Izopropanol
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
 Próbka izopropanolu w kolbie miarowej | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| przezroczysta, bezbarwna, łatwopalna ciecz[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C3H8O | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Inne wzory |
C3H7OH, (CH3)2CHOH | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa molowa |
60,10 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
Izopropanol, propan-2-ol, alkohol izopropylowy, IPA – organiczny związek chemiczny z grupy alkoholi alifatycznych. Jest najprostszym alkoholem drugorzędowym. Ma jeden izomer podstawnikowy, propan-1-ol.
Otrzymywanie
[edytuj | edytuj kod]Otrzymywany w przemyśle przez hydratację propylenu:
Poprzez odwodornienie izopropanolu uzyskuje się aceton:
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Stosowany jako łagodny rozpuszczalnik organiczny, a także jako rozpuszczalnik i nośnik do chromatografii HPLC oraz w syntezie chemicznej jako odczynnik do wprowadzania grupy izopropylowej (CH3)2CH− i izopropoksylowej (CH3)2CH−O−.
Znajduje zastosowanie w poligrafii w druku offsetowym jako środek stosowany w roztworach nawilżających w stężeniu do 12%.
Jest stosowany jako tańszy zamiennik etanolu lub metanolu w sytuacjach, gdy czystość zwykłego spirytusu skażonego (denaturatu) jest niewystarczająca, np. do czyszczenia precyzyjnych układów optycznych. Ze względu na to, że izopropanol jest obojętny dla większości powszechnie używanych tworzyw sztucznych, dostępne są jego różne preparaty do zastosowania technicznego (czyszczenia urządzeń optycznych, głowic magnetycznych, napędów dyskowych, rolek gumowych, urządzeń mechaniki precyzyjnej, do usuwania żywiczejących środków smarnych i tuszów wodoodpornych, do odtłuszczania powierzchni przed klejeniem).
Ze względu na mieszalność z wodą stosowany jest jako dodatek do paliw w celu zwiększenia rozpuszczalności w nich wody i zapobiegania powstawaniu korków lodowych w przewodach paliwowych.
Oddziaływanie na organizm człowieka
[edytuj | edytuj kod]70% wodny roztwór stosowany jest jako płyn antyseptyczny. W przypadku wniknięcia (spożycie, wdychanie) do organizmu jest toksyczny; smakiem i zapachem jest nie do odróżnienia od alkoholu „spożywczego”. Jest utleniany w wątrobie do acetonu i ma biologiczny okres półtrwania u ludzi 2,5–8 h. Objawy zatrucia to zaczerwienienie, ból i zawroty głowy, depresja, nudności, wymioty, znieczulenie, hipotermia, niskie ciśnienie krwi i in.; uszkodzenia wątroby i nerek[10]. Dawka śmiertelna wynosi ok. 250 ml[11].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769.
- 1 2 3 4 5 Lide 2009 ↓, s. 3-442.
- ↑ Lide 2009 ↓, s. 6-67.
- ↑ Lide 2009 ↓, s. 6-176.
- ↑ Lide 2009 ↓, s. 6-128.
- ↑ Lide 2009 ↓, s. 9-53.
- ↑ Izopropanol, [w:] Classification and Labelling Inventory, Europejska Agencja Chemikaliów [dostęp 2015-03-27] (ang.).[martwy link]
- ↑ Izopropanol [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 34965 [dostęp 2015-03-27] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- 1 2 Lide 2009 ↓, s. 15-20.
- ↑ Dorota Mazur: Czy alkohol izopropylowy można pić? Śmiertelne zagrożenie!. miklab.pl, 2024-10-21. [dostęp 2025-10-31]. (pol.).
- ↑ Adrian Jurewicz: Izopropanol – działanie i zastosowanie. Zatrucie izopropanolem. www.medonet.pl, 2021-05-18. [dostęp 2025-10-31]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- David R. Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
