Józef Sołtan

Józef Sołtan
	Metropolita kijowski
Kraj działania	Wielkie Księstwo Litewskie
Data urodzenia	ok. 1450
Data śmierci	1521
	Biskup smoleński
Okres sprawowania	1494–1507
	Metropolita kijowski
Okres sprawowania	1507–1521
Wyznanie	prawosławne
Kościół	Patriarchat Konstantynopolitański
Inkardynacja	Metropolia kijowska
Śluby zakonne	2. poł. XV w.
Prezbiterat	2. poł. XV w.
Chirotonia biskupia	1494
	Multimedia w Wikimedia Commons

Józef Sołtan (ur. ok. 1450, zm. 1521^[1]^[2]) – prawosławny biskup smoleński od 1494 r., następnie (od 1507/1508 r.) prawosławny metropolita kijowski.

Życiorys

W okresie oblężenia Smoleńska w czasie wojny litewsko-moskiewskiej (1500-1503) demonstrował wierność królowi Aleksandrowi, za co otrzymał nadania ziemskie we wsiach Topilec, Baciuty, Piszczewo, które przekazał na ufundowanie monasteru w Supraślu (akt z 11 maja 1506).

Władyka był w pełni oddany Cerkwi prawosławnej, o czym świadczy m.in. nazwanie go przez nuncjusza papieskiego Zachariasza Forreri „wielkim schizmatykiem”. W literaturze pojawia się błędne przekonanie, iż był unitą i zwolennikiem unii kościelnej z Rzymem, jednak, jak dowodzi Antoni Mironowicz, w rzeczywistości chodzi o Józefa Bułharynowicza^[3].

W 1509 r. z jego inicjatywy został zwołany do Wilna (będącego wówczas zwykle rezydencją metropolitów kijowskich) sobór prawosławny podjął wiele decyzji mających podnieść znaczenie Cerkwi w Wielkim Księstwie Litewskim.

Za wstawiennictwem Józefa Sołtana oraz Konstantego Ostrogskiego oraz innych duchownych i świeckich przywódców prawosławia Zygmunt Stary na sejmie w Brześciu 2 lipca 1511 r. wydał przywilej potwierdzający dotychczasowe prawa Cerkwi prawosławnej w Wielkim Księstwie Litewskim i w Królestwie Polskim. Duchowni prawosławni zostali także wyjęci spod jurysdykcji świeckich urzędników.

Przypisy

↑ Митрополит Іосиф (Солтан). Інститут історії України НАН України. [dostęp 2016-07-08]. (ukr.).
↑ Lub w 1522: ЙОСИФ II Солтан. Інститут історії України НАН України. [dostęp 2016-07-08]. (ukr.).
↑ AntoniA. Mironowicz AntoniA., Religijno-kulturalne środowisko Mateusza Dziesiątego w Gródku nad rzeką Supraśl, „Cerkiewny Wiestnik”, 4/2025, Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, s. 40-41 .

[orth-1] Митрополит Іосиф (Солтан). Інститут історії України НАН України. [dostęp 2016-07-08]. (ukr.).

[hist-2] Lub w 1522: ЙОСИФ II Солтан. Інститут історії України НАН України. [dostęp 2016-07-08]. (ukr.).

[3] AntoniA. Mironowicz AntoniA., Religijno-kulturalne środowisko Mateusza Dziesiątego w Gródku nad rzeką Supraśl, „Cerkiewny Wiestnik”, 4/2025, Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, s. 40-41 .

