Iwo Wesby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Iwo Wesby (wł. Ignacy Singer, znany też jako Ignatz Singer, J. Wesby, Ivo Wesby; ur. 2 marca 1902 w Krakowie, zm. 24 września 1961 w Nowym Jorku) – polski i amerykański kompozytor i dyrygent żydowskiego pochodzenia.

Wykształcenie i rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec miał na imię Mojżesz, matka Olimpia B. Studiował muzykę w Wiedniu[1]. W 1926 zmienił nazwisko na Wesby. 20 stycznia 1929 roku ożenił się w Warszawie z Eleonorą Berliner - urodzoną 10 marca 1907 roku, córka Mosesa Berlinera i Sary Wola. Żona była nauczycielką tańca, córka - Olga Maria Wesby - urodziła się w Warszawie 17 stycznia 1931 roku, zmarła 24 czerwca 2001 w Nowym Jorku jako Olga Maria Benavie. Wesby miał 173 cm wzrostu i szare oczy. Ludwik Lawiński w artykule Dlaczego o nich zapomniałem wspomina: Iwo Wesby kapelmistrz z temperamentem i niepoprawny zdobywca serc niewieścich [jedną z nich była] kiedyś w Qui Pro Quo, tancerką zespołu Tacjanny Wysockiej.

Kariera do 1939[edytuj | edytuj kod]

Napisał muzykę do wielu polskich filmów Mamele, Fredek uszczęśliwia świat, Co mój mąż robi w nocy?, Serce matki, Moi rodzice rozwodzą się, Gehenna, Królowa przedmieścia, Parada Warszawy, U kresu drogi, Rena, Gehenna, Skłamałam. Był dyrektorem muzycznym (kapelmistrzem) kabaretu Qui Pro Quo pomiędzy 1927-1930, m.in. w przedstawieniach Kochajmy się, Bernard, czyli nie bój się mamy, kapelmistrzem w Teatrze Rex Andrzeja Własta w premierze Zjazd Gwiazd jaka odbyła się 14 czerwca 1933 roku, a później w rewii Dzieje śmiechu[2].

Był dyrygentem (1937-1939) teatru muzycznego Wielka Rewia na Karowej w Warszawie[3]. W Kurjerze Warszawskim w 1937 pisano: Pod kierunkiem reżyserskim Konrada Toma, odbywają się w teatrze Wielka Rewia próby z głośnej operetki Oskara Strausa Czar walca, która po raz pierwszy ukaże się w dn. 31 b.m. [1937] na Sylwestra. Powiększoną orkiestrą kieruje Iwo Wesby[4]. W 1939 roku był kapelmistrzem programu Wielkiej Rewii Szukamy gwiazdy!, którego premiera odbyła się 21 stycznia. W 1939 roku skomponował tango Serenada Miłości do filmu Moi rodzice rozwodzą się ze słowami Andrzeja Własta, skomponował też shimmy Apaszka ze słowami M. Cort'iego (z repertuaru Hanki Ordonówny).

Getto[edytuj | edytuj kod]

W 1939 mieszkał wraz z żoną i córką na ulicy Chmielnej. W listopadzie 1940 rodzina została zmuszona do przeniesienia się na ulicę Pańską do tzw. małego getta.

Na jesieni 1940 uczestniczył w spotkaniu zwołanym przez Andrzeja Własta w sprawie zorganizowania teatru (wraz z Jerzym Jurandotem, Michałem Zniczem, Edmundem Minowiczem). Napisał muzykę do komedii pióra Jurandota Miłość szuka mieszkania - sztuka zachowała w archiwum Ringelbluma. Sztuka była grana od 16 stycznia w Teatrze Femina (ul. Leszno 35)[5]. Reklamowano ją jako pierwszą dzielnicową komedię w 3-ch aktach. Recenzent Gazety Żydowskiej[6] pisał, że po drugim akcie publiczność zgotowała gorące owacje pp. Jurandotowi i Iwo Wesby'emu, autorom sztuki na których cześć, z racji ich wieloletniej pracy na polu scenicznym, odbyło się przedstawienie. Był kierownikiem muzycznym Teatru Femina[6].

Od września 1942 do wybuchu powstania warszawskiego w 1944 roku ukrywał się w Warszawie po „aryjskiej” stronie. Po ucieczce z getta posługiwał się kenkartą na nazwisko Stefan Kasprzak (urodzony 2 lutego 1902 w Lamberg, urzędnik) z datą wyrobienia 27 września 1942. Jego żona - Eleonora Singer - miała kenkartę na nazwisko Marianna Kowalska (z datą wyrobienia w marcu 1943), córka na nazwisko Olga Kowalska. Mieczysław Fogg wspomina, że ukrywał w swoim mieszkaniu Wesbiego, jego żonę i córkę po ich ucieczce z getta, a później w pomocy przy zdobyciu fałszywych dokumentów, dzięki którym Wesby mógł wyjechać do Wiednia[7]. To m.in. za pomoc udzieloną rodzinie Wesbiego Mieczysław Fogg otrzymał odznaczenie Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Żona wspomina, że w ukryciu musieli przebywać tygodniami w ciemnej i wilgotnej piwnicy. Jego żona i córka od 1944 do stycznia 1945 przebywała w obozie pracy Durchgangsager w Burgvide[?] [8]. W 1945 rodzina uciekła z obozu do Wiednia. Wesby połączył się z rodziną w Wiedniu w 1945 roku. Zamieszkali wtedy w Wiedniu 13 na ulicy Altgasse 23/4, nie posiadał wówczas obywatelstwa [9].

