Józef Hen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Hen
Józef Hen by Zbigniew Kresowaty.jpg
Imiona i nazwisko Józef Henryk Cukier
Data i miejsce urodzenia 8 listopada 1923
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Krzyż Walecznych (1920-1941)
Hen podczas Warszawskich Targów Książki 2013

Józef Hen, właśc. Józef Henryk Cukier (ur. 8 listopada 1923 w Warszawie[1]) – polski pisarz i publicysta żydowskiego pochodzenia, dramaturg, reportażysta, scenarzysta filmowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się i wychował w kamienicy przy ul. Nowolipie 53 w Warszawie[2]. Jego ojciec był przedsiębiorcą budowlanym. Miał trójkę starszego rodzeństwa (dwie siostry i brata)[2].

Jako dziecko współpracował z założonym przez Janusza Korczaka „Małym Przeglądem”[3]. Ukończył prywatne żydowskie gimnazjum męskie im. Magnusa Kryńskiego (mała matura) znajdujące się przy ul. Miodowej 5[4][5]. Od września 1939 miał kontynuować naukę w liceum w klasie o profilu matematyczno-przyrodniczym[6].

Podczas obrony Warszawy przebywał na Nowolipiu. W listopadzie 1939 opuścił miasto i przedostał się do Białegostoku[7]. Wojnę spędził w Związku Radzieckim. Pracował przy budowie szosy Lwów-Kijów, a potem trafił do Samarkandy w Uzbekistanie. Pomimo dobrej kondycji fizycznej nie został przyjęty do armii Andersa[8]. W 1944 wstąpił do Ludowego Wojska Polskiego, opublikował też wtedy pierwszy wiersz (Łódź wierna) w piśmie Głos Żołnierza. W czasie wojny stracił ojca, zabitego w 1945 w Buchenwaldzie, brata Mojżesza (ur. 1920), który zaginął w ZSRR oraz siostrę Mirkę (1917–1942)[9]. Wojnę przeżyły matka i siostra Stella (ur. 1915). W 1944 przyjął pseudonim literacki „Hen”, który z czasem zaczął mu służyć za nazwisko. Zaraz po wojnie był redaktorem tygodnika Żołnierz Polski. Służbę wojskową zakończył w stopniu kapitana w 1952.

Już w 1947 opublikował pierwszą książkę Kijów, Taszkent, Berlin. Dzieje włóczęgi, która została uznana za obiecujący debiut. Pisał reportaże, nowele, opowiadania, prozę historyczną i powieści dla dorosłych i młodzieży, a także scenariusze filmowe, które niekiedy też reżyserował, m.in. Autobusy jak żółwie. Na podstawie jego utworów nakręcono na początku lat 60. m.in. filmy Krzyż walecznych, Nikt nie woła, Kwiecień oraz Prawo i pięść. Później sfilmowano też „Crimen” jako serial Crimen i „Przypadki starościca Wolskiego” jako Rycerze i rabusie. Był także autorem scenariusza serialu historycznego Królewskie sny, opublikowanego później także w wersji książkowej. Publikował też m.in. na łamach tygodnika Świat.

W latach 1967–1969 był atakowany przez środowisko tzw. partyzantów. Nawiązał wówczas współpracę z paryską „Kulturą” Jerzego Giedroycia, w której opublikował trzy opowiadania pod pseudonimem Korab („Western”, „Oko Dajana”, „Bliźniak”).

Napisał m.in. powieść dla młodzieży Bitwa o Kozi Dwór (1955), nawiązującą częściowo do Chłopców z Placu Broni Ferenca Molnára, powieść wojenną Kwiecień (1960), dwie autobiograficzne powieści tworzące cykl „Teatr Heroda” o dojrzewaniu tuż przed II wojną światową i podczas oblężenia Warszawy w 1939 roku („Przed wielką Pauzą” i „Opór”), liczne zbiory opowiadań, w tym Krzyż walecznych (1964), powieść historyczną Crimen (1975) oraz tomy esejów Nie boję się bezsennych nocy (1987) i wspomnień Nowolipie (1991). Inną pozycją w jego dorobku są beletryzowane biografie, wśród nich Ja, Michał z Montaigne (1978) – panorama XVI-wiecznej Europy ujęta na tle życiorysu francuskiego pisarza, myśliciela i eseisty Michela de Montaigne, oraz Błazen – wielki mąż (1998) – obszerny szkic postaci i wielostronnej działalności Tadeusza Boya-Żeleńskiego, przetykany refleksjami autora na temat epoki, która była jego dzieciństwem (książka miała trzy wydania). Józef Hen był także autorem wielu scenariuszy filmowych nie tylko dla ekranizacji własnej twórczości ale także np. do serialu „Życie Kamila Kuranta” czy filmu „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem”.

Hen przez lata doczekał się kilkunastu tłumaczeń, w tym na czeski, niemiecki, francuski i rosyjski. Przez długie lata (do 1982) był działaczem Związku Literatów Polskich. Był też członkiem komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich w 2005. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Mieszka w Warszawie. Z małżeństwa z Ireną z domu Lebewal (1922–2010) ma dwoje dzieci: Magdalenę (ur. 1950) i Macieja (ur. 1955).

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Józef Hen w Centrum Kultury Żydowskiej w Krakowie podczas spotkania z okazji jego 90. urodzin

Odznaczony Krzyżem Walecznych[1] oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1998)[10]. W listopadzie 2006 został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[11]. W 2008 otrzymał nagrodę literacką im. Władysława Reymonta[12]. W 2009 roku otrzymał Nagrodę Literacką m.st. Warszawy w kategorii „Warszawski twórca”[13].

Dzieła (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Józefa Hena.

Przypisy

  1. a b Józef Hen w bazie filmpolski.pl
  2. a b Józef Hen: Nowolipie. Łódź: Wydawnictwo Prospero, 1991, s. 10. ISBN 83-900822-0-9.
  3. Józef Hen: Nowolipie. Łódź: Wydawnictwo Prospero, 1991, s. 98–103, 113, 151. ISBN 83-900822-0-9.
  4. Józef Hen: Nowolipie. Łódź: Wydawnictwo Prospero, 1991, s. 122, 184. ISBN 83-900822-0-9.
  5. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łodź: Księży Młyn, 2009, s. 125. ISBN 978-83-61253-51-8.
  6. Józef Hen: Nowolipie. Łódź: Wydawnictwo Prospero, 1991, s. 184. ISBN 83-900822-0-9.
  7. Józef Hen: Nowolipie. Łódź: Wydawnictwo Prospero, 1991, s. 217. ISBN 83-900822-0-9.
  8. Pod koniec lat 50. Hen opisał to doświadczenie w autobiograficznej powieści Nikt nie woła, wydanej po raz pierwszy w 1990.
  9. Donata Subbotko, wywiad z Józefem Henem Lekkie swędzenie sumienia w: Duży Format 2009-11-06.
  10. M.P. z 1999 r. Nr 10, poz. 131
  11. PIW ma 60 lat!. piw.pl, 20 listopada 2006. [dostęp 2013-01-31].
  12. Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994 – 2009. [dostęp 2014-09-12].
  13. Nagroda Literacka m. st. Warszawy. Laureaci 2009.
  14. Nagroda Nike 1999. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-22].
  15. Nagroda Nike 2004. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]