po stronie polskiej z Rosjanami, został jednak usunięty ze stanowiska, pozbawiony tytułu pułkownika i uwięziony w Malborku. Uwolniony w 1663 roku, uczestniczył w zmaganiach z promoskiewskim Iwanem Brzuchowieckim. Rozstrzelany 27 lutego 1664 roku w obozie pod Nowogrodem Siewierskim pod zarzutem zdrady.

Iwan Bohun wydostaje z okrążenia resztki wojsk kozackich w czasie bitwy pod Beresteczkiem, 1651

Posłużył Henrykowi Sienkiewiczowi za pierwowzór bohatera powieści Ogniem i mieczem, Jurko Bohuna. Jest także tytułowym bohaterem powieści Jacka Komudy Bohun, opowiadającej o największej klęsce wojsk Rzeczypospolitej, poniesionej w bitwie pod Batohem w 1652 roku.

Przypisy

  1. Być może Bubnów, w gub. półtawskiej w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r., dziś Бубнівська Слобідка.

Bibliografia, literatura[edytuj]