Józef Retinger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Hieronim Retinger
Data i miejsce urodzenia 17 kwietnia 1888[1]
Kraków
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1960
Londyn
Chargé d’affaires RP w ZSRR
Okres od 14 sierpnia 1941
do 5 września 1941
Następca Stanisław Kot
Grób Józefa Hieronima Retingera na cmentarzu North Sheen w Londynie

Józef Hieronim Retinger (ur. 17 kwietnia 1888[1] w Krakowie, zm. 12 czerwca 1960 w Londynie) – polski literaturoznawca, pisarz i polityk, doradca Władysława Sikorskiego; organizator kongresu haskiego, sekretarz generalny Ruchu Europejskiego, jeden z twórców Wspólnoty Europejskiej; emisariusz polityczny, wolnomularz.

Życiorys[edytuj]

Był synem adwokata, Józefa Stanisława Retingera, pochodzącego z niemieckiej rodziny przybyłej do Polski w XVII lub XVIII w. Po nagłej śmierci ojca chłopcem zaopiekował się Władysław Zamoyski, który zapewnił mu wszechstronne wykształcenie - nowicjat w kolegium jezuickim w Rzymie, później studia w paryskiej Ecole des Sciences Politiques i w Monachium zwieńczone zostały uzyskanym w wieku 20 lat doktoratem na Sorbonie. W Paryżu poznał Josepha Conrada. W 1911 roku wyjechał do Anglii, gdzie podjął studia na London School of Economics. Studiując na najlepszych uczelniach i bywając, dzięki wsparciu swojego protektora , w arystokratycznych klubach Paryża i Londynu, Retinger poznał najwybitniejsze postacie swoich czasów oraz tych, którzy władzę i znaczenie mieli zdobyć dopiero w późniejszych latach. Znajomi Józefa Retingera z lat młodości to przekrój różnych profesji. Nie brakło wśród nich wojskowych i polityków, jak trzymający w garści Afrykę lord Horatio Kitchener, późniejsi premierzy Wielkiej Brytanii i Francji  -  Winston Churchill i Georges Clemenceau, czy pierwszy prezydent Izraela Chaim Weizmann.

Po rozpoczęciu I wojny światowej opuścił Kraków i ponownie wyjechał do Anglii, gdzie zaangażował się politycznie. W 1916 r., wraz z księciem Sykstusem Bourbon-Parma i Boni de Castellane zaangażował się w próbę podpisania oddzielnego pokoju z Austro-Węgrami. Retinger działał również na rzecz niepodległej Polski – korzystając ze swoich wpływów, lobbował za nią w Paryżu i Londynie i popierał utworzenie we Francji Błękitnej Armii – nowoczesnych, dobrze wyposażonych oddziałów, które po przetransportowaniu do Polski odegrały ważną rolę, broniąc kraju przez Armią Czerwoną. Koszmar pierwszej wojny światowej skłonił Retingera do rozmyślań nad tym, jak zapobiec podobnym konfliktom w przyszłości. Razem ze swoim angielskim przyjacielem zaczął pisać książkę „Świat na warsztacie”, w której po raz pierwszy pojawił się pomysł, by utworzyć rząd światowy, oparty na przewodnictwie Anglii i Francji. Po zakończeniu wojny Retinger z zagranicy angażował się w polską politykę i wspierał przeciwników marszałka Piłsudskiego. W 1917 roku został odsunięty od wpływów i musiał opuścić Francję, udając się do Hiszpanii. W 1917 roku z Hiszpanii udał się poprzez Kubę do Meksyku, gdzie w trakcie rewolucji meksykańskiej był doradcą prezydenta oraz założyciela Partii Narodowo-RewolucyjnejPlutarco Eliasa Callesa oraz nieoficjalnym doradcą działacza związkowego Louisa Moronesa. W międzyczasie udał się w do Waszyngtonu, gdzie uzyskał polskie obywatelstwo, po czym odbył krótką podróż do kraju. Retinger pozostawał w Meksyku do obalenia rządów rewolucyjnych w 1934 roku i pełnił funkcję doradcy kolejnych prezydentów Álvaro Obregóna i Plutarcho Callesa. Przez cały okres działał w międzynarodowym ruchu związkowym. W 1923 roku przybył jako przedstawiciel Międzynarodowej Federacji Związków Zawodowych do Polski, gdzie poznał premiera Władysława Sikorskiego.

W czasach II wojny światowej był doradcą politycznym gen. Sikorskiego i prawdopodobnie agentem wywiadu brytyjskiego[potrzebny przypis]. Z Sikorskim związał się już we Francji i został przez niego mianowany podsekretarzem stanu przy Radzie Ministrów. Za wydostanie polskiego premiera z Francji Retinger otrzymał Order Virtuti Militari, jednak nie przyjął tego odznaczenia, podobnie jak żadnego innego spośród licznie przyznawanych w kolejnych latach przez różne rządy. Po ataku niemieckim na ZSRR brał aktywny udział w zawarciu traktatu polsko-sowieckiego[2], dzięki któremu do wiosny 1942 roku ZSRR opuściło ponad 40 tys. polskich żołnierzy i 74 tys. cywilów. Od 14 sierpnia do 5 września 1941 chargé d’affaires RP przy rządzie ZSRR (pierwszy przedstawiciel dyplomatyczny RP po wznowieniu stosunków dyplomatycznych w konsekwencji układu Sikorski-Majski). Niedługo później doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął premier Sikorski. Retinger towarzyszył poprzednio Sikorskiemu niemal w każdym locie[potrzebny przypis] – z wyjątkiem tego feralnego. Stało się to przyczyną niezliczonych spekulacji na temat przyczyn i przebiegu katastrofy.