[1]

[2]

[3]

Podporządkowani Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu	Teofilakt (988–1018) Michał (988–992 ?) Leoncjusz, (lata 90. X wieku) Jan (1018–1035) Teopempt (1035–1051) Hilarion (ok. 1051 – ok. 1054) Efrem (ok. 1054–1061) Jerzy (1062–1076) Jan II (1077–1089) Jan III (1090–1091) Efrem II (1091–1093) Mikołaj (1093–1104) Nikifor (1104–1122) Nikita (1122–1126) Michał II (1128–1147) Klemens (1147–1156) Konstanty I (1156–1159) Teodor (1160–1163) Jan IV (1163–1166) Konstanty I (1167–1170) Michał III, 1171–1173 Jan V (1174–1179) Konstanty III (1179–1183) Nikifor II (1183–1201) Mateusz (1201–1220) Cyryl (1224–1233) Józef (1236–1242) Cyryl II (1242/1243–1281) Maksym (1283–1305) Piotr II (1305–1326) Teognost (1328–1353) Aleksy (1354–1377) Cyprian (1377–1406) Focjusz (1408–1415) Grzegorz (1415–1419) Focjusz, 1419–1431 Gerazym (1433–1435) Izydor, 1437–1447 Jonasz, 1448–1458 Grzegorz II, 1458–1473 Mizael (1475–1480) Symeon (1480–1488) Jonasz II (1489–1494) Makary (1495–1497) Józef II (1499–1501) Jonasz III (1502–1507) Józef III (1507–1521) Józef IV (1522–1534) Makary II (1534–1556) Sylwester I (1556–1567) Jonasz IV (1568–1577) Eliasz (1577–1579) Onezyfor Dziewoczka (1579–1588) Michał Rahoza (Rahoża) 1588–1596 Hiob (Borecki) (1620–1631) Izajasz (Kopiński) (1631–1632) Piotr Mohyła (1632–1647) Sylwester Kossow (1647–1657)
Rezydujący w Czehryniu, nieuznani przez lewobrzeżną starszyznę kozacką	Dionizy Bałaban (1657–1663) Józef Nielubowicz-Tukalski (1663–1676) Antoni Winnicki (1663–1679)
Piastujący urząd metropolity w Kijowie i na lewobrzeżnej Ukrainie	Łazarz (Baranowicz) (1659–1661) Metody (Filimonowicz) (1661–1668) Łazarz (Baranowicz) (1670–1685)
Podporządkowani bezpośrednio Patriarchatowi Moskiewskiemu	Gedeon (Czetwertyński) (1686–?) Warłaam (Jasiński) (1690–1707) Joazaf (Krokowski) (1708–1718) Warłaam (Wonatowicz) (1722–1730) Rafał (Zaborowski) (1731–1747) Tymoteusz (Szczerbacki) (1748–1757) Arseniusz (Mohylański) (1757–1770) Gabriel (Kremenecki) (1770–1783) Samuel (Mysławski) (1783–1796) Hieroteusz (Malicki) (1796–1799) Gabriel (Bănulescu-Bodoni) (1799–1803) Serapion (Aleksandrowski) (1803–1822) Eugeniusz (Bołchowitinow) (1822–1837) Filaret (Amfitieatrow) (1837–1857) Izydor (Nikolski) (1858–1860) Arseniusz (Moskwin) (1860–1876) Filoteusz (Uspienski) (1876–1882) Platon (Gorodiecki) (1882–1891) Joannicjusz (Rudniew) (1891–1900) Teognost Lebiediew (1900–1903) Flawian (Gorodiecki) (1903–1915) Włodzimierz (Bogojawleński) (1915–1918)
W jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego, w Egzarchacie Ukraińskim	Antoni (Chrapowicki) (1918–1919) Michał (Jermakow) (1924–1929) Dymitr (Werbycki) (1930–1932) Sergiusz (Griszyn) (1932–1934) Konstantyn (Diakow) (1934–1937) Mikołaj (Jaruszewicz) (1941–1944) Jan (Sokołow) (1944–1964) Joazaf (Leluchin) (1964–1966) Filaret (Denysenko) (1966–1990)
W jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego, w Ukraińskim Kościele Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego	Filaret (Denysenko) (1990–1992) Włodzimierz (Sabodan) (1992–2014) Onufry (Berezowski) (od 2014)
Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego	Filaret (Denysenko) (1995–2018)
W jurysdykcji Kościoła Prawosławnego Ukrainy	Epifaniusz (Dumenko) (od 2018)