Iwla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°33′16″N 21°37′26″E
- błąd 39 m
WD 49°33'15.8"N, 21°37'26.0"E, 49°35'N, 21°36'E
- błąd 14 m
Odległość 1 m
Iwla
wieś
Ilustracja
Pomnik na Wzgórzu Franków
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Dukla
Liczba ludności (2016-12-31) 741[1]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-450[2]
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0349122
Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa konturowa gminy Dukla, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Iwla”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Iwla”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Iwla”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Iwla”
Ziemia49°33′16″N 21°37′26″E/49,554444 21,623889

Iwlawieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla[3][4], w dolinie Iwielki, dopływu Wisłoki, przy drodze DuklaNowy Żmigród, i na stokach wzgórza Iwli.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Siedzibą rzymskokatolickiej parafii pw. św. Jana Chrzciciela należącej do dekanatu Dukla w archidiecezji przemyskiej. Miejsce urodzenia Tomasza Falla - jednego z najwybitniejszych polskich organmistrzów przełomu XIX i XX wieku.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Iwla[3][4]
przysiółki Góry Iwelskie, Helenówka
części wsi Dubielowa, Fornalówka, Jurczyków, Kmieca, Kmieca Łąka, Kobzowa, Komisarskie, Kowalowa, Lipówki, Moskalówka, Muchowa, Nawsie, Olszyny, Pasternik, Paszudowa, Rykałów, Szwastowa, Talagowa Góra

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wodospad "Przy Młynie"

Miejscowość leży w dolinie rzeki Iwielka, dopływu Wisłoki. Na północ od wsi na stokach Wzgórz Iwielskich znajduje się przysiółek Helenówka. Na południowym wschodzie wznosi się masyw Chyrowej (695 m), na południowym zachodzie: Dania (696 m) i Polana (651 m).

Osadnictwo na tym terenie istniało już w III tysiącleciu p.n.e., o czym świadczą znaleziska, zaliczane do kultury ceramiki sznurowej. W czasach historycznych należała prawdopodobnie do rycerskiego rodu Bogoriów – do Mikołaja Bogorii Skotnickiego. Po raz pierwszy wieś wymieniana jest w dokumencie wydanym w dniu 17 sierpnia 1366 roku przez Kazimierza Wielkiego, wystawionym we Włodzimierzu. Dokument ten zatwierdzał podział majątku kanclerza Janusza (Suchywilka) i darowanie przez niego części majątku swym bratankom. Dobrami kanclerza podzielili się Janusz, Piotr i Mikołaj – synowie Jakuba Cztana z Kobylan.

W XV w. była własnością Kobylańskich (Jana Kobylańskiego herbu Grzymała – przełom XV i XVI wieku), a potem kolejno Cikowskich i Lubnickich. W 1503 roku Iwlę i Duklę, w ramach wymiany za Majkowice koło Bochni, otrzymał Stanisław Cikowski z Mikluszowic – kasztelan biecki. Iwla założona była na prawie wołoskim, a w roku 1504 jej właściciel Stanisław Cikowski uzyskał zgodę na przeniesienie jej na prawo magdeburskie i przeszła na właścicieli Dukli. W 1532 roku, po śmierci męża, Ewa Cikowska przekazała okoliczne miejscowości, w tym Iwlę (pozostawiając jednak sobie Duklę) Mikołajowi Kobylańskiemu, kasztelanowi rozpierskiemu. Dobra te potem dziedziczyła żona Mikołaja, Anna Kobylańska z Pilczy, oraz ich synowie: Jan i Krzysztof Kobylański. Po Krzysztofie Kobylańskim dobra odziedziczyły w 1568 r. jego siostry; Jadwiga Lubnicka z Kobylańskich – żona Jana Lubnickiego i Iwla przeszła na ród Lubnickich.

Ludność zamieszkująca obszar wsi wielokrotnie na przestrzeni wieków musiała stawać do walki w obronie swoich terytoriów. Najazdy obcych wojsk zagrażały mieszkańcom w latach 1474, 1657, 1704.

8 kwietnia 1769 r. Konfederaci barscy pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego stoczyli tu zwycięską bitwę przeciw rosyjskim oddziałom Jelczaninowa.

W czasie I wojny toczyły się tu walki w grudniu w 1914 r. i 6 maja 1915 r. a zwłoki poległych żołnierzy złożono na cmentarzu pod Łysą Górą.

Krwawa bitwa pancerna rozegrała się tu od 12 do 14 września 1944 r. Mieszkańcy stali się uczestnikami i bohaterami jednej z największych górskich bitew pancernych II wojny światowej, pozostały po niej wraki czołgów. W walkach brały udział oddziały 38. armii i 4 samodzielnego korpusu pancernego 1 Frontu Ukraińskiego oraz I Korpus Czechosłowacki. 20 września 1944 r. przez Iwlę nacierał na Chyrową i Mszanę I Korpus Czechosłowacki gen. Svobody, który wykrwawił się na Wzgórzu Franków. Wieś wtedy została zrównana z ziemią, a tereny te nazwano Doliną Śmierci. W 1960 roku ku czci żołnierzy radzieckich i czechosłowackich poległych w walce postawiono w Iwli pomnik[5].

Znane miejsca[edytuj | edytuj kod]

W Iwli do niedawna rósł najstarszy (400 lat) i najgrubszy (620 cm obwodu w pierśnicy) wiąz górski w Polsce, o nazwie Beskidnik. Obumarł on w ostatnich latach wskutek grafiozy – (naczyniowej choroby wiązów)[6][7]. Był pomnikiem przyrody.

W górnej części wsi znajduje się, uznany za pomnik przyrody[8], wodospad Przy Młynie, jeden z nielicznych w Beskidzie Niskim.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dukla. Dukielski Przegląd Samorządowy Nr 2 luty 2017 s. 4
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 359 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 390
  6. "BESKIDNIK" – wiąz górski (brzost) obumarł
  7. Dzień Drzewa w lasach Podkarpacia, bieszczady.pl, 7 października 2006 [zarchiwizowane z adresu 2009-05-31].
  8. Pomniki przyrody, ZielonePodkarpacie.pl [dostęp 2013-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]