János Bolyai

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
János Bolyai
Tablica upamiętniająca służbę wojskową Jánosa Bolyaia w Ołomuńcu
Tablica upamiętniająca we Lwowie

János Bolyai (ur. 15 grudnia 1802 Kolozsvár, zm. 27 stycznia 1860 Marosvásárhely) – matematyk węgierski, odkrywca i badacz geometrii nieeuklidesowej (niezależnie od Łobaczewskiego).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Rodzicami Jánosa Bolyaiego byli Zsuzsanna Benkö i Farkas Bolyai. Farkas był matematykiem[1], wykładał matematykę, fizykę i chemię w college'u kalwińskim w Marosvásárhely (obecnie Târgu Mureș).

Do 9. roku życia János uczył się w domu, potem uczył się w szkole. W wieku lat 13. uczęszczał na zajęcia w College’u w Marosvásárhely; znał wtedy podstawy rachunku różniczkowego i całkowego. W czerwcu 1817 János uzyskał dyplom College’u, ale jeszcze przez rok uczył się tam. Od 1818 do 1822 studiował w Cesarsko-Królewskiej Akademii Inżynieryjnej w Wiedniu (k.k. Ingenieur Akademie), kończąc w tym czasie siedmioletni program studiów. Szkoła ta była elitarną akademią inżynieryjno-wojskową określaną też mianem „akademii geniuszów” (Genie-Akademie)[2].

We wrześniu 1823 rozpoczął służbę wojskową w wojskach inżynieryjnych Cesarstwa Austriackiego. W służbie wojskowej pozostał przez 11 lat.

Od 1834 żył razem z Rozalią Kibédi Orbán, z którą mieli dwójkę dzieci. Pobrali się oni dopiero w maju 1849. Trzy lata później rozstali się.  

Dzieło[edytuj | edytuj kod]

Już w czasie studiów w Wiedniu János Bolyai zainteresował się postulatem równoległości i około 1820 zaczął rozwijać podstawy geometrii hiperbolicznej. Wyniki tych badań zostały opublikowane w 1832 jako aneks do pracy Tentamen jego ojca, Farkasa.

Rozwinął formalny system liczb zespolonych jako par liczb rzeczywistych.

Oprócz matematyki zajmował się filozofią, której zarysy znane są z fragmentów jego prac o duszy, materii i o duchu, jak też z jego listu do cesarza Franciszka Józefa, w którym były też zawarte propozycje dotyczące systemu podatkowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Uniwersytet w Kluż-Napoka nosi jego imię: Babeş-Bolyai Uniwersytet, pierwsza część nazwy pochodzi od Wiktora Babeşa.
  2. Annemarie Maeger: János Bolyai: der Mozart der Mathematik. Hamburg: Maeger, 1999. ISBN 3-929805-10-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg