Józef Mączka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Mączka
Józef Mączka
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 2 czerwca 1888
Zaleszany, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci pocz. września 1918
Paszkowska Stanica, Kubań
Przebieg służby
Lata służby 1914-1918
Siły zbrojne Legiony Polskie 1914-1918
Polski Korpus Posiłkowy
II Korpus Polski w Rosji
Polska Organizacja Wojskowa
Jednostki 2 Szwadron Jazdy Legionów
2 Pułk Ułanów Legionów Polskich
4 Dywizja Strzelców Polskich (WP na Wschodzie)
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych Krzyż Niepodległości

Józef Mieczysław Mączka (ur. 2 czerwca 1888 w Zaleszanach, zm. na początku września[a] 1918 w Paszkowskiej Stanicy) – polski żołnierz, porucznik, poeta legionowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Heleny z domu Ambroziewicz i Franciszka Mączki, który jako kilkunastoletni chłopak wziął udział w powstaniu styczniowym. Miał brata Władysława, który został mężem Marii Iwańczyk (jej siostrą była Anna, po mężu Przystasz, matka Zbigniewa, Mieczysława i Przystaszów[1].

Józef Mączka uczył się w szkole ludowej w Oleszycach, następnie w V Państwowym Gimnazjum we Lwowie, Gimnazjum Męskim w Sanoku[2] i od 1905 roku w gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1907 roku zdał maturę. Następnie został studentem Wydziału Inżynierskiego Politechniki Lwowskiej. Równocześnie z nauką pracował zarobkowo jako urzędnik w dyrekcji kolei.

W 1913 Józef został członkiem Związku Strzeleckiego. W 1914 Józef Mączka został ojcem Mieczysława Przystasza[3]. Po wybuchu I wojny światowej w sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i został przydzielony do 2 Szwadronie Jazdy Legionów, dowodzonym przez Zbigniewa Dunin-Wąsowicza. Służył w nim do września 1914 roku. W momencie wyjazdu na front pluton, w którym służył Mączka został przeniesiony do Komendy Legionów, stanowiąc jej pluton sztabowy. W plutonie tym Józef Mączka przeszedł cały szlak legionowy. Brał udział w kampaniach karpackich i bukowińskiej. 23 sierpnia 1915 roku awansował na chorążego kawalerii a 1 listopada 1916 roku został awansowany do stopnia podporucznika. Po kryzysie przysięgowym służył w Polskim Korpusie Posiłkowym. Od 1 stycznia 1917 roku był żołnierzem w 2 Pułku Ułanów Legionów Polskich, uzyskując awans do stopnia porucznika.

Po przejściu 2 Brygady przez front pod Rarańczą, w lutym 1918 roku Józef Mączka został internowany przez Austriaków w Synowódzku. 28 lutego w przebraniu kolejarza uciekł z obozu i 20 marca został żołnierzem II Korpusu Polskiego gen. Józefa Hallera. W bitwie pod Kaniowem dostał się do niemieckiej niewoli. Jednak uciekł i rozpoczął pracę w Polskiej Organizacji Wojskowej w jej Komendzie Naczelnej nr 3, obejmującej teren Ukrainy. Zajmował się przerzutem rozbitków z Legionów Polskich na Kubań do dywizji gen. Żeligowskiego. Później sam został żołnierzem tej dywizji w grupie płk. Zielińskiego.

6 września 1918 roku por. Józef Mączka zmarł na cholerę w Paszkowskiej Stanicy koło Jekaterynodaru. Za udział w walkach Legionów i pracę w Polskiej Organizacji Wojskowej, porucznik Józef Mączka został odznaczony Orderem Virtuti Militari (nr 7694) oraz Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości. W listopadzie 1933 roku jego prochy zostały sprowadzone do kraju[4] i pochowane w kwaterze legionowej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[4].

Józef Mączka był również znanym poetą, najwybitniejszym poetą legionowym. W 1917 roku wydał tomik poezji "Starym szlakiem", który miał jeszcze trzy wydania w okresie międzywojennym. Znanymi wierszami jego autorstwa, nauczanymi i deklamowanymi przez uczniów gimnazjalnych były m.in. Starym szlakiem, Przysięga, Droga Legionów, Ułańskie czako, Kiedyś, Rotmistrzowej sławie (poświęcony dowódcy szarży pod Rokitną, którym był rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz)[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Książki Józefa Mączki

Na Wigilię 1914 roku Józef Mączka skomponował kolędę dla Komendy Legionów:

W dzień Bożego Narodzenia

W dzień Bożego Narodzenia
Radość wszelkiego stworzenia,
Dziś w Legionach wielkie święto:
Ofensywę rozpoczęto,
Rozpoczęto.

