Iwo Białynicki-Birula

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwo Białynicki-Birula
Ilustracja
Iwo Białynicki-Birula (2008)
Data i miejsce urodzenia 14 czerwca 1933
Warszawa
Zawód fizyk
Tytuł naukowy profesor nauk fizycznych
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Pracodawca Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
Małżeństwo Zofia Białynicka-Birula z domu Wiatr
Dzieci Iwona Białynicka-Birula
Krewni i powinowaci Andrzej Białynicki-Birula, Magdalena Borsuk-Białynicka
Strona internetowa

Iwo Białynicki-Birula (ur. 14 czerwca 1933 w Warszawie) – polski fizyk teoretyk, profesor nauk fizycznych, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. W 2014 został uhonorowany Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk matematyczno-fizycznych.

Życiorys[edytuj]

Był zwycięzcą pierwszej Olimpiady fizycznej w Polsce (1950). Studiował fizykę na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie obronił pracę magisterską (1956), doktorat (1959) i habilitował się (1962). Promotorem jego pracy doktorskiej był Leopold Infeld. Zajmuje się elektrodynamiką kwantową i teorią pola. Wniósł przełomowy wkład do rozwoju nowoczesnej teorii pola, elektrodynamiki kwantowej i teorii renormalizacji, w tym poprzez modele rozwiązywalne ściśle. Jest autorem kilku książek i ponad 140 artykułów naukowych[1].

W 1966 udowodnił, że twierdzenie Richarda Feynmana o niezmienniczości amplitud przejścia względem cechowania w kwantowej teorii pola jest błędne[2]; w 1970 - wraz z Zofią Białynicką-Birula odkrył zjawisko rozszczepienia fotonu w silnym polu magnetycznym; 1975 - wraz z Jerzym Mycielskim sformułował nieliniową mechanikę kwantową zachowującą faktoryzacje stanów kwantowych, w której funkcje falowe opisujące cząstki swobodne nie rozpływają się, a poruszają się w stanie gausonu oraz udowodnił entropową zasadę nieoznaczoności w mechanice kwantowej; w 1991 wraz z Mattem Kalinskim z USA udowodnił istnienie nadpromienistej przemiany fazowej Dickego w dielektryku Hopfielda z nieliniowością czwartego rzędu równoważnej nadprzewodnictwu w teorii BCS; w 1992 - wraz z Mattem Kalinskim i Josephem H. Eberlym z USA odkrył trojańskie paczki falowe, ściśnięte względem częstości Keplera i splątane w przestrzeni konfiguracyjnej stany koherentne dla jednego elektronu, których teorię rozwinął dla wielu zastosowań i układów fizycznych; w 1994 - opisał propagację elektronów i fotonów w teorii kwantowej w języku automatów komórkowych; w 1996 - wprowadził do opisu fotonów zespolony wektor (nazwany przez niego wektorem Riemann-Silbersteina), który odgrywa rolę funkcji falowej fotonu; w 1997 - wraz z Zofią Białynicką-Birula opisał zjawisko rotacyjnego przesunięcia częstości; w 2000 - wraz z Zofią Białynicką-Birula i Cezarym Śliwą podał systematyczną teorię rozwiązań równania Schroedingera z wbudowanymi liniami wirowymi; w 2006 - zastosował pojęcie entropii Renyi'ego do sformułowania zasady nieoznaczoności; w 2012 - wraz z Zofią Białynicką-Birula sformułował zasadę nieoznaczoności dla fotonów; w 2013 - wraz Hrideshem Kedia, Danielem Peralta-Salas i Williamem T. M. Irvine opisał fale elektromagnetyczne z węzłami pola elektrycznego i magnetycznego; 2017 - wraz z Zofią Białynicką-Birula podał teoretyczny opis wiązek relatywistycznych elektronów obdarzonych momentem pędu.

Wprowadził do elektrodynamiki modele jednowymiarowe umożliwiające później szybki postęp w teorii atomów w silnych polach przy pomocy superkomputerów.

Jego bratem jest prof. Andrzej Białynicki-Birula, a żoną prof. Zofia z domu Wiatr[3].

Był promotorem magisterium Macieja Lewensteina i wielu doktoratów. Pomagał też Josephowi Henry’emy Eberly’emu w promowaniu doktoratów w University of Rochester (USA). Współpracuje także z Wolfgangiem Schleichem z Ulm Universität w pracach nad teorią funkcji Wignera dla pola elektromagnetycznego.

W 1973 roku wystąpił w filmie „Iluminacja” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego[4].

Książki[edytuj]

  • Elektrodynamika kwantowa I. Białynicki-Birula, Z. Białynicka-Birula (1969, wyd. II poprawione 1974, PWN)
  • Wstęp do teorii pól kwantowych I. Białynicki-Birula (1971, PWN)
  • Teoria kwantów. Mechanika falowa I. Białynicki-Birula, M. Cieplak, J. Kamiński (1991, wyd. II poprawione i rozszerzone 2001, PWN, ​ISBN 83-01-13204-3​)
  • Quantum Electrodynamics I. Białynicki-Birula, Z. Białynicka-Birula (1974, Pergamon)
  • Theory of quanta I. Białynicki-Birula, M. Cieplak, J. Kamiński (1992, Oxford University Press)
  • Modelowanie rzeczywistości Iwo Białynicki-Birula, Iwona Białynicka-Birula (2002, Prószyński i S-ka, ​ISBN 83-7255-103-0​)
  • Modeling Reality Iwo Białynicki-Birula, Iwona Białynicka-Birula (2004, Oxford University Press, ISBN 0-19-853100)

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]