Józef Przerwa-Tetmajer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Przerwa-Tetmajer
Jozef Tettmayer von Przerwa
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1804
Czermna
Data i miejsce śmierci 25 marca 1880
Kraków, Galicja

Józef Przerwa-Tetmajer (ur. 14 marca 1804 w Czermnej k. Jasła, zm. 25 marca 1880 w Krakowie) – matematyk, poeta, uczestnik powstania listopadowego, działacz patriotyczny, przyjaciel Seweryna Goszczyńskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Józef Przerwa Tetmajer był synem Wojciecha Tetmajera, młodszym bratem Leona Tetmajera oraz stryjecznym bratem Karola Tetmajera (dziad Kazimierza i Włodzimierza Przerwa-Tetmajerów)[1]. Ojciec Józefa i brat ojca – Stanisław (sekretarz Sądu Krajowego w Tarnowie) otrzymali szlachectwo galicyjskie 21 marca 1794 i tym samym od tegoż roku oni i ich potomkowie nosili nazwisko w brzmieniu „Tettmayer von Przerwa”[2].

W latach 1822–1825 studiował na Uniwersytecie Wiedeńskim. W roku 1831 brał udział w powstaniu listopadowym. Był działaczem patriotycznym, w latach 1830–1833 działał w konspiracji w Galicji (m.in. w partyzantce J. Zaliwskiego)[3], następnie we Francji, gdzie był budowniczym dróg wielkiej komunikacji. Około roku 1846 wrócił do Galicji, gdzie był geometrą sądowym w okręgu tarnowskim, a następnie osiadł w Krakowie. Od roku 1873 był członkiem korespondencyjnym Akademii Umiejętności w Krakowie[4]. Jest autorem prac matematycznych (1847–1879), np. napisanej w języku francuskim Principes fondamentaux du calcul transcendant par J. Tetmajer de Przerwa (wyd. Paris: Mallet – Bachelier, Imprimeur – Libraire de l'Ecole Imperiale Polytechnique, du Bureau des Longitudes, 1857)[5].

Przyjaźnił się z Sewerynem Goszczyńskim, który w latach 1831–1832 mieszkał z nim u jego matki w Mikołajowicach k. Wojnicza i opisał to w swym Dzienniku podróży do Tatrów[6].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tetmajer ogłosił m.in. dwa zbiorki swych wierszy: Pieśni (Lwów, 1829) i rozszerzone wydanie Poezje liryczne (Lwów, 1830). W obu wydaniach była jego Pieśń wojskowa, popularna w czasie powstania listopadowego i później, a zaczynająca się od słów: Jak wspaniała nasza postać. We wspomnianych zbiorkach ukazały się też jedne z pierwszych wierszy tatrzańskich i podhalańskich, m.in. Przy Morskiem Oku (pierwszy utwór poetycki na ten temat), Czorsztyn i Góral na polanie (w stylu sielanek) oraz popularny wśród współczesnych wiersz Kominek[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Krupa W czas powrotu Tetmajera na Podhale w: Podhalanka. Pismo Związku Podhalan, podtytuł: Numer poświęcony powrotowi Kazimierza Przerwy-Tetmajera na Podhale, Rok V, Ludźmierz, nr 2(14) 1986, s. 27-28
  2. S. Górzyński, Nobilitacje w Galicji w latach 1772–1918, Warszawa 1999, s. 260
  3. a b Literatura polska. Encyklopedia PWN. Warszawa: PWN, 2007, s. 729.
  4. Bibliografia Literatury Polskiej Nowy Korbut. Romantyzm. Hasła osobowe P-Ż. Uzupełnienia, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Państwowy Instytut Wydawniczy, MCMLXXII, s. 217-218
  5. vtls.cyfronet.pl
  6. Dziennik podróży do Tatrów. [dostęp 2011-09-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]