Język anglo-normandzki
| Obszar |
Anglia i w mniejszym stopniu inne części Wysp Brytyjskich oraz Normandii do ok. XVII wieku | ||
|---|---|---|---|
| Liczba mówiących | |||
| Pismo/alfabet | |||
| Klasyfikacja genetyczna | |||
| Kody języka | |||
| ISO 639-3 | xno | ||
| IETF | xno | ||
| Glottolog | angl1258, norm1245 | ||
| Linguist List | xno-ang | ||
| Występowanie | |||
 Niewymawianie przydechowego H w poszczególnych regionach Anglii, częściowo wyjaśniany wpływem języka anglo-normandzkiego na angielski. | |||
| W Wikipedii | |||
| |||
| Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. | |||
Język anglo-normandzki (Anglo-Normaund) – wymarły język z grupy romańskiej (podgrupa oïl), używany w średniowiecznej Anglii[1][2].
Pochodzenie i historia
[edytuj | edytuj kod]Język anglo-normandzki był odmianą języka staronormandzkiego, przodka języka normandzkiego, niekiedy uważanego za dialekt języka francuskiego.
Był językiem ojczystym „Anglo-Normanów”, potomków Normanów[a], którzy rządzili Anglią po jej podbiciu przez Wilhelma I Zdobywcę w 1066 roku.
Większość ludności Anglii w tym czasie posługiwała się językiem staroangielskim, anglo-normandzki był używany przez dwór, szlachtę oraz członków rządzącej dynastii (np. normańskiej). Pierwszym angielskim królem, którego językiem ojczystym była angielszczyzna był Henryk IV Lancaster.
Anglo-normandzki był używany w handlu i relacjach z kontynentem, Irlandią i resztą Wysp Brytyjskich.
Oficjalne dokumenty w Królestwie Angielskim były początkowo pisane po łacinie, następnie od XII wieku również w języku anglo-normandzkim, później tylko po anglo-normandzku i dopiero w XIV wieku zaczęto je spisywać po angielsku[1][2][3][4][5][6].
Z czasem różnice między anglo-normandzkim a właściwym francuskim zaczęły się zacierać. Znaczenie języka francuskiego w Anglii również stopniowo spadało, jednak pozostawał on w użyciu w angielskim sądownictwie przez długi czas. Pierwsze prace prawne napisane w języku angielskim zostały zredagowane w XVI wieku. Angielszczyzna stała się obowiązkowa w trybunałach dopiero w 1731 roku, mimo to nawet dzisiaj niektóre staromodne francuskie zwroty są używane w tekstach ustaw, a dewizą monarchów brytyjskich pozostaje francuskie lub anglo-normandzkie zawołanie mające pochodzić od Ryszarda Lwie Serce[2][3][4][5][6][7].
Anglo-normandzki był też językiem kultury, używanym w angielskiej literaturze (anglo-normandzkiej), pisano w nim teksty kronikarskie, eposy rycerskie, teatralne, dydaktyczne, religijne.
Język anglo-normandzki wywarł znaczący wpływ na ówczesna angielszczyznę. Wiele anglo-normandzkich słów zostało zapożyczonych do języka średnioangielskiego, zastępują ich dotychczasowe germańskie odpowiedniki, i przeszły do współczesnej angielszczyzny[2][3][4][5][6].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zromanizowanych wikingów osiadłych w północnej części Królestwa Zachodnich Franków, którzy założyli tam księstwo Normandii i posługiwali szeregiem północnych odmian języka starofrancuskiego.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Anglo-Norman, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-12-28] (ang.).
- ↑ a b c d For a wide-ranging introduction to the language and its uses, see Anglo-French and the AND by William Rothwell (ang.)
- ↑ a b c Harper-Bill i Van Houts 2007 ↓, s. 193.
- ↑ a b c Lusignan Serge: La langue des rois au Moyen Âge: Le français en France et en Angleterre. Paryż: Presses Universitaires de France, 2004. OCLC 1009537439. (fr.).
- ↑ a b c Crystal 1995 ↓, s. 7–9.
- ↑ a b c Jacqueline Picoche, Christiane Marchello-Nizia: Histoire de la langue française. Paryż: Nathan, 1998. ISBN 978-2-09-190927-1. OCLC 901287287. (fr.).
- ↑ Dieu et mon droit, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-02-29].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- David Crystal: The Cambridge Encyclopaedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 1995, s. 500. ISBN 0-521-40179-8. LCCN 94023918. OCLC 1413075656. (ang.).
- Jane Bliss: An Anglo-Norman Reader. Cambridge: Open Book Publishers, 2018. DOI: 10.11647/OBP.0110. ISBN 978-1-78374-315-5. LCCN 2019452729. OCLC 1028618298. (ang.).
- Gustav Adolf Kloppe: Recherches sur le dialecte de Guace, trouvère anglo-normand du XIIe siècle. Magdeburg: Heinrich, 1853. OCLC 690427485. (fr.).
- Serge Lusignan: La langue des rois au Moyen Âge: le français en France et en Angleterre. Paryż: Presses universitaires de France, 2004, s. 304. ISBN 2-13-054392-8. ISSN 1629-4920. OCLC 60557620. (fr.).
- Louis Emil Menger: The Anglo-Norman dialect: a manual of its phonology and morphology, with illustrative specimens of the literature. Nowy Jork: Columbia University Press, 1904. DOI: 10.7312/meng93076. ISBN 978-0-231-89190-5. OCLC 1104873709. (ang.).
- Johan Vising: Anglo-Norman Language and Literature. Londyn: Oxford University Press, 1923. OCLC 1418948075. (ang.).
- Johan Vising: Étude sur le dialecte anglo-normand du XIIe siècle. Upsalae: Edquist, 1882. OCLC 9912651. (fr.).
- Christopher Harper-Bill, Elisabeth M. C. Van Houts: A Companion to the Anglo-Norman World. Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007. DOI: 10.1017/9781846150463. ISBN 978-1-84383-341-3. LCCN 2002027997. OCLC 50294903. (ang.).
- Dominica Legge. La précocité de la littérature Anglo-normande. „Cahiers de Civilisation Médiévale”, s. 327–349, 1965. DOI: 10.3406/ccmed.1965.1348. ISSN 0007-9731. OCLC 7377128763. (fr.).