Józef Szajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Szajna
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1922
Rzeszów
Data i miejsce śmierci 24 czerwca 2008
Warszawa
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Krzyż Oświęcimski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
„Dziady” A. Mickiewicza w Teatrze Ludowym w Nowej Hucie, 1962

Józef Szajna (ur. 13 marca 1922 w Rzeszowie, zm. 24 czerwca 2008 w Warszawie) – malarz, scenograf, reżyser, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W czasie II wojny światowej więzień niemieckich obozów KL Auschwitz i Buchenwaldu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w spolonizowanej od kilku stuleci rodzinie włoskiego[1] lub niemieckiego[2] pochodzenia, jako jeden z trzech synów kolejowego maszynisty Juliana Szajny i jego żony Karoliny z Pieniążków.

W okresie okupacji niemieckiej był uczestnikiem ruchu oporu, działając w Związku Walki Zbrojnej. Aresztowany trafił do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, a później do Buchenwaldu, był więźniem Karnej Kompanii. Przeżycia obozowe znalazły swe odbicie w twórczości. Jego twórczość to technika malarska, połączona z asamblażem i kolażem, której treścią jest zagłada, zniszczenie, przemijanie.

Studiował w krakowskiej ASP, dyplom z grafiki otrzymując w 1952 roku, zaś dyplom ze scenografii w 1953 roku. W latach 1955–1966 był współzałożycielem, dyrektorem, dyrektorem artystycznym Teatru Ludowego w Krakowie, gdzie jego twórczość plastyczna w wyraźny sposób wpływała na kształt przedstawień (m.in. Rewizor M. Gogola, Księżniczka Turandot C. Gozziego, Myszy i ludzie według J. Steinbecka, Dziady A. Mickiewicza). Należał do PZPR[3]. W roku 1972 roku założył Warszawskie Centrum Sztuki „Studio”. Opracował scenografię i reżyserował wiele przedstawień teatralnych w kraju i za granicą. Jego prace były i są wystawiane w wielu miastach Polski i na licznych wystawach światowych.

Szajna współpracował także z teatrami we Francji (Nicea, 1968; Nancy, 1973; Paryż, 1980), Anglii (Sheffield, 1970; Richard Demarco Gallery w Edynburgu, 1972), Danii (Goteborg, 1971), Włoszech (Teatro della Pergola(wł.) we Florencji, 1971), Holandii (Teaterun de Brakke Grond(niderl.) w Amsterdamie, 1977), Niemczech (Forum Theater w Berlinie, 1974; ), Chorwacji (Gradsko Kazalište Marina Držića(chorw.) w Dubrowniku, 1981), Izraelu (Teatr Habima, 1986), Egipcie, Turcji (Stambuł, 1984), Portugalii i Hiszpanii[4]. Za popularyzację polskiego teatru na świecie został wyróżniony Nagrodą Sekcji Krytyków Teatralnych PO ITI w 1992 roku[5].

Był członkiem międzynarodowych stowarzyszeń artystów, członkiem włoskiej Akademii Sztuki i Pracy, przewodniczącym Stowarzyszenia Kultury Europejskiej, honorowym członkiem Association Internationale des Arts Plastiques, oraz członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. W 50. rocznicę wyzwolenia Auschwitz koordynował pracami nad wystawą stanowiącą hołd dla ofiar nazizmu. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[6].

Zmarł 24 czerwca 2008 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[7].

Rzeźba pt. Schody do nieba w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[10].

Otrzymał liczne medale i nagrody, m.in. Nagrodę miasta Krakowa i Warszawy, nagrodę „Foundation of A. Jurzykowski” (Fundacja Alfreda Jurzykowskiego) w Nowym Jorku oraz Nagrodę Sekcji Krytyków Teatralnych PO ITI. Honorowy obywatel Opola[11].

W 1976 roku otrzymał dyplom Ministra Spraw Zagranicznych PRL Stefana Olszowskiego[3][12].

Pośmiertnie 6 lipca 2008 odsłonięto odcisk jego dłoni w brązie na Bursztynowej Promenadzie Gwiazd w Gdańsku[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Elżbieta Dziedzicka: Koło Przyjaciół Garbatki-Letniska. 2008.
  2. Kazimierz Rymut: Nazwiska Polaków. 1999. ISBN 83-87623-18-0W.
  3. a b c d Kto jest kim w Polsce 1989. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1989, s. 1278.
  4. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, www.e-teatr.pl [dostęp 2018-04-14].
  5. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, www.e-teatr.pl [dostęp 2018-04-14].
  6. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06]
  7. Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski. Narodowy Panteon na Powązkach. Sławne osoby pochowane w latach 2007–2017. „Gazeta Stołeczna”, s. 11, 27 października 2017. 
  8. M.P. z 1997 r. Nr 39, poz. 397
  9. Odznaka Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego. bip.podkarpackie.pl. [dostęp 2017-12-15].
  10. Warszawa. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 21 czerwca 2011].
  11. Honorowi Obywatele Miasta Opola na oficjalnej witrynie miasta. opole.pl. [dostęp 16 lutego 2011].
  12. Dziennik Polski, r. XXXII, nr 165 (10037), s. 2.
  13. Ryszarda Wojciechowska: Gdańsk. Kolejne dłonie na Promenadzie Gwiazd. Polska Dziennik Bałtycki nr 157, 07-07-2008. [dostęp 28-06-2010].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]