Jądro ciemności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jądro ciemności
Heart of Darkness
Ilustracja
Autor Joseph Conrad
Tematyka kolonizacja Afryki
Typ utworu opowiadanie
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Londyn
Język angielski
Data wydania 1899
Wydawca William Blackwood & Sons

Jądro ciemności (ang. Heart of Darkness dosł. 'serce ciemności') – opowiadanie Josepha Conrada, po raz pierwszy opublikowane w 1899 roku w Blackwood's Magazine w trzech odcinkach. W formie książkowej pojawiło się w roku 1902.

Ta niewielkich rozmiarów książka jest uważana za jedno z najważniejszych dzieł (obok Lorda Jima i Nostromo) w dorobku pisarza. Jest powszechnie uważane za znaczące dzieło dla angielskiej literatury i część kanonu kultury zachodniej. Można spotkać opinię, że opowiadanie jest najczęściej omawianym utworem literackim na współczesnych amerykańskich uniwersytetach[1]. Doczekała się adaptacji filmowej i stała się inspiracją dla innych twórców.

Inspiracja[edytuj | edytuj kod]

Jądro ciemności powstało pod wrażeniem ponurych aspektów kolonializmu, których Joseph Conrad doświadczył sam, odwiedzając Wolne Kongo w ostatnim ćwierćwieczu XIX wieku. Treść nawiązuje do tragedii Wolnego Państwa Kongo, prywatnej własności belgijskiego króla Leopolda II w latach 1885-1908.

Conrad przyznał, że powieść była częściowo oparta na jego osobistych doświadczeniach z podróży po Afryce. W 1890, mając 31 lat zamustrował się na należący do belgijskiej kompanii handlowej parowiec, pływający po rzece Kongo. Było to konsekwencją jego dziecięcych marzeń o zostaniu marynarzem. Pływając po rzece i zawijając do kolejnych zagubionych w dżungli portów, był świadkiem niezliczonych okrucieństw, aktów niesprawiedliwości i korupcji, powodowanych przez działalność europejskich kompanii, co rozwiało jego iluzje dotyczące kolonializmu. Uważa się, że narrator powieści, Charles Marlow, odzwierciedla postać autora[2].

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

The Roi des Belges (franc. "Król Belgów"), belgijski statek rzeczny, dowodzony przez Conrada w górnym biegu rzeki Kongo, 1889

W rejs po Tamizie wyrusza piątka przyjaciół, w przeszłości w komplecie związanych z morzem. Zaczynają snuć opowieści, najważniejszą do opowiedzenia ma Charles Marlow – narrator powieści. Wspomina on czasy, gdy jako kapitan małego statku parowego popłynął rzeką Kongo w głąb afrykańskiej dżungli. Miał kursować między belgijskimi placówkami handlowymi w kolonii, przewozić kość słoniową i odkrywać białe plamy na mapach. Rzeczywistość Wolnego Państwa Kongo, po terenie którego podróżował, okazała się bardzo okrutna. Upał, umierający w łańcuchach niewolnicy, choroby i brak kontaktu z ojczyzną zamieniły białych dżentelmenów z Europy w ogarnięte żądzą zysku i władzy bestie.

Jednym z zadań Marlowa było odnalezienie w głębi bagnistego lasu Kurtza, niesamowicie skutecznego agenta (tzn. dostarczającego dużo kości słoniowej i innych cenionych towarów afrykańskich) z odległej placówki. Już w Kongo do Marlowa docierają pogłoski o dziwnych działaniach handlarza, plotkuje się o ogarniającym go szaleństwie. Marlow naprawia parowiec i rusza w drogę. Po wielu trudach dociera do murzyńskiej wioski, stanowiącej bazę wypadową Kurtza. Handlarz jest chory, w stanie bliskim śmierci, ale nie to najbardziej przeraża Marlowa. Szczególną uwagę zwraca on na zmiany, które zaszły w psychice i charakterze Kurtza. Dał on się uwieść otaczającej go przyrodzie, obudziła w nim najgorsze instynkty i stał się kimś w rodzaju lokalnego kacyka, w okrutny sposób wykorzystującego pozycję, jaką zajmował w swoim quasi-państwie. Marlow podstępem wywozi Kurtza z wioski, ten jednak umiera w drodze powrotnej. Marlowowi pozostanie jedynie odwieźć raporty Kurtza do Europy i poinformować jego narzeczoną o śmierci ukochanego. By nie niszczyć iluzji o Kurtzu, Marlow kłamie, przekazując jej jego ostatnie słowa.

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Nigeryjski krytyk literacki i pisarz, Chinua Achebe w artykule Obraz Afryki. Rasizm w „Jądrze ciemności” Josepha Conrada (1977), nie kwestionując talentu pisarza dowodzi, że Conrad był „zdeklarowanym rasistą” i „miał problem ze swoim stosunkiem do Murzynów”, opierając się na cytatach głównie z Jądra ciemności, który określa mianem „obelżywego i oburzającego”. Twierdzi także, że „Conrad dostrzegł i potępił ogrom zła związanego z imperialnym wyzyskiem, pozostał jednak zdumiewająco nieczuły na kwestię rasizmu”[1].

Albert J. Guerard umieścił powieść wśród „kilku najwybitniejszych opowiadań napisanych w języku angielskim”[1].

W 1998 wydawnictwo Modern Library umieściło powieść na 67. miejscu na liście 100 najlepszych powieści anglojęzycznych XX wieku[3]. W 2009 Newsweek wymienił ją jako jedną ze 100 najlepszych książek literatury światowej[4].

Odniesienia kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Chinua Achebe: Obraz Afryki. Rasizm w „Jądrze ciemności” Josepha Conrada. W: Henryk Markiewicz: Sztuka interpretacji w ostatnim półwieczu. Kraków: Universitas, 2011, s. 273. ISBN 97883-242-1666-6. (pol.)
  2. Harold Bloom: Joseph Conrad's Heart of Darkness. Infobase Publishing, s. 15. ISBN 1-4381-1710-8. (ang.)
  3. 100 Best Novels (ang.). Modern Library. [dostęp 2020-06-26].
  4. Book awards: Newsweek's Top 100 Books: The Meta-List (ang.). Library Thing. [dostęp 2020-05-23].
  5. Wojciech Orliński, Jacek Dukaj spolszczył na nowo arcydzieło Conrada. Co ma Steve Jobs do "Jądra ciemności", wyborcza.pl, 1 grudnia 2017 [dostęp 2019-04-26].
  6. Nie piszę dla czytelników / Literatura / dwutygodnik.com, www.dwutygodnik.com [dostęp 2019-04-26] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]