Józef Andrzej Szeryński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szeryński (stojący tyłem) odbiera meldunek Jakuba Lejkina, maj 1941

Józef Andrzej Szeryński właśc. Szenkman lub Szynkman (ur. 8 listopada 1893[1], według innych źródeł w 1892, zm. 23 lub 24 stycznia 1943 w Warszawie) – podinspektor Policji Państwowej, od grudnia 1940 pierwszy nadkomisarz Żydowskiej Służby Porządkowej (SP) getta warszawskiego, uważany za zdrajcę i kolaboranta pod okupacją niemiecką, który ułatwił nazistom eksterminację ludności getta.

Działalność w okresie II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Urodzony jako żyd, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ochrzcił się i zmienił nazwisko, przyjmując w dwudziestoleciu międzywojennym postawę antysemity (o Żydach mówił jako o "bydle"), przystąpił także do Obozu Zjednoczenia Narodowego[2]. Od 1920 komisarz Policji Państwowej, wkrótce awansowany na nadkomisarza (1921) i w 1930 r. na podinspektora. Przed wybuchem wojny początkowo pełnił funkcję szefa wydziału organizacyjnego w kwaterze Komendy Głównej Policji Państwowej, następnie od maja 1935 piastował urząd oficera inspekcyjnego i zastępcy komendanta wojewódzkiego w Lublinie[1], gdzie zastał go wybuch II wojny światowej.

Działalność w okresie okupacji[edytuj | edytuj kod]

Podczas okupacji początkowo pracował w biurze ekspedycyjnym, aresztowany – został zwolniony i wyjechał wraz z żoną i córką do Warszawy, gdzie w getcie pracował jako urzędnik w biurze transportowym. 9 października 1940 prezes warszawskiej gminy żydowskiej Adam Czerniaków powierzył mu sformowanie Żydowskiej Służby Porządkowej. Jako komisarz SP był odpowiedzialny za pobicia i prześladowania ludności getta, uczestniczył w rewizjach i zatrzymaniach, był jednym z koordynatorów wysyłki ludzi z Umschlagplatzu do obozów zagłady. Osobiście uważał, że kierując w pierwszym okresie do wysyłki dzieci i chorych umożliwił przetrwanie najsilniejszym.

Wraz z żoną i 16-letnią córką mieszkał w bloku policyjnym na ulicy Nowolipki 10, gdzie zajmował zaledwie jeden pokój, nie wykorzystując swojej pozycji do zajęcia całego mieszkania. W getcie był osobą uprzywilejowaną, jako jeden z nielicznych był uprawniony do nienoszenia opaski z gwiazdą Dawida. Znany był ze swojej wybuchowości i agresji wobec podkomendnych oraz obsadzania stanowisk swoimi znajomymi, łapówkarstwa i z prowadzenia w getcie nielegalnych interesów. Całkowicie podporządkowany rozkazom niemieckim, co najmniej dwa razy w tygodniu informował władze niemieckie o sytuacji panującej w getcie. Zasłynął z odmowy rozstrzelania Żydów przetrzymywanych na Gęsiówce przez SP[3].

Jak podają różne źródła, za zagarnięcie jednego ze skonfiskowanych futer i próbę przemycenia go na aryjską stronę został 1 maja 1942 aresztowany i osadzony w więzieniu na Pawiaku. Groziła mu egzekucja. Obowiązki nadkierownika w tym okresie przejął jego zastępca Jakub Lejkin. Zwolniony 26 lipca 1942 r., pod warunkiem koordynacji udziału SP w akcji wysiedleńczej oraz ostatecznej likwidacji getta, powrócił na stanowisko nadkomisarza. Skazany zaocznie na śmierć za kolaborację przez podziemie w getcie, był obiektem zamachu dokonanego 21 lub 25 sierpnia 1942 przez Izraela Kanała, który strzelając do Szeryńskiego, dwukrotnie go ranił[3]. W 1943 Szeryński popełnił samobójstwo przez zażycie cyjanku po styczniowej akcji likwidacyjnej w getcie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Robert Litwiński, Policja Państwowa w województwie lubelskim w latach 1919-1939, Lublin 2001, s. 314.
  2. Emil Marat, Michał Wójcik, Made in Poland. Opowiada jeden z ostatnich żołnierzy Kedywu Stanisław Likiernik, Warszawa 2014, ISBN 978-83-64142-53-6, s. 121.
  3. 3,0 3,1 Emil Marat, Michał Wójcik, Made in Poland. Opowiada jeden z ostatnich żołnierzy Kedywu Stanisław Likiernik, Warszawa 2014, ISBN 978-83-64142-53-6, s. 122.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]