Iwo Białynicki-Birula

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Iwo Białynicki-Birula
Ilustracja
Iwo Białynicki-Birula (2008)
Data i miejsce urodzenia 14 czerwca 1933
Warszawa
Zawód, zajęcie fizyk
Tytuł naukowy profesor nauk fizycznych
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Pracodawca Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
Małżeństwo Zofia Białynicka-Birula z domu Wiatr
Dzieci Iwona Białynicka-Birula
Krewni i powinowaci Andrzej Białynicki-Birula, Magdalena Borsuk-Białynicka
Strona internetowa

Iwo Białynicki-Birula (ur. 14 czerwca 1933 w Warszawie[1]) – polski fizyk teoretyk, profesor nauk fizycznych, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Laureat Nagrody FNP w dziedzinie nauk matematyczno-fizycznych (2014) oraz Medalu Mariana Smoluchowskiego (2021). Zajmował się głównie fundamentami teorii pola, zwłaszcza elektrodynamiką kwantową.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kariera badawcza[edytuj | edytuj kod]

Był zwycięzcą pierwszej Olimpiady fizycznej w Polsce (1950). Studiował fizykę na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie obronił pracę magisterską (1956), doktorat (1959) i habilitował się (1962). Promotorem jego pracy doktorskiej był Leopold Infeld[2]. Pracując z nim jest w prostej linii polskim naukowym "wnukiem" Alberta Einsteina.

Był promotorem magisterium Macieja Lewensteina i wielu doktoratów. Pomagał też Josephowi Henry’emy Eberly’emu w promowaniu doktorantów w University of Rochester (USA).

Działalność publiczna[edytuj | edytuj kod]

W 1973 roku wystąpił w filmie „Iluminacja” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego[3]. Wielokrotnie pojawiał się w mediach, udzielając wywiadu m.in. Grzegorzowi Miecugowowi w jego programie „Inny punkt widzenia” w TVN24[4].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego bratem był prof. Andrzej Białynicki-Birula, a żoną jest prof. Zofia z domu Wiatr[5].

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

Wniósł przełomowy wkład do rozwoju nowoczesnej teorii pola, elektrodynamiki kwantowej i teorii renormalizacji, w tym poprzez modele rozwiązywalne ściśle. Jest autorem kilku książek i ponad 140 artykułów naukowych[6].

Jego najważniejsze osiągnięcia (w kolejności chronologicznej):

  • W 1966 udowodnił, że twierdzenie Richarda Feynmana o niezmienniczości amplitud przejścia względem cechowania w kwantowej teorii pola jest błędne[7];
  • w 1970 wraz z Zofią Białynicką-Birula odkrył zjawisko rozszczepienia fotonu w silnym polu magnetycznym;
  • w 1975 wraz z Jerzym Mycielskim sformułował nieliniową mechanikę kwantową zachowującą faktoryzacje stanów kwantowych, w której funkcje falowe opisujące cząstki swobodne nie rozpływają się, a poruszają się w stanie gausonu oraz udowodnił entropową zasadę nieoznaczoności w mechanice kwantowej;
  • w 1991 wraz z Mattem Kalinskim z USA udowodnił istnienie nadpromienistej przemiany fazowej Dickego w dielektryku Hopfielda z nieliniowością czwartego rzędu równoważnej nadprzewodnictwu w teorii BCS;
  • w 1992 wraz z Mattem Kalinskim i Josephem H. Eberlym z USA odkrył trojańskie paczki falowe, ściśnięte względem częstości Keplera i splątane w przestrzeni konfiguracyjnej stany koherentne dla jednego elektronu, których teorię rozwinął dla wielu zastosowań i układów fizycznych;
  • w 1994 opisał propagację elektronów i fotonów w teorii kwantowej w języku automatów komórkowych;
  • w 1996 wprowadził do opisu fotonów zespolony wektor (nazwany przez niego wektorem Riemann-Silbersteina), który odgrywa rolę funkcji falowej fotonu;
  • w 1997 wraz z Zofią Białynicką-Birula opisał zjawisko rotacyjnego przesunięcia częstości oraz odkrył powiązane z nim zjawisko wzrostu emisji spontanicznej w układach obracających się (nierelatywistyczny obrotowy analog efektu Unruha-Davisa z przespieszeniem odśrodkowym);
  • w 2000 wraz z Zofią Białynicką-Birula i Cezarym Śliwą podał systematyczną teorię rozwiązań równania Schroedingera z wbudowanymi liniami wirowymi;
  • w 2006 zastosował pojęcie entropii Renyi'ego do sformułowania zasady nieoznaczoności;
  • w 2012 wraz z Zofią Białynicką-Birula sformułował zasadę nieoznaczoności dla fotonów;
  • w 2013 wraz Hrideshem Kedia, Danielem Peralta-Salas i Williamem T. M. Irvine opisał fale elektromagnetyczne z węzłami pola elektrycznego i magnetycznego;
  • w 2016 wraz z Zofią Białynicką-Birula podał rozwiązania równań Einsteina w postaci fal grawitacyjnych z momentem pędu które potrafią skupiać masy grawitacyjne;
  • w 2017 wraz z Zofią Białynicką-Birula podał teoretyczny opis wiązek relatywistycznych elektronów obdarzonych momentem pędu.

Wprowadził do teorii pola i elektrodynamiki modele jednowymiarowe umożliwiające później szybki postęp w teorii atomów w silnych polach przy pomocy superkomputerów[8][9][10].

Współpracuje także z Wolfgangiem Schleichem z Ulm Universität w pracach nad teorią funkcji Wignera dla pola elektromagnetycznego[11] tzn. funkcjonału pól Wignera.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

IBB to autor kilku podręczników akademickich, z których część przetłumaczono na angielski i wydano za granicą:

Jest też współautorem – wraz z żoną Zofią – hasła Prawa fizyki w Encyklopedii PWN[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Informacje o badaniach i popularyzacja
Informacje o działalności społecznej