Pan jenerał[6] przodem jedzie,
Do ataku sam nas wiedzie,
A Zagórski[7] robi plany,
Już trzy noce niewyspany,
Niewyspany.

Jakubowski[8] mu pomaga,
(W sztabie wielka to powaga),
A Wyrostek[9] i Dzwonkowski[10]
Też niemało mają troski,
Mają troski.

Merwin[11], co był redaktorem,
Teraz już żołnierza wzorem:
W kąt nożyce i gazety,
Jeździ z nami na wedety,
Na wedety.

Pułkownika Wiszka[12] głowa
Wszystkich nas tu cudem chowa:
Gdyby nie on ― już by cała
Polska głodem przymierała,
Przymierała.

Pan Krasicki[13] ułan chwacki
Zamaszysty i junacki,
I Brzeziński[14] rotmistrz klawy
Do szablicy i zabawy.

Durski z buzią jak panienka
Żadnej bitwy się nie lęka,
I Łepkowski chociaż młody
Rżnie do ognia jak do wody.

Już Drewnowski z drutów zwojem
Jedzie z całym swym konwojem,
Gdy tam w linii coś się psuje
On wnet wszystko podrutuje.

Migurskiego telefony
Sieją strach na wszystkie strony
A Grzybowski wszystkim znany
Wiezie list do ukochanej.

Panie Jezu, Dziecię Małe,
Dajże nam zwycięstwo, chwałę,
Niech w żołnierskiej tej kolędzie
Chwała Tobie wieczna będzie,
Wieczna będzie

Odniesienia[edytuj | edytuj kod]

  • W połowie 1938 Bolesław Lewicki uzyskał tytuł naukowy doktora filozofii na podstawie pracy pt. Poeta i Legiony, dotyczącej twórczości Józefa Mączki[15].
  • W 1958 ukazała się publikacja pt. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958, do której władze cenzorskie PRL odrzuciły artykuł autorstwa Józefa Stachowicza o Józefie Mączce[16].

Uwagi

  1. Jedno ze źródeł podało dzień śmierci 9 września, autorzy książki O kawalerii polskiej XX wieku wskazali 2 lub 6 września, zaś Eligiusz Tomkowiak podał 5 września.

Przypisy

  1. Ku siedliskom rodzinnym. W: Danuta Przystasz: Jedno życie. Tak mało... Tak wiele.... s. 9.
  2. Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. Errata.
  3. Listy z więzienia Mieczysława Przystasza z lat 1945–1954. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2000, s. 21. ISBN 83-913281-0-4.
  4. 4,0 4,1 O kawalerii polskiej XX wieku s. 26
  5. Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 45. ISBN 83-901827-1-8.
  6. Karol Durski-Trzaska.
  7. Włodzimierz Zagórski-Ostoja.
  8. Jan Skorobohaty-Jakubowski
  9. Michał Wyrostek – dr, adwokat, członek PPSD, szef kancelarii sztabowej Komendy Legionów (ewidencja), pracownik Krajowego Inspektoratu Zaciągu.
  10. Zygmunt Dzwonkowski.
  11. Bertold Merwin (właściwie Baruch Menkes; 1879–1946) – nauczyciel, publicysta, literat, ppłk WP, dziennikarz, redaktor; od września 1914 r. w Legionach, przydzielony do Komendy Legionów, pracownik Krajowego Inspektoratu Zaciągu, później Dowództwa Ośrodka Uzupełnień PKP, internowany w obozie Dulfalva, publikował prace i artykuły poświęcone Legionom, szczególnie II Brygadzie: Legiony w Karpatach (1915), Legiony w boju (1916), Z życia w Legionach (1918), Z Dulfalvy do Tagliamento (1918).
  12. Wacław Wiszka – płk austriacki przydzielony do Komendy Legionów jako nadintendent, złośliwie nazywany „Wischka”
  13. August Krasicki.
  14. Jan Dunin-Brzeziński.
  15. Promocja na Uniwersytecie J. K. we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 145 z 1 lipca 1938. 
  16. Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 240. ISBN 83-901827-1-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Krzysztof Cygan Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich, Warszawa: "Gryf", 1998, ISBN 83-85209-54-9.
  • Tadeusz Kasprzycki Kartki z dziennika oficera I Brygady Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1934.
  • "Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne" nr 17 (luty 1998r), Tarnobrzescy Kawalerowie Virtuti.
  • Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 26. ISBN 83-04-03364-X.
  • Eligiusz Tomkowiak: Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945. T. T. II (1914-1921) Cz. 2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, 1993, s. 135-136. ISBN 83-900510-0-1.