Józef Sapieha (1737–1792)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy krajczego wielkiego litewskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Józef Sapieha
Ilustracja
Herb
Lis
Rodzina Sapiehowie herbu Lis
Data urodzenia 1737
Data i miejsce śmierci 10 stycznia 1792
Lachowce
Ojciec Ignacy Sapieha
Matka Anna z Krasickich
Żona

Teofila Strzeżysława z Jabłonowskich

Dzieci

Józef
Aleksander Antoni

Józef Sapieha herbu Lis (ur. w czerwcu 1737, zm. 10 stycznia 1792 w Lachowcach) – krajczy wielki litewski, regimentarz generalny litewski konfederacji barskiej, marszałek powiatu wołkowyskiego w konfederacji barskiej[1].

Był synem Ignacego i Anny z Krasickich (ciocia prymasa Ignacego Krasickiego), bratem Franciszka Ksawerego i Kajetana Michała.

Uczył się w Jezuickim Kolegium Lwowskim[2]. W latach 1752-1758 uczył się w warszawskim Collegium Nobilium. W 1758 uzyskał tytuł pułkownika husarskiego, w tym też roku został posłem na sejm. Od 1763 roku członek partii Michała Kazimierza Radziwiłła. 7 maja 1764 podpisał manifest przeciwko rozpoczęciu obrad sejmowych przy obecności wojsk rosyjskich w Warszawie. W grudniu 1766 roku dzięki protekcji teścia, Józefa Aleksandra Jabłonowskiego uzyskał urząd krajczego wielkiego litewskiego. Członek Komisji Wojskowej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1766 roku[3].

Od lipca 1769 aktywnie działał w tworzeniu na Litwie konfederacji barskiej. 5 sierpnia 1769 otrzymał regimentarstwo generalne skonfederowanych wojsk litewskich. Pod naporem wojsk rosyjskich ewakuował się do Prus, pozostawiając wojsko niedoświadczonemu bratu Kajetanowi Michałowi. W roku 1770 na kilka miesięcy zaprzestaje działalności politycznej, przebywając w Gdańsku i u swojego kuzyna, biskupa Ignacego Krasickiego. Posądzany o tchórzostwo i bezczynność nie rezygnował ze stanowiska regimentarza. Mimo ogłoszenia zamiaru, nie wrócił na Litwę, podróżując m.in. do Cieszyna i Drezna. W listopadzie 1771 rozegrał się spór pomiędzy Józefem a hetmanem Michałem Kazimierzem Ogińskim o władzę nad praktycznie nieistniejącą już armią konfederacką. W wyniku sporu podzielono pomiędzy nich władzę a praktyczne przywództwo nad wojskami litewskimi przejął Szymon Kossakowski. 13 marca 1772 próbował przebić się do oblężonego Wawelu, wyprawa ta zakończyła się jednak kompletnym fiaskiem.

Po klęsce konfederacji wyjechał z żoną Teofilą do Francji. W latach następnych mieszkali w Strasburgu i Paryżu, tonąc powoli w długach. Część majątku w Polsce udało się uratować dzięki przepisaniu ich na syna Józefa, Aleksandra. W 1774 Józef sprzedał swoje pułkownikostwo husarskie bratankowi Kazimierzowi Nestorowi.

Do Polski powrócił w 1777, jego żona pozostała jeszcze przez czas jakiś we Francji. Aby spłacić długi w 1784 sprzedał urząd krajczego wielkiego litewskiego.

Zmarł 10 stycznia 1792 w Lachowcach.

Był ojcem Aleksandra Antoniego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Konopczyński, Konfederacja barska, t. I, Warszawa 1991, s. 437.
  2. Zbigniew Goliński, Krasicki Ignacy Błażej Franciszek h. Rogala w Polski Słownik Biograficzny, — Wrocław — Warszawa — Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1970, tom XV/…, zeszyt 6…, s. 144—150.
  3. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 236.