Józef Wolczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Wolczyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1 kwietnia 1880
Opatówek
Data i miejsce śmierci 1 listopada 1954
Łódź
Minister Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy w rządzie Józefa Świeżyńskiego
Okres od 26 października 1918
do 4 listopada 1918
Poseł III kadencji Sejmu (1930–1935)
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób rodziny Wolczyńskich na Cmentarzu Starym przy ul. Ogrodowej w Łodzi, gdzie jest pochowany Józef Wolczyński; 2015

Józef Wolczyński (ur. 1 kwietnia 1880 w Opatówku, zm. 1 listopada 1954 w Łodzi) – polski działacz spółdzielczy, społeczny i samorządowy, minister, poseł i senator II RP[potrzebny przypis]. Dyrektor fabryki włókienniczej „I.K. Poznański” przy ul. Ogrodowej (obecnie centrum handlowe „Manufaktura”).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 1 kwietnia 1880 w Opatówku, w powiecie kaliskim jako syn Antoniego i Marii z d. Bujnowicz. Był absolwentem szkoły przemysłowo-handlowej i kursów tkackich w Łodzi.

W kwietniu 1918 roku został wybrany członkiem Rady Stanu Królestwa Polskiego[1].

Na początku lat 30. XX w. został mianowany dyrektorem naczelnym jednych z największych zakładów włókienniczych (przemysł bawełniany) – „I.K. Poznański” przy ul. Ogrodowej (dziś kompleks handlowo-rozrywkowy „Manufaktura”). Był nim do października 1939 roku. W okresie międzywojennym mieszkał najpierw w kamienicy Towarzystwa „I.K. Poznański” u zbiegu obecnych ulic Legionów i Gdańskiej, a od ok. 1936 w 2-rodzinnej wilii wraz z bratem Mieczysławem (technologiem zatrudnionym w fabryce „I.K. Poznański”) przy ul. Malwowej 6 na Julianowie[2]. W latach 30. był jednym z najbardziej popularnych działaczy społeczno-politycznych w Łodzi, stąd zapraszany do licznych stowarzyszeń, towarzystw, kół. Uczestniczył w każdej większej uroczystości, spotkaniu na terenie Łodzi.

2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[3].

Na początku okupacji niemieckiej w Łodzi podczas II wojny światowej, 13 września 1939 roku, został aresztowany. Był przetrzymywany i maltretowany w więzieniu przy ul. S. Sterlinga 16[4], z którego został zwolniony 2 listopada 1939 roku[5].

Zmarł 1 listopada 1954 w Łodzi, pochowany został w części katolickiej cmentarza przy ul. Ogrodowej w Łodzi, kw. 7a, rząd 5, grób 23[6]. W 2017 r. jego grób i pomnik zostały gruntownie odnowione staraniem Towarzystwo Opieki nad Starym Cmentarzem w Łodzi.

Funkcje polityczne[edytuj | edytuj kod]

Politycznie związał się z chadecją.

Funkcje społeczne[edytuj | edytuj kod]

  • jeden z organizatorów polskiej spółdzielczości w Łodzi na początku XX w., we współpracy z Romualdem Mielczarskim
  • członek związku zawodowego „Jedność” w Łodzi (od 1905), następnie członek Związku Zawodowego Majstrów Fabrycznych w Łodzi
  • działacz w łódzkich kołach organizacji „Oświata Narodowa” oraz w Polskiej Macierz Szkolnej
  • w okresie I wojny światowej, w latach 1914–1915 członek Głównego Komitetu Obywatelskiego w Łodzi (gdy odmówił niemieckim władzom okupacyjnym przyjęcia mandatu radnego Magistratu m. Łodzi został aresztowany i osadzony w więzieniu w Celle, gdzie przebywał do 1917 r.)
  • członek Rady Miejskiej w Łodzi, przez długi czas jej wiceprzewodniczący (1919–1939); przewodniczący Koła Radnych Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego (od „przewrotu majowego” w maju 1935 r.)
  • kontroler Łódzkiej Rady Opiekuńczej
  • prezes zakładowego (przy fabryce „I.K. Poznański”) klubu sportowego IKP-Łódź (1927–1939)
  • współzałożyciel z Józefem Pilarskim teatr „Popularnego” w Łodzi, który działał w latach 1923–1939 w budynku zakładowego domu kultury fabryki IKP, przy ul. Ogrodowej 18,
  • prezes Rady Kościelnej przy kościele św. Józefa Oblubieńca, ul. Ogrodowa 22,
  • prezes zarządu Towarzystwa Śpiewaczego im. S. Moniuszki w Łodzi (1906–1936)[7]
  • wiceprezes Rady Miejskiej m. Łodzi (1927)
  • współzałożyciel i członek Stowarzyszenia Przyjaciół Julianowa w Łodzi (powstało w 1930 r.)
  • prezes Łódzkiego Klubu Sportowego (od stycznia 1934 do września 1939)
  • I wiceprezes Towarzystwa Muzycznego im. F. Chopina w Łodzi (1935)
  • prezes łódzkiego Komitetu Budowy kościoła w Sokolnikach (1937)
  • szósty i ostatni w okresie międzywojennym, prezes oddz. łódzkiego Ligi Morskiej i Kolonialnej (1938 – wrzesień 1939)
  • długoletni prezes honorowy Związku Majstrów Fabrycznych RP; do września 1933 r. prezes czynny[8]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego nazwisko znajduje się na tablicy pamiątkowej ku czci Józefa Pilarskiego (Łódź, ul. Ogrodowa 18), wspomniany jako współzałożyciel teatru „Popularnego”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Monitor Polski r.I, nr 43, Warszawa 11 kwietnia 1918 roku, s. 2.
  2. Księga adresowa m. Łodzi, 1937–1939.
  3. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 31.
  4. Stanisław Rapalski, Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź 1965, wyd. II s. 90.
  5. Eksterminacja Inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, 1939-1940. Łódź 1992, s. 120, poz. 760 (wykaz Zbigniewa Piechoty).
  6. Zbigniew Piąstka, W cieniu alei cmentarnych; Łódź 1990
  7. Stowarzyszenie Śpiewacze im. Stanisława Moniuszki w Łodzi.
  8. Krótki zarys historji Związku Majstrów Fabrycznych Rzeczypospolitej Polskiej: 1890–1930.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • USC-Łódź, akt zgonu Józefa Wolczyńskiego, sygn. I–878/1954.
  • Archiwum Państwowe w Łodzi APŁ, akta Kolei Elektrycznej Łódzkiej (KEŁ; 1898-1947), k. 228
  • Album w 25. lecie istnienia parafii św. Józefa w Łodzi. Łódź 1925, s. 10
  • Eksterminacja inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, 1939–1940. Łódź 1992, s. 120, poz. 160 (mylnie zapisane nazwisko: „Wołczyński”).
  • Kto był kim w II Rzeczpospolitej. Warszawa 1994 (biogram nr 1605)
  • Andrzej Kempa, Marta Zawadzka, Tablice pamięci, Łódź 2000, s. 30.