Iwan Czerniachowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Iwan Daniłowicz Czerniachowski
Иван Данилович Черняховский
Ilustracja
Generał Iwan Czerniachowski, 1943
generał armii generał armii
Data i miejsce urodzenia 29 czerwca 1906
Oksanino
Data i miejsce śmierci 18 lutego 1945
Pieniężno
Przebieg służby
Lata służby 19241945
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Stanowiska dowódca: 60 Armii,
Frontu Zachodniego i
3 Frontu Białoruskiego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego
Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy (ZSRR) Order Suworowa I klasy (ZSRR) Order Kutuzowa I klasy (ZSRR) Order Bohdana Chmielnickiego I klasy
Pomnik Iwana Czerniachowskiego w Odessie
Pomnik Iwana Czerniachowskiego w Woroneżu

Iwan Daniłowicz Czerniachowski (ros. Иван Данилович Черняховский, ur. 29 czerwca 1906 we wsi Oksanino, zm. 18 lutego 1945 w okolicach Melzaka) – radziecki dowódca wojskowy, generał armii, najmłodszy generał Armii Czerwonej, dowódca wyższych związków operacyjnych, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1943, 1944).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 29 czerwca 1906 we wsi Oksanino[1] w okolicach Humania na Ukrainie, w rodzinie kolejarskiej. Przed wstąpieniem do wojska pracował na kolei jako robotnik. W 1924 wstąpił do Armii Czerwonej. W 1928 ukończył Szkołę Oficerów Artylerii w Kijowie, a w 1936 Akademię Wojsk Pancernych i Zmotoryzowanych.

W latach 1928–1931 służył na stanowiskach dowódczych w jednostkach artylerii, a w 1938–1941 w oddziałach pancernych rozmieszczonych w Kijowskim i Białoruskim Okręgu Wojskowym. W marcu 1941 został dowódcą 28 Dywizji Pancernej w Nadbałtyckim Okręgu Wojskowym, a następnie 241 Dywizji Strzeleckiej na Froncie Północno-Zachodnim. Podczas walk wyróżnił się sprawnym dowodzeniem i od czerwca 1942 został mianowany dowódcą 18 Korpusu Pancernego na Froncie Woroneskim.

Od lipca 1942 do kwietnia 1944 dowodził 60 Armią, z którą walczył m.in. w składzie Frontu Woroneskiego w bitwie na Łuku Kurskim i podczas forsowania Dniepru. 14 lutego 1943 został awansowany na stopień generała porucznika. Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 17 października 1943, za forsowanie Dniepru został uhonorowany tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. Po przemianowaniu Frontu Woroneskiego na 1 Front Ukraiński walczył na Ukrainie.

Od 15 kwietnia 1944 dowodził Frontem Zachodnim, a od 24 kwietnia 3 Frontem Białoruskim. Pod jego dowództwem front uzyskał znaczące sukcesy, takie jak okrążenie na wschód od Mińska ponad 100 tys. żołnierzy niemieckich. Dowodził operacją wileńską i kowieńską, w wyniku których Niemcy zostali wyparci z Litwy i północno-zachodniej Białorusi oraz uzyskano przyczółki na lewym brzegu Niemna. 29 lipca 1944 – za udział w tych operacjach – został ponownie wyróżniony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego.

Po zdobyciu Wilna 13 lipca 1944 roku (od 6–7 lipca o miasto walczyły oddziały AK w ilości 5,5 tys., następnego dnia – 8 lipca do walki włączyły się odziały radzieckie) władze radzieckie nakazują oddziałom AK opuścić miasto i zgromadzić się na skraju Puszczy Rudnickiej. Wtedy to dochodzi do rozmowy gen. Iwana Czerniachowskiego z płk. Aleksandrem Krzyżanowskim w sprawie dozbrojenia oddziałów AK bez żadnych warunków politycznych, na które to, generał wyraził zgodę. Podstępem wezwani 16 lipca 1944 roku na odprawę do budynku dowództwa Frontu Białoruskiego komendant ppłk Aleksander Krzyżanowski „Wilk”,ppłk.Lubosław Ludwik Krzeszowski, szef sztabu mjr Teodor Cetys „Sław” oraz ppłk. Adam Poleszuk–Szydłowski, zostali rozbrojeni i aresztowani. 17 lipca 1944 w ramach tajnej operacji przeprowadzonej przez gen. Iwana Czerniachowskiego wraz z gen. Iwanem Sierowem, przysłanym przez NKWD, rozbrojono także i wywieziono w głąb Rosji oficerów Armii Krajowej zgromadzonych w Boguszach dla dalszych rozmów. W tej sytuacji reszta zgromadzonego na skraju Puszczy Rudnickiej wojska polskiego, na rozkaz nowego dowództwa, miała przedzierać się lasami na Grodno i Białystok. ACz zorganizowała wtedy natychmiast pościg za nimi, w wyniku którego pojmano 5 tys. osób. Był to początek „obławy augustowskiej”. Armia Krajowa odmawiała wstępowania do Armii Polskiej pod dowództwem gen. Zygmunta Berlinga rozbrojenia i rozwiązania struktur oraz negowała fakt włączenia obszaru Wilna i okolic w granice Związku Radzieckiego .[2][3]

W styczniu 1945 na czele 3 Frontu Białoruskiego brał udział w operacji wschodniopruskiej, przełamując niemiecką obronę w północnej części Prus Wschodnich. Wraz z 2 Frontem Białoruskim odciął od sił głównych zgrupowania niemieckie w Sambii, Królewcu i na wybrzeżu Zalewu Wiślanego. Zmarł raniony odłamkiem artyleryjskim podczas wizyty na linii frontu w okolicach Melzaka (ob. Pieniężno w woj. warmińsko-mazurskim).