Po objęciu premierostwa przez Stanisława Mikołajczyka, Retinger odsunął się nieco od polskiego rządu. Po kilku miesiącach zgłosił się do brytyjskiej agencji wywiadowczej SOE z propozycją przerzucenia go do Polski, w celu „wyjaśnienia viva voce polityki rządu na wygnaniu i w celu wytworzenia wyraźniejszego obrazu morale polskiego podziemia”[3]. O akcji został powiadomiony premier, który wyraził zgodę na operację, i minister spraw wewnętrznych Władysław Banaczyk[4]. Jako emisariusz polityczny został zrzucony do kraju w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 na placówkę „Zegar”, 26 km na wschód od Warszawy; posługiwał się wówczas nazwiskiem Paisley oraz kryptonimami „Salamander” i „Brzoza”. Retinger dostarczył do okupowanej Polski kilka milionów dolarów amerykańskich dla Polskiego Państwa Podziemnego. Według Normana Daviesa przyleciał w celu oceny siły armii podziemnej i ugrupowań komunistycznych w wojennej Polsce i przekazania tych informacji bezpośrednio Brytyjczykom, dla których informacje polskiego rządu na emigracji, a także Sowietów nie były wystarczająco wiarygodne. Według innych opracowań[5], znając ustalenia konferencji teherańskiej w sprawie Polski, spotykał się m.in. z przedstawicielami Polskiej Partii Robotniczej (PPR), aby podjąć próbę stworzenia w okupowanym kraju podziemnego rządu z silną reprezentacją lewicy, który mógłby zostać uznany przez Józefa Stalina. Zdaniem Dariusza Baliszewskiego, jego misją było przekonanie polskich polityków do stworzenia takiego rządu, który z jednej strony zyskałby akceptację Moskwy, a z drugiej zapewnił częściową choćby niezależność i chęć do współpracy z Wielką Brytanią. Retinger za wszelką cenę usiłował również zapobiec wybuchowi Powstania Warszawskiego. Agentom polskiego wywiadu udało się ustalić, że kurier o kryptonimie „Salamander” to prawdopodobnie Retinger. Reakcja Naczelnego Wodza była jednoznaczna. W przesłanej z Londynu depeszy do dowodzącego Armią Krajową generała Bora-Komorowskiego informował: „Nie można zapobiec temu drogą awantury. Dlatego zarządziłem obserwację celem zidentyfikowania osób, a gdyby można było bez awantur — celem stwierdzenia, co kurier, czy też kurierzy polityczni, wiozą z sobą… Resztę załatwimy stąd!”. W trakcie jego pobytu oddział likwidacyjny Komendy Głównej Armii Krajowej pod kryptonimem 993/W podejmował kilkakrotne próby pozbawienia go życia. Próba otrucia Retingera (z użyciem białego proszku, być może zawierającego laseczkę wąglika) mogła być przyczyną złego stanu zdrowia, utrzymującego się aż do śmierci[6]. Kulisy operacji „Most III” (powrót z okupowanej Polski do Brindisi) opisał Marek Celt, współtowarzysz Retingera. Razem z nim w samolocie odlatuje do Anglii wybitny oficer wywiadu AK, kapitan Jerzy „Rafał” Chmielewski, wiozący Brytyjczykom opis techniczny i części niemieckiej Wunderwaffe – rakiety V2.

Po wojnie Retinger był orędownikiem zjednoczenia Europy. Podczas debat toczonych w budynku parlamentu w Hadze, klarowała się koncepcja Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali – organizacji opartej na założeniu, że nic nie zapobiega wojnie lepiej niż wspólne interesy potencjalnych przeciwników. Swoje koncepcje Retinger omawiał nie tylko z politykami, ale również z ważnymi duchownymi, w tym m.in. z kardynałem Giovannim Montinim, czyli późniejszym papieżem Pawłem VI. Retinger miał wolny wstęp[potrzebny przypis] zarówno na Downing Street 10, jak i do Białego Domu. W maju 1954 roku zorganizował spotkanie ponad setki koronowanych głów, prezydentów i magnatów przemysłowych w hotelu Bilderberg w Arnhem. Retinger, aż do swej śmierci[7] w 1960 roku, pozostawał sekretarzem powstałego w ten sposób nieformalnego stowarzyszenia - Grupy Bilderberg.

W 1958 był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla[8].

Przypisy

  1. a b Z. S. Siemaszko, s. 58, podaje datę urodzenia 1880
  2. Zbigniew Sebastian Siemaszko. Retinger w Polsce 1944 r.. „Zeszyty Historyczne”. 12, 1967. 
  3. Denis de Rougemont za Z.S. Siemaszko, Retinger..., s. 64.
  4. Z. S. Siemaszko, Retinger..., s. 66.
  5. Dariusz Baliszewski: Misja „Salamandra”. Wprost, nr 28 (1128), 2004, 2004. [dostęp 27 sierpnia 2009].
  6. Dariusz Baliszewski: Misja „Salamandra” - Wąglik w walizce. Wprost, nr 28 (1128), 2004, 2004. [dostęp 4 listopada 2009].
  7. Na raka płuc. Olgierd Terlecki, Kuzynek diabła, Kraków 1988.
  8. Nobelprize.org: Nomination for Nobel Peace Prize: Joseph Retinger (ang.). W: Nomination Database [on-line]. Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-09].

Bibliografia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Józef Retinger.

Linki zewnętrzne[edytuj]