Józef Kostrzewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Kostrzewski
Ilustracja
Zdjęcie z 1924 (Poznań)
Data i miejsce urodzenia 25 lutego 1885
Węglewo
Data i miejsce śmierci 19 października 1969
Poznań
Zawód archeolog
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Uczelnia Uniwersytet Poznański
Zdjęcie z 1964
Tablica ku czci Józefa Kostrzewskiego w budynku Rektoratu UAM w Poznaniu
Akt urodzenia Józefa Kostrzewskiego
Cmentarz smochowicki w Poznaniu - grób profesora Kostrzewskiego

Józef Kostrzewski (ur. 25 lutego 1885 w Węglewie k. Gniezna, zm. 19 października 1969 w Poznaniu) – polski archeolog, muzeolog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, drugi zastępca przewodniczącego Komitetu Słowiańskiego w Polsce, twórca poznańskiej szkoły archeologicznej, prowadził m.in. wykopaliska w Biskupinie.

Rys biograficzny[edytuj]

Uczęszczał do Królewskiego Gimnazjum w Ostrowie, gdzie udzielał się w organizacjach samokształceniowych i patriotycznych (m.in. Towarzystwo Tomasza Zana). W Ostrowie nawiązywał kontakty z lokalnym środowiskiem politycznym, uczęszczał na wykłady polityczno-historyczne do księgarni Stefana Rowińskiego. W 1897 z powodu braku promocji do klasy IV (niższej tercji) przenosi się do Królewskiego Gimnazjum w Gnieźnie. Po aresztowaniach i procesie gnieźnieńskich gimnazjalistów, w 1903 reaktywuje tam działalność T.T.Z i w tym samym czasie nawiązuje kontakt z założonym w 1902 przez prof. Wincentego Lutosławskiego krakowskim Stowarzyszeniem Religijno-Patriotycznym „Eleusius” w efekcie zakłada Wielkopolski „Eleusius” i przyjmuje pseudonim „Wielki Eleuteryk”. W roku przedmaturalnym zadenuncjowany za działalność w T.T.Z i „Eleusius” zmuszony jest się przenieść z Gniezna do Konigliches Auguste Victoria Gymnasium w Poznaniu gdzie w 1907 zdał maturę.[1]

W latach poznańskich działał w miejscowym Towarzystwie Przyjaciół Nauk, w jego Wydziale Archeologicznym. Był też wówczas współredaktorem Zapisków Archeologicznych Poznańskich i Albumu prehistorycznych zabytków Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1833-1915). Uczestniczył w Ogólnopolskim Zjeździe Filomackim w Warszawie, po którym został przez władze rosyjskie aresztowany. Po zwolnieniu studiował historię w Krakowie, następnie doktoryzował się w Friedrich-Wilhelms-Universität w Berlinie pod kierunkiem prof. Gustafa Kossiny. Po I wojnie światowej angażował się w powstanie Uniwersytetu Poznańskiego. Pełnił funkcję kuratora i otrzymał godność filistra honoris causa korporacji akademickiej Filomatia Posnaniensis[2]. Członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności od 1928, a od 1935 roku jej członek czynny.

Był jednym z twórców teorii autochtonicznej w archeologii polskiej, która zakładała historyczną ciągłość osadnictwa słowiańskiego na terenie Polski od prehistorii. Na tym polu wdał się w polemikę z archeologami niemieckimi - Gustafem Kossinną i Bolko von Richthofenem, za co w czasie II wojny wpisany został na listę wrogów III Rzeszy. Po przegranej przez Polskę kampanii wrześniowej, na uniwersytecie w Poznaniu pojawili się archeolodzy w mundurach SS, a prof. Kostrzewski tylko dzięki pomocy przyjaciół oraz szybkiej ucieczce zdołał ocalić życie. W czasie okupacji ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem w Burzynie pod Tuchowem (pow. tarnowski) oraz Zarzeczu k. Niska (w należącym do Stanisława Hofmokla folwarku Klemensówka), ponieważ tropiło go Gestapo.

Po wojnie od 1957 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Otrzymał od macierzystego uniwersytetu 25 lutego 1965 tytuł doctora honoris causa. Ten tytuł nadały mu również inne uczelnie krajowe (np. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie) i zagraniczne (np. Uniwersytet Humboldta w Berlinie). Uhonorowany wieloma odznaczeniami krajowymi (m.in. Orderem Sztandaru Pracy I klasy w 1957) i zagranicznymi (m.in.: Oficer Legii Honorowej w 1937; Krzyż Komandorski Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego w 1964).

Archeolog ten dowodził o nieprzerwanej obecności Słowian na Odrą i Wisłą przynajmniej od 1500 lat przed naszą erą. Pogląd ten również ze względów politycznych obowiązywał w polskiej archeologii do końca XX wieku[3].

Pochowany na cmentarzu parafialnym na Smochowicach.

Upamiętnienie[edytuj]

Dorobek naukowy[edytuj]

Aktywny w wielu dziedzinach archeologii. Zajmował się przede wszystkim epoką brązu, okresem lateńskim i wczesnym średniowieczem. Był zwolennikiem koncepcji autochtonistycznej - zakładał obecność Słowian w Polsce jeszcze przed okresem wczesnego średniowiecza. Prowadził liczne badania wykopaliskowe, między innymi w Biskupinie na osadzie ludności kultury łużyckiej (od 1934), Gnieźnie (od 1936) i w Poznaniu (od 1938). Jego dorobek naukowy jest ogromny i obejmuje ponad 900 prac, w tym 11 monumentalnych syntez i monografii z zakresu prehistorii oraz wczesnego średniowiecza ziem polskich.

Ważniejsze publikacje[edytuj]

  • „Wielkopolska w czasach przedhistorycznych” (1913, wydanie 3: 1955)
  • „Die ostgermanische Kultur der Spätlatenezeit” (1919)
  • „Prehistoria ziem polskich” (wraz z R. Jakimowiczem i S. Krukowskim, 1939, reedycja 1948)
  • „Kultura prapolska” (1947, wydanie 3: 1962)
  • „Zagadnienie ciągłości zaludnienia ziem polskich w pradziejach” (1961)
  • „Pradzieje Polski” (wraz z W. Chmielewskim, K. Jażdżewskim, 1965)
  • „Z mego życia. Pamiętnik”, Ossolineum 1970
  • „Gniezno w zaraniu dziejów (od VIII do XIII wieku) w świetle wykopalisk”, Poznań 1939

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Prinke Andrzej Kalendarium życia i twórczości Józefa Kostrzewskiego. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.[dostęp 2014-10-26]
  2. Bartłomiej P. Wróblewski, Korporacja Studentów Uniwersytetu Poznańskiego “Filomatia Posnaniensis”, (na:) www.archiwumkorporacyjne.pl, stan 28 I 2012 r.
  3. Zdzisław Skrok. Czy wikingowie stworzyli Polskę?, 2013, str. 58
  4. Nagroda im. Józefa Kostrzewskiego na stronie Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, www.snap.org.pl, [dostęp 11.06.2009]
  5. Sesja naukowa „Józef Kostrzewski – dzieło i dziedzictwo”, w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/1986, s.93, ISSN 0137-3552
  6. Wydarzenia w Poznaniu w 1985 roku. Część pierwsza, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3/1986, s.201, ISSN 0137-3552

Bibliografia[edytuj]

  • Hieronim Kaczmarek, Kostrzewski Józef, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wydaw. Poznańskie 2006, ISBN 83-7177-416-8