Józef Retinger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Hieronim Retinger
Data i miejsce urodzenia 17 kwietnia 1888[1]
Kraków
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1960
Londyn
Chargé d'affaires RP w ZSRR
Okres od 14 sierpnia 1941
do 5 września 1941
Następca Stanisław Kot
Grób Józefa Hieronima Retingera, North Sheen Cemetery, Londyn

Józef Hieronim Retinger (ur. 17 kwietnia 1888[1] w Krakowie, zm. 12 czerwca 1960 w Londynie) – polski literaturoznawca, pisarz i polityk, doradca Władysława Sikorskiego; organizator kongresu haskiego, sekretarz generalny Ruchu Europejskiego, jeden z twórców Wspólnoty Europejskiej; emisariusz polityczny, wolnomularz.

Życiorys[edytuj]

Był synem adwokata, Józefa Stanisława Retingera, pochodzącego z niemieckiej rodziny przybyłej do Polski w XVII lub XVIII w. Po nagłej śmierci ojca chłopcem zaopiekował się Władysław Zamoyski. W roku 1906 rozpoczął studia na Sorbonie. W Paryżu poznał Josepha Conrada. W 1911 roku wyjechał do Anglii, gdzie podjął studia na London School of Economics.

Po rozpoczęciu wojny opuścił Kraków i ponownie wyjechał do Anglii, gdzie zaangażował się politycznie. W 1916 r., wraz z księciem Sykstusem Bourbon-Parma i Boni de Castellane zaangażował się w próbę podpisania oddzielnego pokoju z Austro-Węgrami. W 1917 roku zostaje odsunięty od wpływów i musi opuścić Francję, udaje się do Hiszpanii. W 1917 roku z Hiszpanii udał się poprzez Kubę do Meksyku, gdzie w trakcie rewolucji meksykańskiej był doradcą prezydenta oraz założyciela Partii Narodowo-RewolucyjnejPlutarco Eliasa Callesa oraz nieoficjalnym doradcą działacza związkowego Louisa Moronesa. W międzyczasie udaje się w do Waszyngtonu, gdzie uzyskał polskie obywatelstwo, po czym odbył krótką podróż do kraju. Retinger pozostawał w Meksyku do obalenia rządów rewolucyjnych w 1934 roku i pełnił funkcję doradcy kolejnych prezydentów Alvaro Obregona i Plutarcho Callesa. Przez cały okres działa w międzynarodowym ruchu związkowym. W 1923 roku przybywa jako przedstawiciel Międzynarodowej Federacji Związków Zawodowych do Polski, gdzie poznaje premiera Władysława Sikorskiego.

W czasach II wojny światowej był doradcą politycznym gen. Sikorskiego i prawdopodobnie agentem wywiadu brytyjskiego. Z Sikorskim związał się już we Francji i został przez niego mianowany podsekretarzem stanu przy radzie Ministrów. Po ataku niemieckim na ZSRR brał aktywny udział w zawarciu traktatu polsko-sowieckiego[2]. Od 14 sierpnia do 5 września 1941 chargé d’affaires RP przy rządzie ZSRR (pierwszy przedstawiciel dyplomatyczny RP po wznowieniu stosunków dyplomatycznych w konsekwencji układu Sikorski-Majski).