USA[edytuj | edytuj kod]

Do Stanów Zjednoczonych przyjechał wraz z żoną i córką 21 grudnia 1948 roku na statku Mariner Flasher z Wiednia poprzez Hamburg pod nazwiskiem Ignatz Singer[10]. Po przyjeździe do USA zamieszkał na 570 West 172nd street w Nowym Jorku[11] i mieszkał tam do końca życia. 11 listopada 1954 został obywatelem amerykańskim, zmienił wtedy nazwisko z Ignatz Singer na Ivo Wesby[12]. Umarł 24 września 1961 roku w Nowym Jorku a pogrzeb odbył się w Riverside Chapel na ulicy W. 76 St przy Amsterdam Avenue. Krótka notatka o jego śmierci z 25 września 1961 roku w New York Times dana przez żonę i córkę stwierdza, że umarł beloved housband of Eleonor, devoted father of Olga (najdroższy mąż i oddany ojciec). Córka Wesbiego Olga Maria ("Ola") Benavie zmarła w wypadku samochodowym 17 stycznia 2001[13]. Mieszkała wtedy na 2 Taylor Ln, w miejscowości Harrison w stanie Nowy Jork. Pracowała w firmach zajmujących się filmami animowanymi. Jego żona Eleanor W. Robins zmarła 19 września 2002 roku, mieszkała wtedy na 11104 Long Island City w dzielnicy Queens w Nowym Jorku[14]. W Stanach Zjednoczonych napisał m.in. piosenki Belive me oraz You and me (Darling let us always be together) za słowami Marie-Anne Stork.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tomasz Lerski: Encyklopedia Kultury Polskiej XX Wieku. Muzyka-Teatr-Film. Polskie Wydawnictwo Naukowo-Encyklopedyczne, 2008. ISBN 83-917189-0-5.
  2. Dzieje śmiechu : wielka rewja w 25 obrazach, Music-Hall "Rex", Sielański, Stanisław ; Perzanowska, Stanisława ; Nobisówna, Maria ; Mankiewiczówna, Tola ; Lilith, Ola ; Lawiński, Ludwik ; Krukowski, Kazimierz ; Jewniewiczowa, Wanda ; Halama, Loda ; Sym, Igo ; Szczepańska, Lucyna ; Włast, Andrzej ; Woycieszko, Jan ; Wesby, Iwo ; Dymsza, Adolf ; Danelli, E. ; Dan-Daniłowski, Władysław ; Boruński, Leon ; Antoszówna, Ela ; "Rex", [22] s.: il.; 12x17, Warszawa, 1933, cyfrowemazowsze.pl:3106
  3. Jerzy Jurandot, Rozdział Humor w opasce w książce Miasto skazanych, 2 lata w warszawskim getcie, ​ISBN 978-83-928380-9-8
  4. Premiera sylwestrowa teatru Wielka Rewia, Kurjer Warszawski, R.117, nr 353 (24 grudnia 1937) + Niedzielny Dodatek Ilustrowany
  5. Jerzy Jurandot, Rozdział Miłość szuka mieszkania w książce Miasto skazanych, 2 lata w warszawskim getcie, ​ISBN 978-83-928380-9-8
  6. a b Jerzy Jurandot, Rozdział Miłość szuka mieszkania w książce Miasto skazanych, 2 lata w warszawskim getcie, ​ISBN 978-83-928380-9-8​, str. 306
  7. Mieczysław Fogg, Od palanta do belcanta, s. 84-85
  8. Eleanor Wesby, Claims Conference, teczka Ivo Wesby w YIVO, dostęp 2015
  9. Munich, Vienna and Barcelona Jewish Displaced Persons and Refugee Cards, 1943-1959 (JDC) for Ignatz Singer. Dostęp: ancestry.com
  10. Ignatz Singer in the New York, Passenger Lists, 1820-1957. Dostęp www.ancestry.com
  11. Ivo Wesby in the U.S. City Directories, 1822-1989. Dostęp ancestry.com
  12. Ivo Wesby in the New York, Index to Petitions for Naturalization filed in New York City, 1792-1989. Dostęp ancestry.com
  13. Find A Grave Memorial# 74240145, dostęp http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=74240145&ref=acom
  14. U.S., Social Security Death Index, SSN 077-26-3545

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]