Według innej wersji pocisk za odjeżdżającym samochodem z generałem wystrzeliła załoga czołgu Armii Czerwonej w rewanżu za zastrzelenie przez generała ich dowódcy na oczach załogi[4][5].

Został pochowany na jednym z centralnych placów Wilna. Po odzyskaniu niepodległości przez Litwę, w latach 90. XX wieku, jego ciało przeniesiono do Moskwy i pochowano na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego imię nadano miastu w obwodzie kaliningradzkim w Rosji. Nosi je też wiodąca ukraińska uczelnia wojskowa – Narodowy Uniwersytet Obrony[6].

31 stycznia 2014 lokalne władze postanowiły zburzyć jego pomnik w Pieniężnie[7][8][9][10], uzasadniając to tym, że jest on dla Polaków symbolem komunizmu, totalitaryzmu i sowietyzacji[11]. 17 września 2015 doszło do demontażu pomnika.

Niektóre źródła podają, że gen. armii Iwan Czerniachowski miał zostać awansowany na marszałka Związku Radzieckiego, ale zmarł przed ogłoszeniem dekretu Rady Najwyższej ZSRR[12][13].

Pomnik gen. Iwana Daniłowicza Czerniachowskiego został ustanowiony w Wilnie w 1964. W 1991 roku został przez władze Wilna usunięty, a następnie bez uzgodnienia był przeniesiony przez Armię Radziecką do Woroneża i w 1993 roku ustawiony na placu Czerniachowskiego przed dworcem kolejowym Woroneż I[14].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oksanina w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  2. Paweł Dybicz (red.), Zakłamana historia powstania warszawskiego, t. I, Fundacja Oratio Recta, Warszawa 2014, ​ISBN 978-83-64407-03-1​, str. 190-197
  3. Stefan Karboński, "Polskie Państwo Podziemne. Przewodnik po Podziemiu z lat 1939-1945",Świat Książki,2008
  4. Borys Sokołow tłum. Marta Głuszkowska: JAK ZGINĄŁ GEN. IWAN CZERNIACHOWSKI? (pol.). Mówią Wieki. [dostęp 2016-02-15]. Cytat: ...Rano czarny opel z generałem i jego świtą już mknął na zachód do sztabu frontu. W drodze miał miejsce nieprzyjemny incydent. Kierowca samochodu zawadził o jadący w kierunku frontu czołg T-34. Oczywiście szkoda było opla, pognieciony był cały przód. Rozwścieczony generał wyszedł z samochodu i wezwał dowódcę wozu bojowego. – Dowódca pierwszej pancernej kompanii zwiadowczej porucznik Sawieljew – przedstawił się czołgista. Świadkowie twierdzą, że pijany jeszcze po nocy Czerniachowski wyciągnął z kabury pistolet i z miejsca zastrzelił porucznika. Następnie generał wsiadł z powrotem do pogniecionej limuzyny i, wyprzedzając kolumnę czołgów, pojechał dalej. Po paru chwilach Czerniachowskiego śmiertelnie ranił odłamek pocisku, który wybuchł obok oddalającego się opla admirala. Do samochodu dowódcy 3. Frontu Białoruskiego z odległości około 400 m strzelała osierocona załoga nieszczęsnego czołgu [...]”.
  5. Kontrowersje wokół śmierci gen. Czerniachowskiego (pol.). dzieje.pl, 2015-02-15. [dostęp 2016-02-15]. Cytat: ..."jedną z najbardziej barwnych i zaskakujących, a jednocześnie najtrudniejszych do zweryfikowania" jest wersja zdarzeń opisana w 2011 r. w artykule Jurija Grozmaniego. Autor, który powołuje się na relacje weteranów, twierdzi, że Czerniachowski zginął od pocisku wystrzelonego z radzieckiego czołgu. Ta wersja jest powielana do dzisiaj na wielu rosyjskich portalach i forach internetowych. Artykuł Grozmaniego opisuje incydent, do którego miało dojść, gdy samochód generała wyprzedzał na wąskiej drodze radziecką kolumnę pancerną. Przez nieuwagę kierowca jednego z czołgów T-34 miał zepchnąć sztabowe auto do rowu. Według przytaczanych w artykule relacji wywołało to gwałtowną reakcję Czerniachowskiego i jego ochrony. Dowódca feralnego czołgu został oskarżony o próbę zamachu, zdradę i rozstrzelany na miejscu na oczach własnej załogi. Zdaniem autora, w zemście za śmierć swojego dowódcy czołgiści oddali potem strzał z działa w kierunku oddalającego się samochodu generała. ...
  6. Przemówienie prezydenta Piotra Poroszenki do absolwentów uniwersytetu, wysyłanych na akcję pacyfikacyjną Donbasu
  7. Калининградская область хочет взять шефство над памятником генералу Черняховскому в Польше
  8. Самый невезучий советский военачальник
  9. Поляки хотят снести памятник Черняховскому
  10. Почему в Польше решили снести памятник Черняховскому
  11. Przemysław Marzec, Piotr Bułakowski: Pieniężno usunie pomnik sowieckiego generała. Rosjanie oburzeni. RMF FM, Środa, 5 lutego (15:43). [dostęp 2014-02-21].
  12. К читателям книги «Легендарный Генерал Черняховский» (ros.) [dostęp 29 kwietnia 2010]
  13. Российская газета Неделя – Осколок пробил ему сердце (ros.) [dostęp 29 kwietnia 2010]
  14. Геннадий Литвинцев, Вышел из окружения. Памятник Черняховскому избежал судьбы "Бронзового солдата", "Российская газета-Неделя" - Черноземье № 4356, 04.05.2007 [dostęp 2012-06-19] (ros.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]