Po objęciu premierostwa przez Stanisława Mikołajczyka Retinger odsunął się nieco od polskiego rządu. Po kilku miesiącach zgłosił się do brytyjskiej agencji wywiadowczej Special Operations Executive z propozycją przerzucenia go do Polski, w celu "wyjaśnienia viva voce polityki rządu na wygnaniu i w celu wytworzenia wyraźniejszego obrazu morale polskiego podziemia"[3]. O akcji został powiadomiony premier, który wyraził zgodę na operację, i minister spraw wewnętrznych Władysław Banaczyk[4]. Jako emisariusz polityczny został zrzucony do kraju w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 na placówkę „Zegar”, 26 km na wschód od Warszawy; posługiwał się wówczas nazwiskiem Paisley oraz kryptonimami „Salamander” i „Brzoza”. Według Normana Daviesa przyleciał w celu oceny siły armii podziemnej i ugrupowań komunistycznych w wojennej Polsce i przekazania tych informacji bezpośrednio Brytyjczykom, dla których informacje polskiego rządu na emigracji, a także Sowietów nie były wystarczająco wiarygodne. Według innych opracowań[5], znając ustalenia konferencji teherańskiej w sprawie Polski, spotykał się m.in. z przedstawicielami Polskiej Partii Robotniczej (PPR), aby podjąć próbę stworzenia w okupowanym kraju podziemnego rządu z silną reprezentacją lewicy, który mógłby zostać uznany przez Józefa Stalina. W trakcie jego pobytu oddział likwidacyjny Komendy Głównej Armii Krajowej pod krytonimem 993/W podejmował kilkakrotne próby pozbawienia go życia. Próba otrucia Retingera (z użyciem białego proszku, być może zawierającego laseczkę wąglika) mogła być przyczyną złego stanu zdrowia, utrzymującego się aż do śmierci[6]. Kulisy operacji „Most III” (powrót z okupowanej Polski do Brindisi) opisał Marek Celt, współtowarzysz Retingera. Retinger dostarczył do okupowanej Polski kilka milionów dolarów amerykańskich dla Polskiego Państwa Podziemnego.

Po wojnie był orędownikiem zjednoczenia Europy. Miał wolny wstęp[potrzebny przypis] zarówno na Downing Street 10, jak i do Białego Domu, był jednym z inicjatorów wielkiego szczytu europejskiego, który miał miejsce w Hadze w dniach 8-10 maja 1948. Z czasem zaangażował się w działalność na rzecz zacieśniania więzów transatlantyckich, zainicjował pierwsze spotkanie Grupy Bilderberg i aż do swej śmierci[7]w 1960 roku pozostawał sekretarzem Grupy.

W 1958 był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla[8].

Przypisy

  1. a b Z. Siemaszko, s. 58, podaje datę urodzenia 1880
  2. Z. Siemaszko, Retinger..., s. 61.
  3. Denis de Rougemont za Z. Siemaszko, Ratinger..., s. 64.
  4. Z. Siemaszko, Retinger..., s. 66.
  5. Dariusz Baliszewski: Misja „Salamandra”. Wprost, nr 28 (1128), 2004, 2004. [dostęp 27 sierpnia 2009].
  6. Dariusz Baliszewski: Misja „Salamandra” - Wąglik w walizce. Wprost, nr 28 (1128), 2004, 2004. [dostęp 4 listopada 2009].
  7. Na raka płuc. Olgierd Terlecki, Kuzynek diabła, Kraków 1988.
  8. Nobelprize.org: Nomination for Nobel Peace Prize: Joseph Retinger (ang.). W: Nomination Database [on-line]. Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-09].

Bibliografia[edytuj]

Literatura uzupełniająca[edytuj]

  • Pieczewski, Andrzej. Joseph Retinger's conception of and contribution to the early process of European integration. „European Review of History/Revue européenne d'histoire”. 17 (4), s. 581-604, 2010. DOI: 10.1080/13507486.2010.495766. 
  • Zbigniew Siemaszko. Retinger w Polsce 1944 r.. „Zeszyty Historyczne”. 12, 1967. 
  • Pieczewski, Andrzej, Joseph Retinger's Vision of United Europe After World War II: Central and Eastern European Question, "The Polish Review". vol. 60 No 4. 2015. s. 49-66.
  • Andrzej Pieczewski, Działalność Józefa Hieronima Retingera na rzecz integracji europejskiej, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2008, s. 241. ISBN 978-83-7611-184-1.
  • Andrzej Pieczewski, Józef H. Retinger – pomysłodawca i współtwórca Grupy Bilderbergu, [w:] „Studia polityczne ISP PAN”, nr 10/2000.
  • Andrzej Pieczewski, Działalność J.H. Retingera na rzecz zjednoczonej Europy, [w:] „Studia Europejskie. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego” nr (16) 2000.
  • Olgierd Terlecki:
    • Barwne życie szarej eminencji, Wyd. KAW, Kraków 1981, s. 87, Seria: Refleksy Historii.
    • Kuzynek diabła, Kraków 1988.
    • Wielka awantura, Wyd. Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1978, s. 151.

Linki zewnętrzne[edytuj]