Józef Wierusz-Kowalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy fizyka i dyplomaty. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Józef Wierusz-Kowalski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 marca 1866
Puławy, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 30 listopada 1927
Ankara, Turcja
Poseł RP przy Stolicy Apostolskiej
Okres od 1 lipca 1919
do 30 sierpnia 1921
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Władysław Skrzyński
Poseł RP w Holandii
Okres od 19 października 1921
do 1 grudnia 1924
Poprzednik Eugeniusz Rozwadowski (charge d'affaires)
Następca Stanisław Koźmiński
Poseł RP w Austrii
Okres od 1 grudnia 1924
do 30 września 1926
Poprzednik Zygmunt Lasocki
Następca Karol Bader
Poseł RP w Turcji
Okres od 21 października 1926
do 30 listopada 1927
Poprzednik Karol Bader
Następca Kazimierz Papée (charge d'affaires)

Józef Wierusz-Kowalski (ur. 16 marca 1866 w Puławach, zm. 30 listopada 1927 w Ankarze) – polski fizyk i dyplomata. Rektor uniwersytetu we Fryburgu (1897), po odzyskaniu niepodległości poseł RP przy Stolicy Apostolskiej, w Holandii, Austrii i Turcji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Początkowo studiował prawo na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, ale po roku przeniósł się na Uniwersytet w Getyndze, gdzie podjął studia fizyczne. Zajmował się początkowo własnościami szkła, w tym jego wytrzymałością. W 1889 przedstawił pracę doktorską Untersuchungen über die Festigkeit des Glases. Następnie pracował w Berlinie i Würzburgu, a od 1891 na Politechnice w Zurychu, skąd w 1892 przeniósł się na Uniwersytet w Bernie. W 1894 przyjął propozycję zorganizowania wydziału nauk matematycznych i przyrodniczych na Uniwersytecie we Fryburgu w Szwajcarii. Objął tam katedrę fizyki, a w roku akademickim 1897−98 piastował funkcję rektora. Jego główną dziedziną badań była luminescencja mieszanin ziem rzadkich ze związkami metali alkalicznych pod wpływem promieniowania nadfioletowego i promieniowania katodowego, a także fosforescencja związków ziem rzadkich i związków organicznych, w 1910 odkrył zjawisko tzw. fosforescencji postępowej. Za prace w tej dziedzinie wyróżnił go w 1912 Uniwersytet Harvarda. Ponadto zajmował się doświadczeniami z wyładowaniami elektrycznymi. Jego asystentem we Fryburgu był Ignacy Mościcki.

W czasie I wojny światowej działał w Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, założonym przez Henryka Sienkiewicza w Vevey. Członek redakcji wydawanej w Szwajcarii Wielkiej encyklopedii powszechnej. W 1916 roku był członkiem Zarządu Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej[1]. Po polonizacji Uniwersytetu Warszawskiego, w 1917 powrócił do kraju by zorganizować katedrę fizyki na UW. W 1919 został mianowany profesorem Politechniki.

W 1919 wstąpił do służby dyplomatycznej II Rzeczypospolitej. 1 lipca 1919 mianowany posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym przy Stolicy Apostolskiej. 19 października 1921 mianowany posłem RP w Hadze, którym pozostawał do 1 grudnia 1924. Tego dnia objął funkcję posła RP w Wiedniu, którą sprawował do 30 września 1926. 21 października 1926 został posłem RP w Ankarze. Był członkiem Komisji Współpracy Intelektualnej Ligi Narodów (w miejsce Marii Skłodowskiej-Curie). Zmarł w czasie pełnienia obowiązków służbowych. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 157-6-10)[2].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Józef Wierusz-Kowalski był synem dra Tadeusza (1841−1904), właściciela majątku Olbięcin w latach 18691904 i Julii z Wasilewskich. Z żoną Leonią z hr. Rostworowskich (córką Stefana i Marii z Glogerów) miał pięcioro dzieci[3]:

  • Tadeusza (1901–1958), męża Ewy Afry Ciecierskiej (córki Stefana i Marii z Doria-Dernałowiczów)
  • Michała (1903–1992), męża Krystyny hr. Żółtowskiej (córki Jana i Ludwiki z hr. Ostrowskich)
  • Marię Anielę (1904–1985), żony Iva Malleta
  • Józefa (1907–1987), męża Neny d'Elbée (wdowy po Tomaszu hr. Sobańskim[4])
  • Jana Kantego (1912–2000), męża Teresy Staniec

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, Warszawa 1935, s. 173.
  2. Cmentarz Stare Powązki: KOWALSCY, LIPIŃSCY, GARYANTESIEWICZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-06-08].
  3. Józef Wierusz-Kowalski z Kowali h. Wieruszowa (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].
  4. Tomasz Sobański z Sumówki h. Junosza (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]