Jędrzej Moraczewski (historyk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jędrzej Moraczewski
Starożytności polskie encyklopedia historyczna J. Moraczewskiego 1842.

Jędrzej Moraczewski, pseud. Gospodarz Jędrzej (ur. 2[1][2] lub 4 lutego 1802 w Dusinie, pow. gostyński, zm. 20 lutego 1855 w Poznaniu) – historyk (przedstawiciel lelewelowskiej szkoły historycznej), publicysta, twórca jednej z pierwszych polskich encyklopedii oraz działacz społeczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny ziemiańskiej Tomasza i Józefy z Kierskich, brat Bibianny. Uczył się w Poznaniu i w szkole wojewódzkiej w Kaliszu, a od 1821 studiował prawo i filozofię na uniwersytetach w Berlinie i Heidelbergu. W 1829 ukończył prawo na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. Pozostał po studiach w Warszawie i pracował w sądownictwie oraz w redakcji „Powszechnego Dziennika Krajowego”[2].

Po wybuchu powstania listopadowego jako agent Rządu Narodowego pełnił misję dyplomatyczną w Lipsku oraz jeździł po zakup broni do miast niemieckich. Walczył w pułku Grothusa i dosłużył się w nim rangi porucznika. W listopadzie 1831 powrócił do majątku rodziców Zielątkowa k. Obornik[2]. W 1841 po sprzedaniu majątku osiadł na stałe z siostrą w Poznaniu. Był uczestnikiem w prawie wszystkich akcjach, które prowadzone były przez poznańskich organiczników. Współtwórca Bazaru, Banku Ziemiańskiego, oddziałów Centralnego Towarzystwa Rolniczego, Ligi Polskiej. Działał w Towarzystwie Naukowej Pomocy, w Kole Towarzyskim Bazaru, w komitetach zabiegających o założenie stałej sceny polskiej i uniwersytetu w Poznaniu. W 1839 należał do współzałożycieli „Dziennika Domowego”[3]. W Poznaniu w latach 1841–1843 wygłaszał odczyty publiczne poświęcone dziejom Polski i Słowiańszczyzny. Zamieszczał również artykuły w Przyjacielu Ludu, „Tygodniku Literackim” w którym okresowo prowadził dział historyczny. W założonej w 1842 wraz z K. Libeltem i N. Kamieńskim spółce księgarskiej dla prowadzenia drukarni, księgarni i wypożyczalni książek pełnił główne funkcje.

W latach 1842-52 wraz z Antonim Poplińskim redagował jedną z pierwszych polskich encyklopedii, dwutomowe „Starożytności polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane"[4]. W latach 1843–1846 redagował czasopismo „Rok”. Utrzymywał kontakty z Centralizacją Wersalską Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, przyjmował emisariuszy i zdobywał sympatyków w Księstwie[3].

Uczestniczył w konspiracji wielkopolskiej 1846 r. (Centralizacja Poznańska), był członkiem Komitetu Narodowego w powstaniu wielkopolskim 1848 roku. Wówczas wyszło z jego drukarni wiele okolicznościowych odezw i ulotek, a winą za klęskę 1848 obarczył przywódców ziemiańskich. Interesował się ruchem ogólnosłowiańskim. W czerwcu 1848 brał udział w Zjeździe Słowiańskim w Pradze[3]. Był jednym z założycieli Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu w 1848 roku[5].

Założyciel Towarzystwa Zbieraczów Starożytności Krajowych w Szamotułach[3] działającego w latach 1840-46, prowadzącego badania archeologiczne na terenie Wielkopolski, ewidencjonującego i kolekcjonującego zabytki przeszłości.[6]

W latach 1841-1843 brał udział w cyklu wykładów - odczytów publicznych, zorganizowanych z inicjatywy Tytusa Działyńskiego w Sali Czerwonej Pałacu Działyńskich w Poznaniu, gdzie prowadził wykłady z zakresu historii Polski i Słowiańszczyzny. Karol Libelt wykładał estetykę, Teodor Teofil Matecki – fizyki i chemii, Jakub Krotowski-Krauthofer – metodologię prawa, I. Lipski – agronomię, a Fabian Sarnecki uczył malarstwa[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Dzieje Rzeczypospolitej polskiej, tomy 1-9, 1843-1855 (synteza dziejów polskich doprowadzona do abdykacji Jana Kazimierza w 1668 r.).
  • Opis pierwszego Zjazdu słowiańskiego
  • Gospodarza Jędrzeja opowiednia podług starych księg polskich, t. 1-3, 1850-1854.
  • Starożytności polskie ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane... , t. 1-2, 1842-1852.
  • Wypadki poznańskie z roku 1848, 1850 (wspomnienia).
  • Włościanin polski ze względu historycznego, statystycznego i politycznego
  • Polska w złotym wieku przedstawiona wyimkami z Dziejów Rzeczypospolitej Polskiej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Z ksiąg obywatelstwa (s. 205) (pol.). Kronika Miasta Poznania 9-10/1923. [dostęp 2012-07-08].
  2. a b c Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 492.
  3. a b c d Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 493.
  4. „Starożytności polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane", red. Jędrzej Moraczewski, Emil Kierski, Antoni Popliński, Poznań wyd. Jana Konstantego Żupańskiego, 1842-1852
  5. Pamiętnik Jubileuszowy Towarzystwa Przemysłowego w Poznaniu 1848-1923, Poznań 1923, s. 7.
  6. Andrzej Wierzbicki, Historiografia polska doby romantyzmu, Wrocław 1999.
  7. Biblioteka Kórnicka

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 492-493. ISBN 83-01-02722-3.